ΜΙΑ ΣΥΓΓΝΩΜΗ ΚΙ ΑΠΟ ΕΜΑΣ, ΦΙΛΕ ΦΩΝΤΑ ΛΑΔΗ

Διαβάσαμε τις τελευταίες μέρες – και ακούσαμε – αναφορές στον Φώντα Λάδη, τον ποιητή, συγγραφέα και δημοσιογράφο, αναφορικά με μια στροφή ενός ποιήματός του, που λανθασμένα αποδίδεται στον Μπέρτολτ Μπρεχτ.

Κόμματα και φορείς, ηλεκτρονικά έντυπα και πλακάτ, ανέφεραν τον γνωστό πια στίχο: «Τον φασισμό βαθιά κατάλαβέ τον. Δεν θα πεθάνει μόνος, τσάκισέ τον». Η χρήση του έγινε σε ευρύτατο βαθμό με αφορμή τα γεγονότα που ακολούθησαν μετά τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα στην Αμφιάλη.

Θυμήθηκα ότι είχαμε αξιοποιήσει κι εμείς αυτό τον στίχο στο ιστολόγιό μας. Ανέτρεξα στις αναρτήσεις επιμένοντας σ’ αυτές που ήταν σχετικές με το βιβλίο «ΣΚΕΨΟΥ ΑΝΘΡΩΠΕ», που είχαμε μεταφράσει και δημοσιεύσει. Το θέμα του δεν ήταν άλλο από τη δημιουργία των στρατοπέδων συγκέντρωσης, αυτών των κολαστηρίων, στη διάρκεια της ναζιστικής κυριαρχίας στην Ευρώπη.

Πράγματι, στην ενότητα «Γι’ αυτό πρέπει να θυμόμαστε»  είχα κάνει αναφορά κι εγώ στο ποίημα του Φώντα Λάδη σ’ ένα είδος εισαγωγής που συντάξαμε για την ενότητα αυτή και το περιεχόμενό της. Όταν, όμως, αναζήτησα – στο διαδίκτυο, προφανώς – την πατρότητα των στίχων, βρήκα την υπογραφή του Μπέρτολντ Μπρεχτ. Μεγάλος ο ποιητής! Δεν σκέφτηκα να κάνω επαλήθευση!….

Όπως αναφέρει και ο δημιουργός του ιστολογίου «Δισκορυχείον»: «Ο Μπρεχτ δεν θα έγραφε ποτέ (όση ποιητική άδεια και να μετερχόταν) πως «Ο φασισμός δεν έρχεται από μέρος/ που λούζεται στον ήλιο και στ’ αγέρι», καθότι, ιστορικώς, αυτό ακριβώς συνέβη! Ο φασισμός ήλθε από μέρος που… λουζόταν και στον ήλιο και στο αγέρι, την μεσογειακή Ιταλία. Ο Φώντας Λάδης λοιπόν έχει γράψει τους στίχους του τραγουδιού, και όχι ο Μπέρτολτ Μπρεχτ. Ρίχνοντας μάλιστα μια ματιά στο δίκτυο διαπίστωσα πως η μπούρδα πάει σύννεφο. Τα μισά, να πούμε, sites, αναφέρουν πως ο Μπρεχτ έχει γράψει τους στίχους, ενώ κάποια άλλα λένε πως… ναι μεν ο Λάδης τους έγραψε, αλλά βασίστηκε σε ποίημα του Μπρεχτ (φυσικά, ουδείς αναφέρει το… υποτιθέμενο ποίημα του Μπρεχτ που διαχειρίστηκε ο Έλληνας στιχουργός). Τέλος πάντων. Όταν υπάρχει ο δίσκος απορώ τι καθόμαστε και συζητάμε.»

Για ακόμη μια φορά διαπιστώνεται πως πρέπει να κάνουμε ελεγχόμενη χρήση των πληροφοριών που συλλέγουμε από το Διαδίκτυο. Το έλεγα και το επαναλάμβανα σε όλους τους τόνους ….και την πάτησα κι εγώ.

