ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑΤΑ – ΜΕΡΟΣ 15ο

Προτελευταίο μέρος από τα “Παιδομαζώματα”. Κρίσιμο. Ίσως από τα κρισιμότερα. Μιλά για το ρόλο της εκκλησίας και του εναγκαλισμού της με την κυρίαρχη τάξη. Στόχος, ο επηρεασμός των πιστών σε βάρος των αριστερών. Και μάλιστα, από του άμβωνος της εκκλησίας, στο καταληκτικό κήρυγμα της λειτουργίας. Προεξάρχοντες του “κινήματος” η βασιλική οικογένεια και οι κυρίες του “καλού κόσμου”. Φυσικά, δεν εκπλαγήκαμε!

Για τον Παληοτάκη
Η ομάδα του blog των Λαμπράκηδων

15 ΕΚΚΛΗΣΙΑ: ΤΟ ΑΛΛΟ ΣΙΑΜΑΙΟ

Η εκκλησία είχε κάθε λόγο να είναι με τους κρατούντες. Η σύμπραξη της πολιτικής με την εκκλησιαστική εξουσία έχει ακόμα και σήμερα τις ρίζες της. Προέρχεται από την ταύτιση της εκκλησίας με το έθνος. Πολύ περισσότερο που η απειλή ερχόταν από τους άθεους κομμουνιστές και γενικά διακυβευόταν η αλλαγή του κοινωνικού σκηνικού και η ισορροπία σχέσεων των δύο εξουσιών.
Κατά τη διάρκεια της κατοχής ο αρχιεπίσκοπος αλλά και οι περισσότεροι ιερείς είχαν σταθεί κοντά στο λαό με διάφορες πρωτοβουλίες. Πολλοί ιερείς, ακόμα και μητροπολίτες είχαν συμμετοχή στον αγώνα ενάντια στους κατακτητές. Το αυξημένο κύρος των ιεραρχών έκανε πιο εύκολο το έργο της εκκλησιαστικής εξουσίας, να σταθεί πειστικά πλάι στην κλυδωνιζόμενη κυβέρνηση και αποτέλεσε μια πειστική κοινωνική εφεδρεία της κυβερνητικής παράταξης.
Μετά την απελευθέρωση, ο προερχόμενος από τις τάξεις του κόμματος των Φιλελευθέρων αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός, οπλισμένος με αυτό το κύρος, διετέλεσε αντιβασιλέας από τις 30 Δεκεμβρίου 1944 μέχρι τις 29 Σεπτεμβρίου 1946, οπότε επέστρεψε στην Ελλάδα ο βασιλιάς. Επίσης χρίστηκε ολιγοήμερος πρωθυπουργός τον Σεπτέμβριο του 1947, ως εγγυητική εφεδρεία, σε κρίσιμες ημέρες για την πολιτική εξουσία. Συνεπώς, η αυξημένη αξιοπιστία του αντικατοπτριζόταν σε όλη την εκκλησιαστική κλίμακα, αυξάνοντας ακόμα περισσότερο τα δεδομένα θρησκευτικά αισθήματα.
