Λαμπράκηδες, Ιστορία μιας γενιάς – Στο περιθώριο της αριθμητικής ανάπτυξης

Η αριθμητική ανάπτυξη και τα “κενά” που αυτή άφησε αποτελεί το θέμα της σημερινής μας ανάρτησης από το βιβλίο “Λαμπράκηδες, Ιστορία μιας γενιάς”.
Η συγγραφέας έχει δείξει -σε προηγούμενες ενότητες- ότι η Νεολαία Λαμπράκη γνώρισε μια εκρηκτική αριθμητική ανάπτυξη τα πρώτα χρόνια της ίδρυσής της. Όπως και η ίδια υποστηρίζει, είχε κερδίσει μεγάλο τμήμα της μαθητικής νεολαίας, πολλούς νέους των αστικών κέντρων και αρκετούς νέους στην επαρχία, όπου τα πράγματα ήταν σαφώς πιο δύσκολα.
Σ’ αυτό το κεφάλαιο εντοπίζει τις αδυναμίες και τα “κενά” που προέκυψαν στην προσπάθεια αριθμητικής εξάπλωσης. Ισχυρίζεται, δηλαδή, η συγγραφέας πως οι αδυναμίες επιρροής της Νεολαίας “στην εργατική νεολαία, στους σπουδαστές τεχνικών σχολών, στην αγροτική νεολαία και στις γυναίκες” ήταν μεγάλες και, κυρίως, τις θεωρεί αποτέλεσμα του στόχους της μαζικότητας και της αριθμητικής ανάπτυξης, που “ξέχασε” τους ευαίσθητους αυτούς τομείς ή τους παραμέλησε.
Η αναφορά, βέβαια, που κάνει στο θέμα των γυναικών μάλλον δείχνει πως οι “υπεύθυνοι” της Νεολαίας και του Κόμματος θεωρούσαν δευτερεύουσας σημασίας την ευαισθητοποίηση και την ενημέρωση των γυναικών. Κι αυτό, γιατί διαβάζουμε ότι άφηναν τη δράση της γυναικείας πολιτικοποίησης και κοινωνικοποίησης στην ατομική πρωτοβουλία γυναικών από τη Νεολαία. Αυτό, αν δεν απατώμεθα, υποδεικνύει υποτίμηση της σημασίας του όλου ζητήματος. Παρόλο που, όπως σε άλλες σελίδες του βιβλίου έχουμε διαβάσει, οι Λαμπράκισσες ήταν εξαιρετικά ενεργές και συμμετοχικές, και υπέστησαν διώξεις πολλές. Δεν αμφιβάλλουμε ότι η πολεμική που θα αντιμετώπιζαν οι γυναίκες από οικογένεια αλλά και το στενότερο και ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον θα ήταν απείρως σκληρότερη από την πολεμική σε βάρος των νέων αντρών.
Άρα, και οι Λαμπράκηδες διέπραξαν το ίδιο σφάλμα: προέταξαν τους αριθμούς σε βάρος της ποιοτικής ανάπτυξης και ευαισθητοποίησης…
Και στον τομέα, στον οποίο η αριθμητική ανάπτυξη ήταν σαφώς μεγαλύτερη, στις τάξεις των μαθητών δηλαδή, φρόντισαν υπουργικές εγκύκλιοι, υπουργοί, γονείς και καθηγητές να σπείρουν την τρομοκρατία, τον έλεγχο συμπεριφορών εντός και εκτός σχολείου. Οι ποινές, οι αποβολές έπεφταν στα κεφάλια των “απείθαρχων” μαθητών, ακόμα και αυτών που πρόσφεραν λουλούδια στον Μίκη ή τραγουδούσαν τραγούδια του…
Κι αυτά στη δημοκρατία του Γεωργίου Παπανδρέου… Στη δημοκρατία… όχι στη δικτατορία των συνταγματαρχών…