Απεκατέστησα το λάθος. Και ζητώ συγγνώμη από τον ποιητή μας, τον Φώντα Λάδη.

Αποκαθιστώντας την αλήθεια των πραγμάτων, θα παρουσιάσω και τις πηγές από τις οποίες άντλησα το υλικό και τις πληροφορίες μου αυτή τη φορά.. Και οι πηγές μου είναι και αυτές που συντηρούσαν το ψεύδος αλλά και αυτές που ασχολήθηκαν με το θέμα, προκειμένου να φανεί η αλήθεια.

Το συγκεκριμένο ποίημα, από το οποίο προέρχεται το πολύ γνωστό πια ρεφρέν, έχει τίτλο «Ο φασισμός». Οι στίχοι αυτοί έχουν φυσικά την υπογραφή και τη σφραγίδα της ποιητικής γραφής του Φώντα Λάδη.

Όπως διάβασα σε συνεντεύξεις που έσπευσαν να λάβουν δημοσιογράφοι από πολλά ΜΜΕ από τον ποιητή Φώντα Λάδη, επρόκειτο για ένα μελοποιημένο ποίημα που περιλαμβάνεται στο δίσκο του Θάνου Μικρούτσικου με τίτλο «Τραγούδια της Λευτεριάς».

Παραθέτω ολόκληρη τη συνέντευξη του Φώντα Λάδη στην ΑΥΓΗ, γιατί με εκφράζει η δύναμη της ψυχής και του πνεύματος του Φώντα Λάδη, που – παρά την παραποίηση της πατρότητας των στίχων του – ξέρει να αναγνωρίζει πως αυτό που μετράει περισσότερο είναι «να ακούγεται ο στίχος και να εξυπηρετεί τους πολιτικούς αγώνες».

Διαβάζουμε, λοιπόν, στην ΑΥΓΗ, σε μια συνέντευξη στην Κρημνιώτη Πόλυ, την 1/10/2013:

Φώντας Λάδης: Σημασία έχει να ακούγεται ο στίχος και να εξυπηρετεί τους πολιτικούς αγώνες

“Καλησπέρα σας, Μπρεχτ εδώ”. Το χιούμορ ποτέ δεν έλειψε από τον Φώντα Λάδη και τα αυθόρμητα γέλια αμέσως μετά τους χαιρετισμούς δίνουν πολύ γρήγορα τη θέση τους σε μια ιστορία μακράς διάρκειας και με βαθιά αποτυπώματα στην κοινωνία.

“Τον φασισμό βαθιά κατάλαβέ τον, δεν θα πεθάνει μόνος, τσάκισέ τον”. Ο εμβληματικός στίχος του έγινε σύνθημα και από τη φωνή της Μαρίας Δημητριάδη πέρασε σε εκατοντάδες χιλιάδες στόματα και επανέρχεται κάθε φορά που ο φασισμός βάζει στο στόχαστρο την κοινωνία μας. Έγινε όμως και αφορμή μιας ιδιότυπης “πλαστοπροσωπίας”.

Ο στίχος του Λάδη αποδόθηκε στον Μπρεχτ και ο φουριόζος τρόπος με τον οποίο διατρέχει, πλέον, τις ζωές μας το Διαδίκτυο δεν άφηνε καμιά αμφιβολία για την νέα πατρότητά του. Ακόμα και ο γ.γ. του ΚΚΕ έπεσε θύμα της “παραπληροφόρησης” κάνοντας συγκεκριμένη αναφορά στον “στίχο του Μπρεχτ που μεταφράστηκε από τον Φώντα Λάδη” σε συνέντευξή του στο δελτίο ειδήσεων των εργαζομένων της ΕΡΤ με αφορμή τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα από τη Χρυσή Αυγή. Τελικά προχθές το βράδυ ελύθη η “παρεξήγησις” και ο Αλέξης Τσίπρας με την ομιλία του στο Φεστιβάλ Νέων του Σύριζα, έβαλε τα πράγματα στη θέση τους αποδίδοντας τα του Λάδη στον Λάδη και σε κανέναν άλλο.