Όπως σε ολόκληρη την κρατική δομή έτσι και εδώ έγιναν οι σχετικά λίγες αναγκαίες εκκαθαρίσεις. Υπήρξαν όμως και άλλες χαρακτηριστικές από τους «επικίνδυνους» ιερείς: Όπως αναφέρει ο Νίκος Θεοτοκάς [159. Νίκος Θεοτοκάς, στο περιοδικό «Αρχειοτάξιο», τεύχος 4, Μάιος, 2002, σελ.173-182], στα τέλη του 1946 η Ιερά Σύνοδος καθαίρεσε τον φωτισμένο Μητροπολίτη Χίου Ιωακείμ Στρουμπή, που συμμετείχε στην αντίσταση μαζί με σημαντικό αριθμό ανωτέρων και κατωτέρων κληρικών. Πολλοί απ’ αυτούς δοκίμασαν τις γνωστές διώξεις, που ακολούθησαν τα επόμενα χρόνια. Ο ίδιος αναφέρει την χαρακτηριστική περίπτωση του παπά Ν. Ξενάκη, που το 1948 εκτελέστηκε ως «συμμορίτης». Αξίζει να αναφερθούμε στην περίπτωση του «κόκκινου μητροπολίτη» Κοζάνης Ιωακείμ [160. Χάγκεν Φλάισερ, Στενή η πύλη του "Ελεύθερου Κόσμου". Περιορισμοί στην ελεύθερη διακίνηση προς και από την εμφυλιοπολεμική Ελλάδα, στο Ο Εμφύλιος πόλεμος. Από τη Βάρκιζα στο Γράμμο Φεβρουάριος 1945-Αύγουστος 1949, επιμ. Η. Νικολακόπουλος, Α. Ρήγος, Γ. Ψαλίδας, εκδ. «Θεμέλιο», 2002, σελ. 281], που με παρέμβαση του τύπου αλλά και του Οικουμενικού Πατριάρχη, (δεν) του αφαιρέθηκε το δικαίωμα επίσκεψης στις ΗΠΑ, τον Νοέμβριο του 1946, με το αιτιολογικό, ότι η επίσκεψή του θα είχε προπαγανδιστικό χαρακτήρα. Τον επόμενο χρόνο ο Ιωακείμ και ο μητροπολίτης Ηλείας Αντώνιος θα καθαιρεθούν. Η προπαγάνδα, αφού διαπέρασε και τα τείχη της εκκλησίας, όπως ομολογείται, είχε πάρει μεγάλες διαστάσεις και πέραν των ελληνικών συνόρων και είχε αγκαλιάσει πολλές κοινωνικές κατηγορίες.
Η εκκλησία λόγω του κύρους αυτού, αλλά και της δεδομένης αφοσίωσης των πιστών, ήταν ένα σημαντικό ασφαλές και απόρθητο κάστρο πειστικής προπαγάνδας. Η εκκαθαρισθείσα πλέον εκκλησία, ως θεσμός άνοιξε διάπλατα τις πύλες της στις βουλές της εξουσίας. Στην εφημερίδα Ελευθερία της 9/7/1948 διαβάζουμε ότι «Η ιεραρχία κατά την σημερινήν της πιθανόν συνεδρίασιν θα καταρτίση και τον χαιρετισμόν προς τον μαχόμενον στρατόν, θα συζητήση δε και την περίπτωσιν μεταβάσεως εις το μέτωπον επιτροπής μητροπολιτών, ήτις θα μεταδώση την ευλογίαν της Εκκλησίας διά τον νικηφόρον τερματισμόν του αγώνος…». Τα αντικομμουνιστικά κηρύγματα κατά τη λειτουργία της Κυριακής ήταν ο κανόνας των ναών του Θεού.