Η ομάδα του blog των Λαμπράκηδων

Στο περιθώριο της αριθμητικής ανάπτυξης

Οι «λησμονημένοι» της ανάπτυξης

Η αριθμητική ανάπτυξη, βασικό γνώρισμα της ΔΝΛ, αποτελεί, όπως είδαμε, αντικείμενο και στόχο όλων των προσπαθειών της• με κάθε ευκαιρία εξαίρεται και παρουσιάζεται ως το ύψιστο όπλο της νεολαίας στον αγώνα της για τη δημοκρατία:
«Ο πρωτοπόρος και συνάμα διαπαιδαγωγικός ρόλος της Οργάνωσης της νεολαίας καθορίζει και το πλάτος της. Η πρωτοπόρα Οργάνωση της Νεολαίας δεν μπορεί παρά να επιδιώκει να γίνεται ολοένα πιο μαζική, με την έννοια της εισδοχής στους κόλπους της και της αφομοίωσης μεγάλων μαζών. Για να μπορέσει να παίξει τον ρόλο της, τον πρωτοποριακό, να γίνει ο δάσκαλος, ο εμπνευστής, οργανωτής και καθοδηγητής της δράσης και των αγώνων της Νέας Γενιάς, χρειάζεται να διαθέτει οργανωμένη παρουσία και να αχτινοβολεί σε κάθε μαζικό χώρο της νεολαίας, σε κάθε κέντρο που ζει, εργάζεται, μορφώνεται, ψυχαγωγείται, αθλείται κτλ. η νεολαία. Χρειάζεται να έχει οργανώσεις παντού, με εκατοντάδες χιλιάδες μέλη. Δεν πρέπει να φοβάται τις μάζες της νεολαίας (…) Οι αντιλήψεις ότι μια οργάνωση Νεολαίας πρωτοπόρα δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα και μαζική, που τελευταία καλλιεργούνται συστηματικά από ορισμένους κύκλους, είναι βαθύτατα λαθεμένες, μυρίζουν καθαρό δογματισμό. (…) Ταυτίζουν την Πρωτοπόρα οργάνωση της Νεολαίας με το Πρωτοπόρο Κόμμα, ξεχνώντας ακόμα ότι και αυτό το τελευταίο με τα δικά του μέτρα και κριτήρια επιδιώκει σταθερά να γίνει μαζικό και με την πολιτική αλλά και με την αριθμητική έννοια». (Συνέδριο, σ. 106-107).
Αλλά μια πλατιά και μαζική κίνηση, βασισμένη στη συνεχή αριθμητική επέκταση, δεν είναι εξίσου αποτελεσματική σε όλους τους τομείς και δεν έχει την ίδια απήχηση σε όλους τους κοινωνικούς χώρους. Υπάρχει κίνδυνος, μάλιστα, να συμβεί το αντίθετο• η επιδίωξη δηλαδή της γρήγορης και σταθερής αριθμητικής ανάπτυξης μπορεί να προκαλέσει ορισμένες «παραλείψεις», δηλαδή να αφήσει παραμελημένους εκείνους ακριβώς τους τομείς που απαιτούν την πιο επίπονη προσπάθεια, χωρίς να προσφέρουν, βραχυπρόθεσμα, απτά αποτελέσματα. Έτσι, παράλληλα με τη ραγδαία αριθμητική ανάπτυξη της Νεολαίας Λαμπράκη, διαφαίνονται ορισμένοι κρίσιμοι τομείς αδυναμίας, που η σημασία τους θα αρχίσει να γίνεται περισσότερο έντονη μετά την πρώτη φάση της απότομης μαζικοποίησης.
