Λαμπράκηδες, Ιστορία μιας γενιάς – Η Νεολαία Λαμπράκη και οι «φραξιονιστές»

Από το βιβλίο “Λαμπράκηδες, Ιστορία μιας γενιάς” σήμερα ολοκληρώνουμε την ενότητα που αναφέρεται στις σχέσεις της Νεολαίας Λαμπράκη με τα άλλα κινήματα και τις νεολαιίστικες οργανώσεις.
Το κεφάλαιο αυτό επιχειρεί να μελετήσει τη σχέση με τις αποκαλούμενες -τότε- “φραξιονιστικές” ομάδες.
Η συγγραφέας αναφέρει περιστατικά και συμπεριφορές, με κορυφαίο αυτό της διαγραφής και της μετέπειτα “ηρωοποίησης” του Σωτήρη Πέτρουλα, που κατηγορήθηκε ως μαοϊκός.
Ήταν και οι συνθήκες “πρόσφορες” με την σινοσοβιετική διαμάχη αλλά και με έναν σχετικό “εκδημοκρατισμό” που επιχειρούνταν στη χώρα μας.
Το κεφάλαιο αυτό ίσως να προκαλέσει αμηχανία και απορίες στον αναγνώστη. Ως πρόκληση ανάγνωσης και προανάκρουσμα του ενδιαφέροντος που παρουσιάζει καταγράφουμε προκαταβολικά τον επίλογο της ενότητας με τα συμπεράσματα της συγγραφέως:
“Η ανάπτυξη των διάφορων αυτών κινημάτων («Αναγέννηση», Φ.Ν.Χ., «ΠΑΝΔΗΚ Σ. Πέτρουλας», κτλ.) και η μαζικοποίηση της ΕΔΗΝ παράλληλα με τη Δ.Ν.Λ. οδηγούν σε δύο συμπεράσματα: πρώτον, ότι η περίπτωση της Νεολαίας Λαμπράκη δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο φαινόμενο αλλά εντάσσεται σε μια περίοδο που επιτρέπει στη νέα γενιά να εκφράζει ανοιχτά τις επιθυμίες και τις απόψεις της. Η Νεολαία Λαμπράκη δεν είναι απλά μια εξαίρεση, είναι η οργάνωση που εκμεταλλεύεται πιο μαζικά μια κατάσταση που δημιουργήθηκε από το πολιτικό και ψυχολογικό σοκ του εκλογικού πραξικοπήματος του 1961, μορφοποιήθηκε με τον ανένδοτο αγώνα και κορυφώθηκε με τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη. Ο εκδημοκρατισμός της χώρας, η χαλάρωση της αστυνομικής τρομοκρατίας χάρη στην άνοδο του Κέντρου στην εξουσία τον Νοέμβριο 1963, ευνοούν ακόμα την πολιτική στράτευση της νέας γενιάς. Δεύτερον, οι νέες μέθοδοι που χρησιμοποίησε η Νεολαία Λαμπράκη για ένα νόμιμο και μαζικό κίνημα που ξεπερνάει τις συνήθειες της παρανομίας και τα συμπλέγματα της Αριστεράς μετά τον εμφύλιο, καθιστούν πια αναχρονιστική την επιμονή στο σεχταρισμό που διέπει τις σχέσεις με τις άλλες δημοκρατικές οργανώσεις. Η γεωγραφική και κοινωνική της έκταση, η καινούργια επαφή με τους νέους, η έκφραση ιδεών που μέχρι τότε κυκλοφορούσαν σ’ έναν πολύ στενό κύκλο, η δυνατότητα συζήτησης πάνω σε νέες βάσεις και σε συσχετισμό με μια κατάσταση που βρίσκεται σε εξέλιξη, ευνοούν την αποδέσμευση αντιφατικών ρευμάτων.
