Λαμπράκηδες, Ιστορία μιας γενιάς – Σημεία προστριβών ανάμεσα στην ηγεσία και τη βάση

Η σημερινή μας ανάρτηση από το βιβλίο “Λαμπράκηδες, Ιστορία μιας γενιάς” είναι διαχρονικό και εξαιρετικά ενδιαφέρον.
Παρουσιάζει τις συγκρούσεις που προέκυπταν στους κόλπους των “Λαμπράκηδων”, συγκρούσεις ανάμεσα στην ηγεσία και τη βάση, όπως τιτλοφορεί την ενότητα η συγγραφέας.
Διαβάζοντας τα όσα καταγράφει στην ενότητα, διαπιστώνουμε ότι στην ουσία πρόκειται για την πάγια διαμάχη ανάμεσα στο παλιό και το καινούριο, ανάμεσα στη συντήρηση και την “κοινωνική επανάσταση”.
Με τα σημερινά μέτρα, εκπλησσόμαστε όταν διαβάζουμε πως η Αριστερά “καταδίκαζε” τις ελεύθερες σχέσεις μεταξύ των δύο φύλων, όταν ζητούσε πειθαναγκαστικά από τους “Λαμπράκηδες” να είναι υποδείγματα συμπεριφοράς, πολιτικής και κοινωνικής.
Και οι εσωτερικές συγκρούσεις που διαπιστώνει η συγγραφέας -μέσα από τις μαρτυρίες και τα κείμενα- προκύπτουν κυρίως στις μεγάλες πόλεις και εκεί που οι φοιτητές είναι ενεργά παρόντες. Αυτό δεν προβλημάτισε την ηγεσία, ώστε να καταλάβει πως δεν μπορούσε να αγνοεί τις απόψεις των νέων επιστημόνων;
Αλλά δεν πρέπει να λησμονούμε ότι η Ελλάδα έβγαινε μέσα από δύσκολες πολιτικές και οικονομικές συνθήκες, με μια Αριστερά που η ηγεσία της βρισκόταν εξόριστη στο εξωτερικό, με στελέχη που ακόμα βρίσκονταν σε φυλακές και εξορίες εντός Ελλάδας… και όλοι αυτοί …και όλα αυτά… τέτοιες συνθήκες “έντυναν” με το φωτοστέφανο του απαραβίαστου και του αλάνθαστου κάποιες προσωπικότητες, στις οποίες, τότε, πίστευαν και τις θεωρούσαν “ιερά τέρατα” των αγώνων και των θυσιών της Αριστεράς και του Ελληνικού Λαού.
Παρόλα αυτά, οι Λαμπράκηδες, το ξέρουμε, την έκαναν την κοινωνική και την πολιτική τομή. Άσχετο, αν ακόμη δεν δικαιώθηκε η συμβολή αυτής της γενιάς στην πορεία της Ελλάδας…