Κυριότερο παράδειγμα, η ασθενής παρουσία της ΔΝΛ στον εργατικό χώρο παρόλο που, όπως τονίζεται στο Συνέδριο, η εργατική νεολαία, «από τον ενθουσιασμό της, από τον χαρακτήρα της, από την συμμετοχή της στην παραγωγή, πρέπει να είναι το στήριγμα του κινήματος». (Συνέδριο, σ. 227). Η ανάπτυξη της οργάνωσης με βάση τους χώρους διαβίωσης και όχι τους χώρους εργασίας δεν επιτρέπει να καταμετρηθεί με ακρίβεια το ποσοστό των νέων εργατών στις γραμμές της, καθώς αυτοί κατανέμονται αδιάκριτα στις λέσχες των συνοικιών. Όμως, όλες οι σχετικές μαρτυρίες -όπως π.χ. του Μπ. Γκοβάνη, υπεύθυνου για τα θέματα αυτά το 1964-65- επιβεβαιώνουν ότι οι προσπάθειες της Νεολαίας Λαμπράκη να οργανωθεί στον εργατικό χώρο παραμένουν περιορισμένες και χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία. Η Αριστερά διαθέτει μια σημαντική επιρροή σ’ αυτόν το χώρο, αλλά δεν κατορθώνει να της δώσει οργανωτική υπόσταση. Στο Συνέδριο υπογραμμίστηκε η αδυναμία σ’ αυτόν τον τομέα, καθώς και η περιορισμένη παρουσία σε ορισμένους κλάδους μισθωτών με ισχυρή προοδευτική παράδοση, όπως οι οικοδόμοι, οι εργάτες τυπογραφείου, οι λογιστές. Για να δικαιολογήσει την απουσία στους άλλους βιομηχανικούς τομείς, ο Τ. Μπενάς δηλώνει στο Συνέδριο:
«Πρέπει το πρόβλημα της μαζικοποίησης της εργατικής δουλειάς να μην το δούμε στα στενά όρια των εργατικών τομέων ή των βιομηχανικών τομέων, πρέπει να το δούμε από την άποψη ότι θα μπορέσουμε να πετύχουμε μια σωστότερη μαζική πολιτική». (Συνέδριο, σ. 228).
Οι προσπάθειες της Νεολαίας Λαμπράκη στην εργατική νεολαία κατευθύνονται κυρίως προς την ενίσχυση της ΣΕΕΝΕ -Συντονιστική Επιτροπή Εργαζόμενης Νεολαίας Ελλάδας- που είχε ιδρυθεί από την Νεολαία ΕΔΑ και διέθετε 250 περίπου επιτροπές σ’ ολόκληρη τη χώρα.
Τα λίγα στοιχεία που βρέθηκαν για την αριθμητική δύναμη της ΣΕΕΝΕ, φανερώνουν μιαν αξιόλογη επιρροή στους οικοδόμους (100 έως 150 μέλη) αλλά μια πλήρη σχεδόν απουσία από τα μεγάλα βιομηχανικά συγκροτήματα. Η ΣΕΕΝΕ, εκδίδει έντυπα και προκηρύξεις, καλεί τους νέους να συνδικαλιστούν, διοργανώνει πολιτιστικές εκδηλώσεις (συναυλίες με τον Δ. Σαββόπουλο, συζητήσεις με τον Β. Βασιλικό) πρωτοστατεί στην πάλη για τη μείωση του χρόνου εργασίας και κυρίως οργανώνει τη μεγάλη εξόρμηση ενάντια στα εργατικά ατυχήματα από την 1η μέχρι τις 8 Ιουνίου 1964 -μια βδομάδα ευαισθητοποίησης της κοινής γνώμης και ελέγχου μέσα στα εργοστάσια.
Στα τέλη του 1966 ξεκινάει μια εκστρατεία για τη συστηματική ανάπτυξη της ΔΝΛ στον εργατικό χώρο και για τον διαχωρισμό των νέων εργατών από τα άλλα μέλη. Στις συνοικίες οι νέοι παρακινούνται να προτιμούν τη ΣΕΕΝΕ από τις λέσχες, και η ίδρυση νέων επιτροπών είναι στην ημερήσια διάταξη από τον Ιούλιο 1966, οπότε η 4η Σύνοδος του Κεντρικού Συμβουλίου επισημαίνει σε όλη της την έκταση τη συσσωρευμένη καθυστέρηση στον τομέα αυτόν. Έτσι, γίνεται αισθητή μια μικρή βελτίωση της κατάστασης, η οποία όμως διακόπτεται από τη δικτατορία.