Ταυτόχρονα, η Νεολαία Λαμπράκη, διαποτισμένη από τις συνήθειες των κομμουνιστικών στελεχών της προηγούμενης γενιάς από τα οποία και διευθύνεται, αντιδρά με βιαιότητα σ’ αυτές τις τάσεις που της αντιτίθενται, προσπαθεί να τις απομακρύνει, αποφεύγει το διάλογο διακηρύσσοντας παράλληλα τη θέλησή της για ενότητα με όλους τους δημοκράτες. Απέναντι στην ΕΔΗΝ ακολουθεί μια πολιτική ανταγωνισμού στην αριθμητική ανάπτυξη, καλώντας την σ’ ένα κοινό Πατριωτικό Μέτωπο• μόνον ο φασιστικός κίνδυνος που πλησίασε με το βασιλικό πραξικόπημα θα αμβλύνει τις αντιθέσεις, επιτρέποντας μια έστω και πρόσκαιρη συμπόρευση.”

Η ομάδα του blog των Λαμπράκηδων

Η Νεολαία Λαμπράκη και οι «φραξιονιστές»

Τα χρόνια 1964-1966 χαρακτηρίζονται επίσης από την εμφάνιση και την αξιόλογη ανάπτυξη ομάδων της άκρας Αριστεράς -μαοϊκών αποχρώσεων- που αποτελούν έναν βασικό πολιτικό και ιδεολογικό αντίπαλο για την ηγεσία της Ε.Δ.Α. και των Λαμπράκηδων.
Σύμφωνα με το περιοδικό της ΕΔΑ «Η Ελληνική Αριστερά», η Αριστερά βάλλεται ταυτόχρονα από τη «ρεφορμιστική γραμμή» της ΑΟΔΑ (Ανανεωτική Ομάδα Δημοκρατικής Αριστεράς) του Λευτέρη Αποστόλου και από μια «γραμμή δογματικών φραξιονιστών» που «υπερασπίζονται με φανατισμό όλες τις απόψεις της ηγεσίας του Κ.Κ. της Κίνας και της Αλβανίας… εναντίον της σοβιετικής ηγεσίας» («Ελληνική Αριστερά», Νοέμβριος ‘64). Πρόκειται για την κίνηση που ομαδοποιείται γύρω από το περιοδικό «Αναγέννηση» που εκδίδει ο Ισαάκ Ιορδανίδης και ο Γιάννης Χοτζέας από τον Οκτώβριο 1964 και καλούν για την «πάλη του ελληνικού λαού εναντίον του ιμπεριαλισμού και των υποτακτικών του, για την ειρήνη, την εθνική ανεξαρτησία, την δημοκρατία και την κοινωνική πρόοδο, εναντίον του οπορτουνισμού και της πολιτικής της συνθηκολόγησης». («Αναγέννηση», τ. 1).
Στην κριτική τους για τη Νεολαία Λαμπράκη υποστηρίζουν ότι η Δ.Ν.Λ. αγνοεί πως τα ιδιαίτερα προβλήματα της νεολαίας είναι κοινωνικά, ταξικά και οδηγούν στην αναγκαιότητα αλλαγής ολόκληρης της κοινωνίας. Οι νέοι εργάτες είναι οι μόνοι που μπορούν να αποτελέσουν τον πυρήνα μιας πολιτικής οργάνωσης, γιατί περιέχουν εν σπέρματι την προβληματική της πάλης των τάξεων. Από την ίδια τη φύση της, μια οργάνωση δεν μπορεί να αγκαλιάσει όλους τους νέους, έτσι χρειάζεται μια οργάνωση πρωτοπορίας κι έπειτα διάφορες μαζικές οργανώσεις, συνδικαλιστικές, σύλλογοι κ.ά., καλά ελεγχόμενες.
Η διατύπωση αυτού του προγράμματος πραγματοποιείται αμέσως μετά τη συγχώνευση που δημιούργησε τη ΔΝΛ, και αντιτίθεται στη διάλυση της Νεολαίας Ε.Δ.Α. μέσα σε μιαν οργάνωση πολύ ανοιχτή και πολύ χαλαρή. Η δεύτερη σημαντική κριτική είναι βέβαια ιδεολογικού χαρακτήρα• η Αναγέννηση -δηλαδή η ομάδα γύρω από το ομώνυμο περιοδικό- κατηγορεί τη Νεολαία Λαμπράκη ότι εξαρτιέται άμεσα από την ΕΣΣΔ, ότι ακολουθεί τη σεχταριστική, ρεφορμιστική, δογματική και οπορτουνιστική πολιτική γραμμή του Κ.Κ.Ε.