Η ομάδα του blog των Λαμπράκηδων

Σημεία προστριβών ανάμεσα στην ηγεσία και τη βάση

Οι δύο προηγούμενες αιτίες προστριβών δεν αποτέλεσαν όμως μεμονωμένα φαινόμενα• συνοδεύονται από μια σειρά άλλων μικρών περιστατικών, που οδηγούν ορισμένες φορές τους Λαμπράκηδες σε τοποθετήσεις διαφορετικές από εκείνες που θα επιθυμούσαν τα κόμματα. Στα Ιουλιανά π.χ., η ΕΔΑ προσπαθεί να αποφύγει οποιαδήποτε σύγκρουση με την Αστυνομία, ενώ αντίθετα οι νέοι επιζητούν τη σύγκρουση, αμύνονται και αντεπιτίθενται. Συχνά οι νέοι, πιο αποφασιστικοί από το κόμμα, ξεπερνούν τους στόχους που έχουν προκαθοριστεί για τις πορείες και δεν διστάζουν να στήσουν ακόμα και οδοφράγματα παρά τις εκκλήσεις των Εδαϊτών για μετριοπάθεια.
Μια άλλη αιτία προστριβών είναι οι υποδείξεις της ηγεσίας, πριν από κάθε ψηφοφορία, για εκλογή καθοδηγητικού οργάνου. Οι υποδείξεις αυτές δεν εισακούστηκαν πάντα από τις τοπικές οργανώσεις, όπως συνέβη π.χ. στη Θεσσαλονίκη το 1965, στις εκλογές του γραφείου της σπουδάζουσας: από τα 9 εκλεγμένα μέλη τα δύο δεν ήταν της αρεσκείας της ηγεσίας, που αρχίζει αμέσως να αναζητά τους «φραξιονιστές»• στην πραγματικότητα οι φοιτητές, που γνωρίζονται καλά μεταξύ τους, διαλέγουν απλά εκείνους που προτιμούν. Συχνά υπογραμμίζεται στις μαρτυρίες, ότι οι ψηφοφορίες για την πολιτική γραμμή της οργάνωσης που διεξάγονται στις λέσχες δίνουν επίσης το έναυσμα για βίαιες συζητήσεις και αντιπαραθέσεις και ότι τα αποτελέσματά τους δεν ανταποκρίνονται πάντοτε στις επιθυμίες της ηγεσίας (στις οργανώσεις των πόλεων και των φοιτητών, γιατί στις οργανώσεις της επαρχίας δεν παρατηρούνται παρόμοια φαινόμενα).
Διαφορετικές εκτιμήσεις ανάμεσα στην Ε.Δ.Α. και τη Νεολαία Λαμπράκη, παρατηρήθηκαν όμως και σε θέματα τρέχουσας πολιτικής πρακτικής. Στις δημοτικές εκλογές του Ιουνίου του 1964, στο Περιστέρι, π.χ. η Ε.Δ.Α. προτείνει έναν υποψήφιο προσκείμενο στην Ε.Κ. που οι Λαμπράκηδες δεν αποδέχονται• προτιμούν έναν πιο αριστερό υποψήφιο, τον Φωλόπουλο, δημοφιλή προσωπικότητα στη συνοικία, που πιστεύουν ότι έχει μεγαλύτερες πιθανότητες εκλογής. Μια αντιπροσωπεία της Νεολαίας Λαμπράκη πηγαίνει στα γραφεία της Ε.Δ.Α. Αθήνας για να συζητήσει με τα μέλη της Κεντρικής Επιτροπής, που αρνείται να τους δεχτεί. Απευθύνονται τότε απευθείας στον Σταύρο Ηλιόπουλο στο σπίτι του, και ο Φωλόπουλος εκλέγεται σε μία από τις σημαντικότερες συνοικίες της Αθήνας.
Το 1966, στο Περιστέρι πάλι, όταν η Δ.Ν.Λ. απειλείται με διάλυση από τις «βασιλικές κυβερνήσεις», οι νέοι της συνοικίας ετοιμάζουν μια μεγάλη συγκέντρωση διαμαρτυρίας με τη συναίνεση του Κεντρικού Συμβουλίου. Αλλά τρεις μέρες πριν από την ορισμένη ημερομηνία, η ηγεσία ειδοποιεί ξαφνικά ότι είναι αντίθετη σ’ ένα μαζικό συλλαλητήριο, προτιμώντας μια στενότερη συγκέντρωση που θ’ απευθύνεται μόνο στους Λαμπράκηδες. Η Βέτα Πουλοπούλου, μία από τις γραμματείς αυτής της ισχυρής οργάνωσης, αντιμετωπίζει τότε τον Τ. Μπενά σε μια θυελλώδη συζήτηση και, υποστηριζόμενη και από τον Μ. Θεοδωράκη, κατορθώνει να γίνει η συγκέντρωση που γνωρίζει τεράστια επιτυχία.
Τα τοπικά στελέχη και υπεύθυνοι των οργανώσεων, έχοντας στενή σύνδεση με τη νεολαία και δουλεύοντας σε συγκεκριμένη και καθημερινή βάση, παίρνουν ορισμένες ελευθερίες απέναντι στις οδηγίες που έρχονται από την Αθήνα, που τις θεωρούν αντίθετες στην εμπειρία τους• αυτό το άνοιγμα αποτελεί προϊόν μιας κριτικής στάσης απέναντι στην ηγεσία και στην πολιτική του κόμματος που χαράζεται επί πολλά χρόνια από μιαν εξόριστη ηγεσία. Η Νεολαία Λαμπράκη «χαλάρωσε τους δεσμούς της με το Κόμμα. Δημιούργησε πνεύμα φυγής από την “κηδεμονία”. Στην λειψή ίσως γνώση της κομματικής οργάνωσης για τα ιδιαίτερα προβλήματα της Νεολαίας απάντησε με πείσμα αντίθεσης… Χωρίς να συνειδητοποιείται, δεν καλλιεργήθηκε πνεύμα σεβασμού αλλά υποτίμησης προς τα στελέχη του κόμματος». Η παραπάνω έκθεση του Γ. Γιωτόπουλου, μέλους του Κεντρικού Συμβουλίου της Δ.Ν.Λ. και υπεύθυνου της Ε.Δ.Α., σχετικά με την κατάσταση της οργάνωσης Πειραιά, που γράφτηκε τον Σεπτέμβριο 1966 και απευθύνεται στην Ε.Δ.Α., παρουσιάζει με σαφήνεια την «ανεξάρτητη» στάση των στελεχών.