Πέρα από την ηγεσία οι απληροφόρητοι ιερείς της γειτονιάς ή του χωριού, πολύ περισσότερο όταν προέκυψε η προπαγάνδα για τα αρπαγμένα παιδιά, έγιναν διαπρύσιοι κήρυκες. Ήταν θέμα που συγκινούσε, και δίκαια, όλο τον κόσμο, που λόγω των κατοχικών δεινών είχε αυξημένα αποθέματα αισθημάτων απέναντι σε ακραίες δραματικές καταστάσεις. Όταν ήταν γνωστό ότι στις τοπικές επιτροπές του «Εράνου» συμμετείχε ο επικεφαλής του τοπικού κλήρου και επίλεκτοι συμπολίτες, όπως ο δάσκαλος, ο γιατρός της περιοχής κ.λπ., όταν στις παιδουπόλεις επικεφαλής ήταν ο μητροπολίτης της περιοχής, όταν την κεντρική επιτροπή «Εράνου» την απαρτίζουν περί τις εβδομήντα φιλάνθρωπες κυρίες, ο ανθός της κοσμικής κίνησης, πώς να μη θαμπωθεί ο ανυποψίαστος απλός πολίτης ή λαϊκός ιερέας;
Η βασίλισσα είναι επικεφαλής της εκστρατείας για τα παιδιά και ο βασιλιάς Παύλος ο υλικός και πνευματικός αιμοδότης. Οι βασιλείς [161. Μαρία Σιγανού, Ιδεολογικές συνιστώσες τον θρησκευτικού λόγου στον εμφύλιο πόλεμο, περιοδικό «Τα Ιστορικά», τεύχος 48, Ιούνιος 2008, σελ.106 και 108] «ως επικεφαλής του “ελληνοχριστιανικού φρονηματισμού”, ιδρύουν μαζί με το περιοδικό “Ζωή” τον σύλλογο “Ελληνικό Φως”, που αναλαμβάνει την “πνευματική καθοδήγηση του αντικομμουνιστικού αγώνα”. Όσο για τη “Ζωή”, κατά τη συγγραφέα, είναι το περιοδικό μέσα απ’ το οποίο φαίνεται «…πώς ορίζονται οι νομιμοποιήσεις, οι αποκλίσεις και οι αποκλεισμοί στη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου… (θα δούμε) τη σταδιακή μετατροπή του κομμουνισμού σε εχθρό του έθνους -προς τα τέλη του πολέμου- σε “απόλυτο κακό”…(θα δούμε) …για τη νομιμοποίηση της Αμερικής, μέσω της αναγωγής της σε χώρα χριστιανική,…»(!). Εκτιμάται ότι μόνο η «Ζωή» εκτός των άλλων είχε δημιουργήσει δίκτυο περίπου χιλίων κατηχητικών σχολείων.
Με πρόταση του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού έγινε αποδεκτό να οριστεί η 29η Δεκεμβρίου 1949, ως ημέρα «εθνικού πένθους» για τα παιδιά που τα άρπαξαν οι συμμορίτες. Μεταξύ 9 και 9.30 το πρωί, εκείνης της μέρας, όλοι οι Έλληνες, σ’ όλη την Ελλάδα, αποφασίστηκε να κλειστούν στα σπίτια τους και να κλείσουν τα παραθυρόφυλλα [162. Ελένη Αναγνωστοπούλου, ό.π. σελ. 21]. Ο πρόεδρος της Βουλής έστειλε ψήφισμα – έκκληση σε όλα τα δυτικά κοινοβούλια, την ορισμένη ώρα σταμάτησε η κυκλοφορία οχημάτων και εναέριων μέσων και όλες οι εφημερίδες εκδόθηκαν υποχρεωτικά με πένθιμο πλαίσιο [163. Γεώργιος Νανούκας ό.π., σελ. 35]. Την ημέρα αυτή η βασίλισσα – που εμφανίστηκε μαυροφορεμένη και περιδεής απηύθυνε μήνυμα από το ραδιόφωνο. Ο αρχιεπίσκοπος Σπυρίδων τονίζει, επίσης από το ραδιόφωνο, ότι (οι κομμουνιστές) «… πλήττουν ό,τι το αθώον, το αβλαβές, το ιερόν, το παιδί, εις το οποίον συναντώνται τα αισθήματα στοργής και αγάπης όλων των ανθρώπων, όλων των λαών της γης» [164. Κώστας Γκριτζώνας, ό.π., σελ. 116 και 19], ενώ παρόμοια ψηφίσματα εκδόθηκαν από την Ακαδημία Αθηνών και σωρεία κάθε είδους σωματείων [165. Γεώργιος Μανούκας, ό.π., σελ. 34 και μετά].