Την ίδια εποχή και λίγο πριν από την έκδοση της Αναγέννησης κυκλοφορεί επίσης ένα άλλο περιοδικό: το «Δελτίο Φίλων Νέων Χωρών -Κίνηση Αντιαποικιακής Αλληλεγγύης», που αποκαλείται με τα αρχικά του Φ.Ν.Χ. Στόχοι του είναι η μελέτη των προβλημάτων εθνικής ανεξαρτησίας και λαϊκής κυριαρχίας στην Ελλάδα, η ενότητα της Ελλάδας με τους λαούς που αγωνίζονται ενάντια στον ιμπεριαλισμό, η χρησιμοποίηση των παραδειγμάτων άλλων χωρών για την εθνική απελευθέρωση, η σύσταση ενός ευρωπαϊκού μετώπου για την πάλη ενάντια στον ιμπεριαλισμό.

Τον Απρίλιο 1965 ιδρύεται η ΕΚΔΑ, Ενωτική Κίνηση Δημοκρατικής Αριστεράς που καλεί σε ενότητα για την έξοδο της Αριστεράς από το αδιέξοδο και την ίδρυση ενός κόμματος πραγματικά λαϊκού και δημοκρατικού.
Τέλος, μετά το θάνατο του Σωτήρη Πέτρουλα, στις 21 Ιουλίου 1965, στη διάρκεια των διαδηλώσεων ενάντια στο βασιλικό πραξικόπημα, ιδρύεται η «ΠΑΝΔΗΚ Σωτήρης Πέτρουλας», («Πανφοιτητική Δημοκρατική Κίνηση Σωτήρης Πέτρουλας»), με αρκετά ακαθόριστη ιδεολογία, σε αντιπαράθεση με την Δ.Ν.Λ. και την Ε.Δ.Α., και καλεί σε δράση ενάντια στην αποδυνάμωση του φοιτητικού κινήματος και υπέρ της εθνικής ανεξαρτησίας.

Με την ανάπτυξη της Νεολαίας Λαμπράκη, τη χαλάρωση της αστυνομικής τρομοκρατίας και τις ελπίδες αλλαγής που γέννησε η νέα κυβέρνηση, αυτές οι ιδεολογικές τάσεις απλώνονται στους πανεπιστημιακούς χώρους κύρια, τροφοδοτούμενες από τη σινοσοβιετική διαμάχη, που ξεσπάει ανοιχτά τον Ιούλιο 1963 με τη διακοπή των σχέσεων Μόσχας και Πεκίνου. Η πληροφόρηση σχετικά μ’ αυτήν την κρίση από τον τύπο της ελληνικής Αριστεράς δεν μπορεί παρά να είναι πολύ μονομερής, εξαιτίας των σχέσεων του Κ.Κ.Ε. με το Κ.Κ. της ΕΣΣΔ.