Στον απολογισμό της επιτροπής πόλης της Αθήνας, τον Ιούνιο του 1965, αναφέρεται: «… Όλο για την ενδοτικότητα του Κέντρου μιλάμε και όχι για τις ταξικές αντιδραστικές θέσεις του (παραγραφή, 1010)… Έχουμε μείνει ουραγοί στο θέμα του έξω από το ΝΑΤΟ… Γιατί δεν κάναμε δουλειά για να κερδίσουμε τον κόσμο μετά την παραγραφή; Μήπως δεν θέλαμε; Δεν υπάρχει μέλος ή στέλεχος που να μην διαφωνεί με το κόμμα… Μιλάμε για κυβέρνηση της Δημοκρατίας. Μήπως ο κ. Παπανδρέου δεν ενδίδει απλώς, αλλά είναι ταξικός εχθρός;… Η εφημερίδα δεν προβάλλει ανακοινώσεις των μαζικών οργανώσεων της νεολαίας. Γι’ αυτό πολλοί αριστεροί δεν διαβάζουν την “Αυγή”… Δεν έπιασε το κόμμα την υπόθεση 1010… Η εισήγηση υποτιμάει τους κινδύνους της χούντας και ασχολείται να επικοινωνήσει με 40.000 μέλη… Στην Ηλιούπολη, αντί να πάμε μπροστά ασχολούμαστε με τους τροτσκιστές κ.ά… Πέντε δέκα λεπτά στην πολιτική και μετά στον εκπολιτισμό, είπε ο Τ. Μπενάς. Δεν συμφωνώ».
Οι αντιδράσεις είναι πιο δειλές στην επαρχία και εντοπίζονται στις λέσχες των πόλεων μάλλον, γιατί στα χωριά είναι (φαινομενικά) ανύπαρκτες. Μερικές μαρτυρίες αναφέρονται σε κάποιες αμφισβητήσεις της πολιτικής γραμμής της οργάνωσης και της Αριστεράς γενικότερα, που διατυπώθηκαν λίγο καιρό πριν από τη δικτατορία και αφορούσαν τις πιθανότητες επιβολής της. Αλλά ένα γραπτό κείμενο επιβεβαιώνει την εμφάνιση μιας ορισμένης κριτικής ήδη πριν από το βασιλικό πραξικόπημα στην περιοχή της Ηπείρου, όπου ο Γ. Γιωτόπουλος πραγματοποιεί ταξίδι του Ιούνιο 1965:
«… όμως φοβάμαι πως η κατάσταση δεν είναι αυτή που φαίνεται. Δηλαδή υπάρχει μια ανησυχία και αναζήτηση από τα στελέχη μας• υπάρχει ένας γενικός αφορμάριστος προβληματισμός. Έχω την αίσθηση ότι έχει γίνει -ενσυνείδητα ή όχι- αρκετή διαβρωτική δουλειά, η οποία όμως δεν φορμάρεται, δεν ολοκληρώνεται, ίσως δεν εκδηλώνεται λόγω αδυναμίας της, από έλλειψη αυτοπεποίθησης… Νομίζω ότι ο παγεμός φοιτητών το καλοκαίρι θα είναι αποκαλυπτικός (…). Βεβαίως απέρριψα κάθε αίτημά τους, όμως αυτό δεν διορθώνει τα πράγματα».
Αυτό το κείμενο, αν προστεθεί στην περίπτωση των δύο λεσχών -της Πετρούπολης και της Ν. Ιωνίας- που ήρθαν σε σύγκρουση με το Κεντρικό Συμβούλιο το οποίο έφτασε ως το σημείο να διακόψει τη λειτουργία τους, αποδείχνει την εμφάνιση μιας νέας προβληματικής τόσο στην πρωτεύουσα όσο και στην επαρχία, ενισχυμένης και από τους φοιτητές που επιστρέφουν για τις διακοπές τους• αλλά, όπως υπογραμμίζει με επιμονή ο Γ. Γιωτόπουλος, τίποτε δεν έχει πάρει συγκεκριμένη μορφή. Επιπλέον, αυτό το φαινόμενο μοιάζει να αφορά ουσιαστικά μόνο τα στελέχη και όχι τη μάζα των μελών.