Μεγάλες απεργίες ξεσπούν από το 1959 στις Τεχνικές Σχολές όπου φοιτούν εκείνη την εποχή 35.000 περίπου σπουδαστές• κυριότερες διεκδικήσεις είναι η μείωση των ωρών διδασκαλίας για τους εργαζόμενους σπουδαστές, η έκδοση διδακτικών συγγραμμάτων, η καθιέρωση δωρεάν σπουδών και η κατοχύρωση των διπλωμάτων. Με την άνοδο της Ένωσης Κέντρου στην εξουσία το 1964 οι σπουδαστές των Τεχνικών Σχολών κινητοποιούνται και πάλι για την ικανοποίηση των αιτημάτων τους. Στις 18 Μαρτίου 1964 10.000 νέοι αρχίζουν μια μεγάλη πορεία από τη Θεσσαλονίκη ως την Αθήνα (φωτογραφία). Η Νεολαία Λαμπράκη συμπαρίσταται στους σπουδαστές και ο Μίκης Θεοδωράκης φέρνει το θέμα στη Βουλή. Ταυτόχρονα όμως αντιμετωπίζει τους αγώνες τους με αρκετή διστακτικότητα, θεωρώντας ορισμένες διεκδικήσεις τους ως στενά συντεχνιακές. Έτσι, στο Συνέδριο, η εισήγηση αρκείται σε μια σύντομη αναφορά στις Τεχνικές Σχολές, όπου ο Τάκης Μπενάς αναγνωρίζει ότι «Πραγματικά, η πολιτική μας εδώ είναι ελλιπής»

Οι ελλείψεις και καθυστερήσεις που παρουσιάζει η ΔΝΛ στον εργατικό χώρο δεν είναι όμως το μοναδικό σχετικό παράδειγμα. Το ίδιο συμβαίνει π.χ. και με τους σπουδαστές των τεχνικών σχολών, παρόλο που από τον Μάρτιο του 1964 μέχρι το καλοκαίρι του 1965, δηλαδή πάνω από έναν χρόνο, βρίσκονται σε μια διαρκή και μαχητική κινητοποίηση. Το ίδιο συμβαίνει επίσης με την αγροτική νεολαία, η οποία την περίοδο εκείνη βρίσκεται αντιμέτωπη με το τεράστιο πρόβλημα της μαζικής μετανάστευσης, που επρόκειτο να μεταβάλει ριζικά και δραματικά τους ίδιους τους όρους ύπαρξης και ζωής των νέων αγροτών.
Η ΔΝΛ στο Συνέδριό της προτείνει να ιδρυθεί από την κυβέρνηση ένα «Εθνικό Κέντρο Νεότητας» για να βοηθήσει τους μετανάστες. Σ’ αυτό το κέντρο θα μετέχουν όλες οι πολιτικές ή μη οργανώσεις της νεολαίας. Περιμένοντας την ίδρυση αυτή, η ηγεσία των Λαμπράκηδων αναλαμβάνει να οργανώνει μεγάλες ενημερωτικές εξορμήσεις για να εξηγήσει τις αληθινές αιτίες της μετανάστευσης, να επεκτείνει την οργάνωση στους νέους άνεργους, να ενθαρρύνει τους αγρότες να συνδικαλιστούν. Δεν φαίνεται όμως να έδωσαν συγκεκριμένα αποτελέσματα οι υποσχέσεις που δόθηκαν στο Συνέδριο.