“Στην αρχή ένιωσα κολακευμένος να αποδίδουν τον στίχο μου στον Μπρέχτ, άλλωστε αυτό που ενδιαφέρει είναι να ακούγεται ο στίχος και να εξυπηρετεί τους πολιτικούς αγώνες. Το ίδιο έχει γίνει και με πολλά άλλα τραγούδια μου, την ‘Τσιμινιέρα’, ‘Το δέντρο’ κ.ά. Δεν είναι απαραίτητο να αναφέρεται κάθε φορά ο ποιητής”, μας λέει ο Φώντας Λάδης. Άλλωστε οι επαρκώς ενημερωμένοι γνώριζαν καλά και την πατρότητα του συγκεκριμένου στίχου όπως και όλα τα “Τραγούδια της Λευτεριάς”, τον κύκλο δηλαδή του Θάνου Μικρούτσικου που συμπεριέλαβε το συγκεκριμένο τραγούδι “Ο Φασισμός”. Στην Κύπρο μάλιστα, το ΑΚΕΛ έχει κυκλοφορήσει και μπλουζάκια με τον στίχο, τον οποίο αποδίδει στον δημιουργό του.

Ο δίσκος κυκλοφόρησε το 1978 από τη “Λύρα” με ερμηνεύτρια την αξέχαστη Μαρία Δημητριάδη. Στην πρώτη πλευρά του περιείχε την ενότητα “Πέντε τραγούδια του Φώντα Λάδη”, που εκτός από το επίμαχο συμπλήρωναν τα τραγούδια “Χιλή”, “Τσε Γκεβάρα”, “Κύπρος” και “Αφρική”. Για τη δεύτερη πλευρά του δίσκου ο Θάνος Μικρούτσικος επέλεξε τραγούδια σε στίχους Αναγνωστάκη, Ρίτσου, Αλκαίου και ένα σε στίχους Μπρεχτ, το “Άννα, μην κλαις”.

Ούτε ο Φώντας Λάδης μπορεί να εξηγήσει από πού και πώς ξεκίνησε το μπέρδεμα. Τι σημασία έχει άλλωστε. Για τον ποιητή έχει περισσότερο νόημα ότι “το τραγούδι λόγω στίχων του όλα αυτά τα χρόνια παρέμεινε ολοζώντανο. Την τελευταία δεκαετία, μάλιστα, κυκλοφόρησαν στο Διαδίκτυο δεκάδες διαφορετικά βίντεο κλιπ, μερικά από τα οποία παραπέμπουν άμεσα στην εγκληματική δράση της Χρυσής Αυγής”.

Οι στίχοι του τραγουδιού ανήκουν σε μια σειρά 40 ποιημάτων που έγραψε ο Φώντας Λάδης τη δεκαετία του ‘70 με τον τίτλο “Καθημερινός φασισμός”, που πρόκειται να κυκλοφορήσει, για πρώτη φορά, μέχρι τα Χριστούγεννα σε έναν τόμο από τις εκδόσεις “Μετρονόμος”. Τα ποιήματα αναφέρονται στη δική μας χούντα, στα πραξικοπήματα της Λατινικής Αμερικής και κυρίως στη δράση των νεοφασιστών στη χώρα μας, τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης. “Ήταν η εποχή με τις βομβιστικές επιθέσεις των νεοφασιστών και τον ενεργό ρόλο του Μιχαλολιάκου, ο οποίος παραπέμφθηκε και σε δίκη”, λέει. “Συμπλήρωσα σιγά-σιγά αυτή την ενότητα, ο Γιώργος Τσαγκάρης συνέθεσε τη μουσική, αλλά όλες οι εταιρίας που απευθυνθήκαμε τότε αρνήθηκαν να τα εκδόσουν. Ο Πατσιφάς μάλιστα κόντεψε να πάθει συγκοπή όταν είδε τους στίχους. ‘Φτάνει πια, κύριε Λάδη, με τα πολιτικά’, μου φώναξε, ‘θα με βάλετε σε μπελάδες’”.