Τα ζητήματα που αντίθετα αγγίζουν πολύ ευρύτερα στρώματα νέων και στα οποία κύρια αμφισβητείται η εξουσία της ιεραρχίας και ορισμένων ριζωμένων παραδόσεων της Αριστεράς, αφορούν πολύ περισσότερο στάσεις και θέσεις κοινωνικής συμπεριφοράς. Αμφισβητείται δηλαδή κυρίως ο πουριτανισμός που διακρίνει την ηγεσία της Δ.Ν.Λ. και η έκδηλη επιθυμία της να διαπλαστούν «καινούργιοι νέοι», άμεμπτοι με βάση κριτήρια καθιερωμένα από ένα σύστημα που καθημερινά καταδικάζεται.
Η Δ.Ν.Λ. θέλει τα μέλη της «καινούργιους νέους», όπως αποδείχνουν και τα κείμενά της:
«Είναι η ιδεολογία των μπλουτζήνς, που απομονώνει τη Νεολαία από το κοινωνικό περιβάλλον της, που την κλείνει μέσα σ’ ένα στενό κύκλο γεμάτο καπνούς, αλκοόλ, έξαλλους χορούς μοναξιάς, ηδονής για την ηδονή, ανόητων τραγουδιών, τυχερών παιχνιδιών, γεμάτο εγωισμό, φιλοτομαρισμό, αδιαφορία για όλα και όλους (…). Πράγματι, υπάρχουν και σε μας νέοι και νέες που αδιαφορούν για ό,τι γίνεται γύρω τους, που δεν νιώθουν καμιά ευθύνη απέναντι στην Πατρίδα και το Λαό, που προτιμούν να χορεύουν για να χορεύουν, να διασκεδάζουν για να διασκεδάζουν, παρά να διαβάζουν ένα βιβλίο, να παρακολουθήσουν μια συναυλία ή μια διάλεξη, να προβληματιστούν υπεύθυνα…». («Το Μανιφέστο», σελ. 23-24)
Τα μέλη της Δ.Ν.Λ. οφείλουν να αποτελούν υπόδειγμα για τους άλλους νέους, όπως δηλώνεται στο άρθρο του καταστατικού που μιλάει για τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματα των Λαμπράκηδων: «Με το παράδειγμα και τη συμπεριφορά του, να διαπαιδαγωγεί τους νέους που ζουν στο περιβάλλον του…» (άρθρο 8).
Ο πουριτανισμός είναι πολύ έντονος σ’ αυτή την οργάνωση στην οποία ηγούνται άνθρωποι της προηγούμενης ακόμα γενιάς, που μόλις απελευθερώθηκαν ύστερα από πολλά χρόνια εξορίας, έχοντας ξαφνικά ν’ αντιμετωπίσουν την τελείως διαφορετική νοοτροπία νέων 18 και 20 χρόνων. Οι άνθρωποι αυτοί διαπλάθουν τη Δ.Ν.Λ. επιδιώκοντας να την προσαρμόσουν στις ιδέες τους. Αλλά και οι νέοι είναι φορείς ενός κομφορμισμού που έχει επιβληθεί από την κοινωνία, αυτολογοκρίνονται, όπως συνέβη με τις δύο Λαμπράκισσες που μόλις διαπίστωσαν σε μιαν εκδρομή ότι βρίσκονται μόνες με 10 αγόρια, φίλους μάλιστα, φεύγουν αμέσως. «Η Νεολαία Λαμπράκη πληρώνει φόρο στην εποχή της» μου είπαν.