Στην «Αυγή» δημοσιεύονται μόνο τα σοβιετικά ανακοινωθέντα και κανένα κινέζικο κείμενο, συνοδευόμενα από σφοδρές κατηγορίες ενάντια στους «σχισματικούς». Έτσι, ο μονόπλευρος προσανατολισμός αυτού του «δημοκρατικού και ενωτικού» κόμματος γίνεται φανερός και ο σεχταρισμός του ενάντια σε κάθε αντιπολιτευτική κίνηση αρχίζει να ανησυχεί ορισμένες ομάδες φοιτητών. Το ίδιο συμβαίνει και με τη Νεολαία Λαμπράκη, που παρά τη διακηρυσσόμενη «ανεξαρτησία» της εξαπολύει ανακοινώσεις πανομοιότυπες με αυτές των δύο κομμάτων, φανερώνοντας καθαρά τον σεχταρισμό της. Στην «Ελληνική Αριστερά» τον Οκτώβριο του 1964, ο Μ. Θεοδωράκης δημοσιεύει ένα άρθρο σχετικά με τις διαμάχες ΕΣΣΔ-Κίνας όπου υποστηρίζει ότι η Σοβιετική Ένωση, πρωτεύουσα της υπεράσπισης της ειρήνης, υφίσταται υπομονετικά τις επιθέσεις του Πεκίνου και προσπαθεί να σταματήσει την υπόθεση ειρηνικά• αλλά η Κίνα, υποκινούμενη από τους Αμερικάνους, συνεχίζει την απειλητική αντικομμουνιστική και αντισοβιετική προπαγάνδα της, διακινδυνεύοντας να προκαλέσει έναν πόλεμο που επιδιώκεται από τους ιμπεριαλιστές. Στα «Τετράδια της Δημοκρατίας» της 1ης Μαρτίου 1965, αναλύοντας τους λόγους που δικαιολογούν τη συγχώνευση ΔΚΝΓΛ και Ν. ΕΔΑ, ο Μ. Θεοδωράκης γράφει για τους φιλομαοϊκούς που αντιτίθενται: «… οι δογματικοί “επαναστάτες” των γραφείων το αναμασούν συχνά σαν μαστίχα μια που δεν έχουν την ικανότητα να το συλλάβουν μέσα στην ίδια τη ζωή, γιατί ακριβώς έπαψαν να ‘χουν οποιαδήποτε οργανική σχέση με τη ζωή». («Τα Τετράδια της Δημοκρατίας» 1.3.1965)• και καταλήγει προειδοποιώντας τους ότι «χάνουν το τραίνο της ιστορίας». Σε συντονισμό με την Ε.Δ.Α. και το Κ.Κ.Ε., η Νεολαία Λαμπράκη δεν παύει να εφιστά την προσοχή των νέων μπροστά στον διασπαστικό κίνδυνο, που καταγγέλλεται ότι κατευθύνεται από τον τέως γραμματέα του Κ.Κ.Ε. Νίκο Ζαχαριάδη.
Μπροστά στον χείμαρρο των δηλώσεων της Ε.Δ.Α. και της Δ.Ν.Λ., εκπλήσσεται κανείς διαπιστώνοντας τις μέτριες διαστάσεις που είχαν στην αρχή οι τάσεις αυτές. Οι προσχωρήσεις στην «Αναγέννηση» ήταν, αριθμητικά, αρκετά περιορισμένες: κατά τους συνομιλητές μας οι αποχωρήσεις από τη Δ.Ν.Λ. αφορούσαν 33 άτομα στη Θεσσαλονίκη (μεταξύ των οποίων όμως και 7 από τα 11 μέλη του Γραφείου της Σπουδάζουσας), 14 στην Πάτρα, περίπου 50 στην Αθήνα, και μερικούς ακόμα στις επαρχιακές πόλεις. Επρόκειτο κυρίως για φοιτητές, καθώς και για ορισμένα τοπικά στελέχη, που η ανεπάρκεια της ιδεολογικής δουλειάς τούς ωθεί να αναζητήσουν αλλού απάντηση στις ανησυχίες τους σχετικά με τη σινοσοβιετική διένεξη και την καταφανέστατη ταύτιση της Ε.Δ.Α. και της Δ.Ν.Λ. με την πολιτική της ΕΣΣΔ.
Οι αντιδράσεις της Νεολαίας Λαμπράκη ενάντια στους «φραξιονιστές» συνοδεύονται με τη διαγραφή των Λαμπράκηδων εκείνων που ελκύονται από τον μαοϊσμό. Στο όνομα της αναγκαίας ενότητας, ενάντια στη Δεξιά, κανένας δεν έχει το δικαίωμα να προκαλεί επικίνδυνες διασπάσεις για το κίνημα, που μπορούν να το καταποντίσουν: «Άλλο πράγμα η διαφορετική άποψη και άλλο η διάσπαση» (Συνέδριο, σ. 213). Στο Συνέδριο της Νεολαίας Λαμπράκη ανακοινώνονται τέσσερις διαγραφές, από τις οποίες η μία είναι του Σωτήρη Πέτρουλα που, μολονότι του αφαιρέθηκε κάθε ευθύνη μέσα στην Οργάνωση στη διάρκεια των προσυνεδριακών ψηφοφοριών, κατορθώνει να συμμετάσχει στο Συνέδριο όπου και συγκρούεται με την καθοδήγηση.