Τόσα χρόνια μετά, οι στίχοι του Φώντα Λάδη επανέρχονται με τον πλέον τραγικό τρόπο στο προσκήνιο. Ο ίδιος δεν αιφνιδιάστηκε. “Πάντα πίστευα ότι ο φασισμός μπορεί να ξαναζωντανέψει και να απειλήσει αν δεν ξεριζωθούν οι κοινωνικές και οι πολιτικές αιτίες που τον γεννούν”, λέει και διευκρινίζει: “Στην εποχή μας είναι ξεκάθαρο ότι τα Μνημόνια, η φοβερή λιτότητα, η φτωχοποίηση και ο υποβιβασμός της κοινοβουλευτικής διαδικασίας από την πλευρά της συγκυβέρνησης είναι οι βασικές αιτίες που ξαναζωντάνεψαν σε τέτοιο βαθμό το θηρίο”.

Αναφερόμενος στις τελευταίες εξελίξεις με πρωταγωνίστρια της Χρυσή Αυγή, επισημαίνει: “Δυστυχώς φτάσαμε στις τελευταίες εξελίξεις αφού πρώτα θρηνήσαμε θύματα και χρόνια ολόκληρα φασιστικής ασυδοσίας. Ένα αντιφασιστικό μέτωπο είναι πάντα εφικτό και αναγκαίο, αλλά χωρίς αυτό να σημαίνει υποστολή του αντιμνημονιακού αγώνα, γιατί για να εξαλειφθεί ώς το βάθος ο νεοναζισμός πρέπει να κοπούν -τουλάχιστον ώς ένα βαθμό- και οι ρίζες του. Τη δημοκρατία την υπερασπιζόμαστε και τη θέλουμε για να έχει ο καθένας τις απόψεις του και όχι για να ‘ομονοήσουμε’ προς χάριν ενός αφηρημένου ‘αντιφασισμού’. Η δημοκρατία μάς επιτρέπει να υποστηρίζουμε διαφορετικές απόψεις για τα κοινωνικά και πολιτικά θέματα και τελευταίος κριτής είναι ο λαός. Η Αριστερά πάντα υπερασπίστηκε τη δημοκρατία. Ας ελπίσουμε ότι και οι αντίπαλοί της θα τη σεβαστούν εξίσου”.

Όπως σαφώς το έχει γράψει στον στίχο του, “τον φασισμό βαθιά κατάλαβέ τον, δεν θα πεθάνει μόνος, τσάκισέ τον”.

Πιστεύοντας πως τέτοιου είδους λάθη δεν θα επαναληφθούν, υποσχόμαστε να είμαστε πιο προσεκτικοί. Και ευχαριστούμε και την εφημερίδα το «ΕΘΝΟΣ», όπως και την «ΑΥΓΗ», αλλά και το «ΑΘΗΝΑΪΚΟ ΠΡΑΚΤΟΡΕΙΟ ΕΙΔΗΣΕΩΝ», που αφιέρωσαν ενημερωτικά άρθρα που αποκαθιστούσαν την αλήθεια. Ιδιαίτερες ευχαριστίες στον Νίκο Σαραντάκο, που στο ιστολόγιό του  αναφέρθηκε στο ζήτημα και μας οδήγησε να γνωρίσουμε ένα ακόμη ενδιαφέρον ιστολόγιο, το δισκορυχείον.

Μπαίνουμε και στον πειρασμό να αναφέρουμε σελίδες που αναπαρήγαγαν το λάθος και δεν είδαμε αποκατάσταση της παραποίησης της πατρότητας του ποιήματος.

Συγκεκριμένα, το ΠΡΩΤΟ ΘΕΜΑ, αναφερόμενο στον Κουτσούμπα, απέδωσε τους στίχους στον Μπρεχτ.