Δύο Λαμπράκηδες αρραβωνιάζονται στη διάρκεια μιας Πορείας Ειρήνης στη Βαυαρία (φωτ. από τη «Γενιά μας», τχ. 20)

Στις λέσχες υπάρχουν μερικοί απαράβατοι κανόνες: κάθε ερωτική σχέση μεταξύ δύο μελών οφείλει να καταλήξει σε γάμο ή να διακοπεί αμέσως, με ποινή διαγραφής• αρκετές τέτοιες περιπτώσεις παρουσιάστηκαν και προκάλεσαν συζητήσεις στις λέσχες, αλλά κανένας ουσιαστικός προβληματισμός δεν αναπτύσσεται• φροντίδα των συζητήσεων είναι η εφαρμογή του κανόνα. Ο Λαμπράκης πρέπει να είναι τίμιος, εργατικός, ενάρετος. Τα μακριά μαλλιά για τα αγόρια και τα παντελόνια ή το κάπνισμα για τα κορίτσια αντιμετωπίζονται άσχημα, καταδικασμένα στο όνομα της πάλης ενάντια στον αμερικάνικο τρόπο ζωής. Απέναντι στις απαγορεύσεις και τις συστάσεις όμως οι νέοι παίρνουν μερικές ελευθερίες. Η κοινή δουλειά μέσα στις λέσχες βοηθάει να ξεπεραστούν ορισμένες εμπλοκές. Αλλά στο σημείο αυτό φαίνεται πως η καθοδήγηση της Νεολαίας Λαμπράκη βγαίνει χαμένη από την «Πάλη των γενεών» που χαρακτηρίζει τις σχέσεις Κεντρικού Συμβουλίου και βάσης. Κατά την άποψη ενός συνομιλητή μας, τα μέλη συζητούν περισσότερο μεταξύ τους και λιγότερο με κάποιον υπεύθυνο όταν κάτι δεν του αρέσει• αυτό γίνεται είτε γιατί ο τοπικός υπεύθυνος δεν είναι αρκετά προσιτός, καθώς απασχολείται συχνά με πολλές οργανώσεις, είτε λόγω της συνήθειας να μην μιλάνε οι άνθρωποι εύκολα. Τέλος, μόνον οι φοιτητές μπορούν ουσιαστικά να διατυπώσουν κρίσεις για τη λειτουργία της οργάνωσης, καθώς τα περισσότερα άλλα μέλη έχουν πολύ αόριστη ιδέα για το τι θα μπορούσε να αλλάξει. Πολλές φορές οι κριτικές που διατυπώνονται δεν είναι τεκμηριωμένες, γιατί προέρχονται από συναισθηματική μάλλον παρά θεωρητική αντίδραση• δεν είναι μόνον τα ηγετικά στελέχη υπεύθυνα για τις αρνητικές συνήθειες που έχουν ριζώσει στη Νεολαία Λαμπράκη.