Η ίδια, τέλος, στάση χαρακτηρίζει και την αντιμετώπιση από τη Νεολαία Λαμπράκη των γυναικείων προβλημάτων. Όλες οι υπεύθυνες του γυναικείου τομέα υπογραμμίζουν την αδιαφορία του κεντρικού Συμβουλίου για τις εκδηλώσεις τους. Έτσι, οι ιδιαίτερες γυναικείες δραστηριότητες που αναπτύχθηκαν, μόνο εν μέρει μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελούν δημιούργημα της ΔΝΛ. Είναι περισσότερο έργο μερικών προσώπων να ενδιαφέρονται άμεσα για τα γυναικεία προβλήματα, όπως φαίνεται καθαρά και από το παράδειγμα του Φεστιβάλ Νέας Κοπέλλας που πραγματοποιήθηκε στη Μακεδονία από τις 4 έως τις 24 Απριλίου 1966, οργανωμένο με πρωτοβουλία της Καίτης Τσαρουχά. Όταν πρότεινε την ιδέα ενός φεστιβάλ στους υπεύθυνους της Θεσσαλονίκης, αυτοί της απάντησαν, χαμογελώντας, να το αναλάβει. Με τη βοήθεια και αρκετών άλλων κοριτσιών άρχισε να πηγαίνει από το ένα χωριό στο άλλο, να συζητάει για τις συνθήκες της ζωής των γυναικών, να οργανώνει μουσικές βραδιές και να στήνει μια «Επιτροπή Βοηθείας» που είχε σαν σκοπό να συμβουλεύει τα κορίτσια στα χωριά. Την τελευταία μέρα του φεστιβάλ, 50 περίπου γυναίκες αντιπρόσωποι από τα γύρω χωριά συγκεντρώθηκαν στο θέατρο «Κλειώ» της Θεσσαλονίκης• το φεστιβάλ έκλεισε με λόγους, απολογισμούς της δράσης των 20 ημερών και συμμετοχή καλλιτεχνών. Από το Κεντρικό Συμβούλιο παραβρέθηκε μόνον ο Στέφανος Στεφάνου. Ακόμα και όταν η σημασία του εγχειρήματος γίνεται φανερή με την έντονη συμμετοχή, η ηγεσία ακολουθεί να παραμένει στο περιθώριο.
Στους τέσσερεις αυτούς χώρους αδυναμίας -εργατική νεολαία, σπουδαστές τεχνικών σχολών, αγροτική νεολαία και γυναίκες- ήρθαν τέλος να προστεθούν, από την άνοιξη του 1965, και οι μαθητές Γυμνασίου, όπου, έως τότε, η Νεολαία Λαμπράκη είχε γνωρίσει μιαν εντυπωσιακή και ραγδαία ανάπτυξη. Για πρώτη φορά μετά την ΕΠΟΝ, μέσα σε μια πολιτική οργάνωση, η αναλογία των μαθητών ήταν τόσο ισχυρή και η παρουσία τους στις λέσχες των συνοικιών και των χωριών ιδιαίτερα έντονη.

Αυτή όμως η εντυπωσιακή απήχηση της Νεολαίας Λαμπράκη στους μαθητές προκάλεσε και την εντονότερη αντίδραση τόσο της ΕΡΕ όσο και της κεντρώας κυβέρνησης. Έτσι, στις 19 Μαρτίου 1964 ο υφυπουργός Παιδείας Λουκής Ακρίτας δηλώνει ότι κάθε πολιτική απαγορεύεται στα σχολεία και ένα χρόνο αργότερα στις 8 Απριλίου 1965, ο Γ. Παπανδρέου, ως υπουργός Παιδείας, δημοσιεύει την εγκύκλιο 1010, που καλεί επίσημα τους καθηγητές να μετατραπούν σε χαφιέδες των μαθητών τους.
Τρεις μέρες αργότερα, στις 12 Απριλίου, η «Αυγή» επισημαίνει κιόλας την αποβολή δύο μαθητών στην Ήπειρο επειδή χάρισαν λουλούδια στον Μ. Θεοδωράκη. Από κείνη τη στιγμή και μετά, πολλαπλασιάζονται οι αποβολές και οι πιέσεις στα σχολεία και στις οικογένειες. Το να φοράει κανείς το σήμα «Ζ» ή το σήμα της ΣΕΕΝΕ αποτελεί αιτία αποβολής. Οι λέσχες βλέπουν τη δύναμή τους να πέφτει κατακόρυφα με την αποχώρηση πολλών μαθητών που είναι αναγκασμένοι πια να μαζεύονται κρυφά για ν’ ακούσουν μουσική και ποιήματα• μετά τις 15 Ιουλίου 1965 η κατάσταση μάλιστα γίνεται ακόμα χειρότερη: Η εγκύκλιος Παπανδρέου που στοχεύει ανοιχτά στο χτύπημα της ΔΝΛ έχει πετύχει το σκοπό της.