Το ίδιο λάθος αναπαράγει και το inews.gr.

Και φυσικά, αφού στο λάθος επέμεινε ο γραμματέας του ΚΚΕ, ο κ. Κουτσούμπας, το βλέπουμε να αναπαράγεται τόσο στον ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗ
όσο και σε ιστοσελίδα του Ζωγράφου

Ελπίζουμε να συμβάλαμε – στο μέτρο των δικών μας δυνατοτήτων – στην αποκατάσταση της αλήθειας.

Και για εμάς, το σημαντικότερο είναι ότι ο στίχος αυτός, ανεξαρτήτως της πατρότητας που λανθασμένα αποδιδόταν στον Μπρεχτ, είχε τόση δύναμη, τόση προφητική αξία και τόση «διαπερατότητα» στις τάξεις των νέων ανθρώπων, που το αναπαρήγαγαν στις σελίδες κοινωνικής δικτύωσης και εμπνέονταν από αυτόν. Και αυτό, πριν από τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα και πριν από όσα ακούμε τελευταία για τη δράση των οργανωμένων εγκληματιών νεοναζιστών.

Προφητικό υπήρξε – ένα χρόνο πριν – και το δικό μας ιστολόγιο, που δημοσίευσε σε συνέχεις το έργο των Piero Caleffi και Albe Steiner, που καλούσαν τους ανθρώπους να αναλογιστούν, να μάθουν, να προβληματιστούν και να γίνουν ορκισμένοι εχθροί του ναζισμού. Μέσα από φωτογραφίες, περιγραφές και αναλύσεις προσπάθησαν να καταδείξουν το θηρίο του ναζισμού που κυριάρχησε και κατάκλυσε τις ψυχές και τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων. Το θέμα τους επικεντρωνόταν περισσότερο στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, των οποίων την ύπαρξη αρνούνται τα ανδρείκελα με τα οποία ασχολούμαστε τις τελευταίες μέρες.

Κλείνουμε αυτή την αναφορά στον φασισμό επαναλαμβάνοντας τους προφητικούς και τόσο επίκαιρους στίχους του Φώντα Λάδη:

Ο φασισμός

Ο φασισμός δεν έρχεται απ’ το μέλλον

καινούριο τάχα κάτι να μας φέρει.

Τι κρύβει μέσ’ στα δόντια του το ξέρω,

καθώς μου δίνει γελαστός το χέρι.

Οι ρίζες του το σύστημα αγκαλιάζουν

και χάνονται βαθιά στα περασμένα.

Οι μάσκες του με τον καιρό αλλάζουν,

μα όχι και το μίσος του για μένα.

Το φασισμό βαθιά καταλαβέ τον.

Δεν θα πεθάνει μόνος, τσάκισέ τον.

Ο φασισμός δεν έρχεται από μέρος

που λούζεται στον ήλιο και στ’ αγέρι,

το κουρασμένο βήμα του το ξέρω

και την περίσσεια νιότη μας την ξέρει.

Μα πάλι θέ ν’ απλώσει σα χολέρα

πατώντας πάνω στην ανεμελιά σου,

και δίπλα σου θα φτάσει κάποια μέρα

αν χάσεις τα ταξικά γυαλιά σου.

Παληοτάκης

Το blog των Λαμπράκηδων

www.lamprakides.gr/blog

One Response to “ΜΙΑ ΣΥΓΓΝΩΜΗ ΚΙ ΑΠΟ ΕΜΑΣ, ΦΙΛΕ ΦΩΝΤΑ ΛΑΔΗ”

  1. Φώντας Λάδης «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΣ ΦΑΣΙΣΜΟΣ» | «Ο φασισμός δεν έρχεται απ’ το μέλλον» ο στίχος δεν είναι του Μπρεχτ – είναι του Φώντα Λάδη!!! | Roseta Books Says:

    [...] του συγγραφέα, στιχουργού Φώντα Λάδη ΕΔΩ [...]

Leave a Reply