Λίγους μήνες αργότερα -στις 21 Ιουλίου 1965- σε μια από τις πρώτες διαδηλώσεις ενάντια στο βασιλικό πραξικόπημα, ο Σωτήρης Πέτρουλας σκοτώνεται από ένα δακρυγόνο της αστυνομίας. Γίνεται ο δεύτερος ήρωας της Νεολαίας Λαμπράκη• η κηδεία του μπορεί να συγκριθεί με αυτή του Γρηγόρη Λαμπράκη και ο Μίκης Θεοδωράκης γράφει ένα τραγούδι στη μνήμη του. Κανείς δεν θυμάται τη διαγραφή του και σήμερα, κανείς δεν ξέρει πολύ καλά πότε έγινε, ενώ οι «φραξιονιστικές» τάσεις του Πέτρουλα ξεχάστηκαν. Το περιοδικό της Κ.Ν.Ε. τον παρουσιάζει σήμερα σαν μάρτυρα, δημοσιεύοντας δήλωση των γονιών του που διαψεύδουν κατηγορηματικά ότι ο γιος τους ανήκε σε οποιαδήποτε διασπαστική οργάνωση: «ούτε ο Σωτήρης ούτε κανένα άλλο μέλος της οικογένειας δεν ήταν με τον Τρότσκι ή τον Μάο. Η αστυνομία δεν σκότωσε κανένα μαοϊκό» (Οδηγητής, 28 Ιουλίου 1975).

Με τον θάνατο του Πέτρουλα, μια ομάδα γύρω από τον Μάκη Παπούλια -συμφοιτητή στην Ανωτάτη Εμπορική και φίλο του Σωτήρη- ιδρύει την «ΠΑΝΔΗΚ Σ. Πέτρουλας», που η «Αναγέννηση» την καταδικάζει για έλλειψη ιδεολογίας, κυμαινόμενης ανάμεσα σε τροτσκισμό και κεντρισμό. Πράγματι, η ανάγνωση του ιδρυτικού της κειμένου δεν είναι πολύ διαφωτιστική: «Πιστεύουμε ότι ο Σωτήρης Πέτρουλας δεν ήταν μόνο ένα απλό θύμα αλλά μια απώλεια ενός διαλεχτού εκπροσώπου της πιο προχωρημένης προοδευτικής σπουδαστικής συνείδησης. Η ζωή του, η δημόσια δραστηριότητά του… αποτελούν για μας πολύτιμη και βαριά πολιτική, ηθική και αγωνιστική κληρονομιά».
Το πρόγραμμα της ΠΑΝΔΗΚ φέρνει καθαρά τη σφραγίδα της σχεδόν αποκλειστικής παρουσίας φοιτητών της Ανωτάτης Εμπορικής Σχολής:
- Να εμποδιστεί η διείσδυση του ξένου κεφαλαίου στη χώρα και η πολιτική του επιρροή.
- Δασμολογική προστασία της εσωτερικής μας αγοράς στα πλαίσια μιας γενικότερης πολιτικής για την ανάπτυξη της χώρας.
- Έλεγχος από το κράτος του εισαγωγικού εμπορίου.
- Αποδέσμευση από το ΝΑΤΟ και καθιέρωση μιας πραγματικά ανεξάρτητης πολιτικής.