Ο αρχιεπίσκοπος επίσης, σε Χριστουγεννιάτικη εγκύκλιό του, γράφει: «…Ο θηριώδης Ηρώδης ανεβίωσε. Όπως εκείνος ύψωνε εις τας απαισίους χείρας του την αιμοσταγή μαχαίραν, …ούτω και σήμερον σύγχρονοι Ηρώδαι προέβησαν εις παραπλήσιον έγκλημα…» [166. Τασούλα Βερβενιώτη, Παιδομάζωμα ή/και Παιδοφύλαγμα, περιοδικό «Ιστορία», εκδ. «Εκδοτικός Οργανισμός Πάπυρος», τεύχος 503, Μάιος 2010, σελ. 13]. Η εγκύκλιος απευθύνθηκε και είχε ευμενή απήχηση σε όλες τις ορθόδοξες εκκλησίες του κόσμου [167. Γεώργιος Μανούκας, ό.π., σελ. 38], προκαλώντας κινητοποιήσεις και διαμαρτυρίες. Ο αρχιεπίσκοπος νοτίου και βορείου Αμερικής έκανε έκκληση στον Αμερικάνο πρόεδρο, ζητώντας του να χρησιμοποιήσει την επιρροή του στα μέλη του ΟΗΕ για την σωτηρία των παιδιών, και ακολούθησε ο ομόλογός του της Αγγλίας [168. Milan Ristovic, 2008, σελ. 174], ο οποίος κάλεσε τους πιστούς να προσευχηθούν για τα παιδιά της Ελλάδος. Επίσης ο αρχιεπίσκοπος έκανε έκκληση στους 59 αρχηγούς κρατών του ΟΗΕ [169. Κώστας Γκριτζώνας, ό.π., σελ. 118].
Κατά το τέλος της λειτουργίας της Κυριακής στις εκκλησίες οι ιερείς, με υπόδειξη των αρχών, έκαναν δεήσεις και έβγαζαν τους καθορισμένους λόγους για τα παιδιά. Στα καθήκοντά τους ήταν να διαβάζουν επιστολές «μετανοησάντων», που έστελναν από τους τόπους κράτησης (φυλακές, εξορίες κ.λπ.), που είχαν σκοπό τον φρονηματισμό των πιστών και αποτέλεσμα τη δημόσια διαπόμπευση του επιστολογράφου. Συχνά προκαλούσαν την αναμόχλευση τοπικών παθών, τη μεταφορά του εμφυλιακού μετώπου στην εκκλησία και τη γειτονιά [170. Τασούλα Βερβενιώτη, Μακρονήσι: Μαρτυρία και Μαρτυρίες Γυναικών, στο Ιστορικό τοπίο και ιστορική μνήμη. Το παράδειγμα της Μακρονήσου, εκδ. «Φιλίστωρ», 2000, σελ. 105]. Να σημειώσουμε ότι τις επιστολές πολλές φορές τις έγραφαν ειδικά επιστρατευμένοι. Ένας τέτοιος γράφει: «Μου έλεγαν περιληπτικά την ιστορία τους…ποιος τον παρέσυρε, σε ποια οργάνωση ήταν κ.λπ… και πάνω σ’ αυτό το σκελετό, με πολλές φιοριτούρες και υπερβολές έγραφα την ομιλία τους» [171. Κώστας Κορωνιός, Αναμνήσεις από τη Μακρόνησο, Αθήνα, 2001]. Είναι πράγματα που δεν θα μπορούσε να συλλάβει η πιο άρρωστη φαντασία, πολύ περισσότερο ένας ενοριακός ιερέας, πώς και πόσο μεθοδικά δούλευε μια τόσο καλοστημένη και καλοκουρδισμένη μηχανή.
Ο Ζουράρης [172. Κώστας Ζουράρης, Γελάς ελλάς αποφράς, εκδ. «Αρμός», 1991», σελ. 26] συνοψίζει με σκληρή γλώσσα το ρόλο της εκκλησίας ως εξής: «Η Ιερά Σύνοδος έγινε υποκατάστημα του υφυπουργείου Ασφαλείας και προμηθευτής ευχελαίου της Αυλής. Οι θεολογικές σχολές ξερνούσαν εθναμύντορες κομμουνιστοφάγους, που έχοντας εντελώς ξεχάσει τη νηπτική παράδοση της καθ’ ημάς Ανατολής, διαμόρφωναν “αντικειμενικά” κριτήρια “σωτηρίας”, στιγματίζοντας τους “άθεους κομμουνιστοσυμμορίτας” και ευλογώντας, με το αζημίωτο, τους “ένθεους” χίτες, φασίστες και ταγματασφαλίτες». Εξαιρεί το Άγιο Όρος, το οποίο κατά τη γνώμη του στάθηκε ουδέτερο και στο ύψος μιας συμφιλιωτικής αποστολής.

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog

Leave a Reply