Η «Ακρόπολις» της 10.4.1965 δημοσιεύει τη φωτογραφία αυτή από την υποδοχή του Μ. Θεοδωράκη στα Γιάννινα. Την επομένη οι δύο μαθητές αποβάλλονται από όλα τα γυμνάσια της Ηπείρου

«Πανταχόθεν καταγγέλλεται ότι η κομμουνιστική Νεολαία Λαμπράκη καταβάλλει μεγάλας προσπαθείας προσεταιρισμού μαθητών των γυμνασίων. Βεβαίως, εφ’ όσον διεπιστώθη ποσοστόν 12% οπαδών της ΕΔΑ κατά τας τελευταίας εκλογάς, ευνόητον είναι ότι θα υπάρχουν και μαθηταί εμποτισμένοι από τας οικογενείας των με αριστεράν ιδεολογίαν. Και αυτούς βεβαίως, κατά πρώτον λόγον, θα χρησιμοποιή η κομμουνιστική προπαγάνδα προς προσηλυτισμόν των νέων.
Εφιστώ διά τούτο και πάλιν την προσοχή όλων των καθηγητών των γυμνασίων και τους καθιστώ υπευθύνους διά πάσαν σχετικήν δραστηριότητα Νεολαίας Λαμπράκη. Ο κομμουνισμός είναι εχθρός και του έθνους και της Δημοκρατίας και τούτο πρέπει να καταστή συνείδηση της Νέας Γενιάς.
Ο εθνικός φρονηματισμός καθώς και η ηθική και πολιτική αγωγή των μαθητών είναι η πρώτη αποστολή του διδασκάλου και εις αυτήν οφείλουν να επιδοθούν.
Τα ιδικά μας ιδανικά είναι τα ιδανικά του ελληνοχριστιανικού πολιτισμού: Ελευθερία (Εθνική και πολιτική) και Δικαιοσύνη, Αγάπη και Θυσία. Αυτά είναι τα ιδεώδη μας και με αυτά πρέπει να εμποτισθεί η Νέα Γενιά. Ελλάς και Δημοκρατία, αληθής δημοκρατία. Πάσα εκτροπή πρέπει να κολάζεται αυστηρότατα: και αν συμβεί να υπάρξουν διδάσκαλοι, όχι ανήκοντες αλλά και απλώς συμπαθούντες ή ανεχόμενοι την κομμουνιστική προπαγάνδα, δεν έχουν θέση εις την εκπαίδευση.
Όσοι πιστεύουν εις τα ιδεώδη των, τα υπερασπίζουν και την υπεράσπιση των ιδανικών μας και την έμπνευση της Νέας Γενιάς έχει αναθέσει η ελληνική δημοκρατία εις τον εκπαιδευτικόν κόσμο. Γνωρίζω ότι έχουν μέχρι τούδε εκδοθεί υπό του υπουργείου παιδείας πολλαί σχετικαί εγκύκλιοι. Αλλά επεθύμουν λόγω της μεγάλης σοβαρότητας μεθ’ υμών…» (Γ. Παπανδρέου Πρόεδρος κυβερνήσεως και υπουργός Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων).

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog

Leave a Reply