Η ΠΑΝΔΗΚ επιδιώκει την ένωση των φοιτητών γύρω απ’ αυτό το πρόγραμμα για να σωθεί η δημοκρατία και να αποσοβηθεί έτσι η κρίση του φοιτητικού κινήματος, που αποτελεί και το λόγο ίδρυσής της. Η αντίθεσή της στην πολιτική της ΕΣΣΔ, του Κ.Κ.Ε. και της Ε.Δ.Α. καθώς και στη συγχώνευση ΔΚΝΓΛ-Ν. ΕΔΑ αποτελούν τα άλλα βασικά στοιχεία των διακηρύξεών της. Αλλά πολύ σύντομα ξεπηδούν από τους κόλπους της διάφορες ιδεολογικές τάσεις και ατελείωτες συζητήσεις, κι έτσι η «ΠΑΝΔΗΚ Σωτήρης Πέτρουλας» εξαφανίζεται μαζί με τα τριάντα περίπου μέλη της.

Η ανάπτυξη των διάφορων αυτών κινημάτων («Αναγέννηση», Φ.Ν.Χ., «ΠΑΝΔΗΚ Σ. Πέτρουλας», κτλ.) και η μαζικοποίηση της ΕΔΗΝ παράλληλα με τη Δ.Ν.Λ. οδηγούν σε δύο συμπεράσματα: πρώτον, ότι η περίπτωση της Νεολαίας Λαμπράκη δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο φαινόμενο αλλά εντάσσεται σε μια περίοδο που επιτρέπει στη νέα γενιά να εκφράζει ανοιχτά τις επιθυμίες και τις απόψεις της. Η Νεολαία Λαμπράκη δεν είναι απλά μια εξαίρεση, είναι η οργάνωση που εκμεταλλεύεται πιο μαζικά μια κατάσταση που δημιουργήθηκε από το πολιτικό και ψυχολογικό σοκ του εκλογικού πραξικοπήματος του 1961, μορφοποιήθηκε με τον ανένδοτο αγώνα και κορυφώθηκε με τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη. Ο εκδημοκρατισμός της χώρας, η χαλάρωση της αστυνομικής τρομοκρατίας χάρη στην άνοδο του Κέντρου στην εξουσία τον Νοέμβριο 1963, ευνοούν ακόμα την πολιτική στράτευση της νέας γενιάς. Δεύτερον, οι νέες μέθοδοι που χρησιμοποίησε η Νεολαία Λαμπράκη για ένα νόμιμο και μαζικό κίνημα που ξεπερνάει τις συνήθειες της παρανομίας και τα συμπλέγματα της Αριστεράς μετά τον εμφύλιο, καθιστούν πια αναχρονιστική την επιμονή στο σεχταρισμό που διέπει τις σχέσεις με τις άλλες δημοκρατικές οργανώσεις. Η γεωγραφική και κοινωνική της έκταση, η καινούργια επαφή με τους νέους, η έκφραση ιδεών που μέχρι τότε κυκλοφορούσαν σ’ έναν πολύ στενό κύκλο, η δυνατότητα συζήτησης πάνω σε νέες βάσεις και σε συσχετισμό με μια κατάσταση που βρίσκεται σε εξέλιξη, ευνοούν την αποδέσμευση αντιφατικών ρευμάτων.
Ταυτόχρονα, η Νεολαία Λαμπράκη, διαποτισμένη από τις συνήθειες των κομμουνιστικών στελεχών της προηγούμενης γενιάς από τα οποία και διευθύνεται, αντιδρά με βιαιότητα σ’ αυτές τις τάσεις που της αντιτίθενται, προσπαθεί να τις απομακρύνει, αποφεύγει το διάλογο διακηρύσσοντας παράλληλα τη θέλησή της για ενότητα με όλους τους δημοκράτες. Απέναντι στην ΕΔΗΝ ακολουθεί μια πολιτική ανταγωνισμού στην αριθμητική ανάπτυξη, καλώντας την σ’ ένα κοινό Πατριωτικό Μέτωπο• μόνον ο φασιστικός κίνδυνος που πλησίασε με το βασιλικό πραξικόπημα θα αμβλύνει τις αντιθέσεις, επιτρέποντας μια έστω και πρόσκαιρη συμπόρευση.

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog

Leave a Reply