Αυτή η άποψη για «Πάλη των γενεών» που υποστήριζαν ορισμένοι συνομιλητές δεν αντιστοιχεί πάντα σε διαφορετικές ηλικίες, όπως δείχνει η «διαμάχη» που ξέσπασε, δίκαια ή άδικα, ανάμεσα στον Τάκη Μπενά και τον Μίκη Θεοδωράκη και αφορά δύο διαφορετικά πνεύματα αντιμετώπισης -αντίδραση ή επαφή με τους νέους• ή ακόμα η περίπτωση του Στέφανου Στεφάνου που μολονότι είναι της γενιάς της ΕΠΟΝ, θεωρείται από τα μέλη της Θεσσαλονίκης «δικός» τους».
Η προσωπικότητα του Μίκη Θεοδωράκη βρίσκεται συχνά στο επίκεντρο των συζητήσεων γύρω από τη Νεολαία Λαμπράκη, τόσο για τις πολιτιστικές όσο και για τις πολιτικές του δραστηριότητες, για τις σχέσεις του με τα κόμματα. Όλοι οι συνομιλητές μας, όποια κι αν είναι η σημερινή τους πολιτική τοποθέτηση, αναγνωρίζουν ομόφωνα τον καίριο ρόλο του για την ανάπτυξη της οργάνωσης. Χωρίς αυτόν η Νεολαία Λαμπράκη, αν υπήρχε, δεν θα είχε ποτέ ούτε τη μαζικότητα ούτε την πλούσια πολυμορφία της δράσης της. Η ΔΚΝΓΛ είναι δική του κίνηση, σύμφωνα με τις περισσότερες μαρτυρίες, και αυτό είναι αληθινό παρά την ανάμιξη της Ε.Δ.Α. στην ίδρυσή της.

Μαζί με τον Γρηγόρη Λαμπράκη, ο Μίκης Θεοδωράκης αποτελεί ένα σύμβολο, το σύμβολο του παθιασμένου αγωνιστή της νεολαίας -μέλος της ΕΠΟΝ, εξόριστος στη Μακρόνησο- και του μαχητή της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Αντιπροσωπεύει αυτή τη γενιά που επιζητεί να εκφραστεί με άλλα μέσα από κείνα που χρησιμοποιήθηκαν δεκαπέντε χρόνια πριν, την εποχή του πολέμου. Δίνει νέα πνοή με το μουσικό του έργο, με το λαϊκό τραγούδι. Αλλά δίνει νέα πνοή και με το πολιτικό του άνοιγμα: αυτός οραματίζεται τις λέσχες, τις μεγάλες θεματικές εξορμήσεις, το μήνα του βιβλίου, την ίδρυση βιβλιοθηκών. Οι ιδέες του είναι πιο πλατιές, πιο τολμηρές από κείνες που αναπτύσσουν τα κόμματα. Οι διαμάχες του με την Ε.Δ.Α. και το Κ.Κ.Ε., αν και απροσδιόριστες, κανείς (;) δεν ξέρει ακριβώς αν οι διαφωνίες αφορούσαν την Ε.Δ.Α., το Κ.Κ.Ε. ή και τα δύο, πηγάζουν πάντοτε από τις «μοντέρνες» αντιλήψεις του για ένα Κίνημα νεολαίας.

Αυτή η «πάλη των γενεών», που εκφράζεται και με την εμφάνιση νέων ιδεολογικών ρευμάτων, με τη γέννηση μιας προβληματικής γύρω από τις σχέσεις της Νεολαίας με τα κόμματα, και όχι μονάχα με την αντίδραση απέναντι στον πουριτανισμό, μήπως είναι απλούστερα το αποτέλεσμα μιας φυσιολογικής εξέλιξης της εποχής; και κατά πόσο η Δ.Ν.Λ. ευνοεί αυτές τις ψυχολογικές και πολιτικές αλλαγές; Μπροστά στην ξαφνική εμφάνιση μιας βάσης γεμάτης ζωτικότητα, που δεν διαμορφώθηκε σε συνθήκες παρανομίας, ορισμένοι αγωνιστές αρχίζουν να αμφιβάλλουν για το ρόλο τους και τον ρόλο του κόμματος• η επαφή με την καθημερινή πραγματικότητα και οι ιδέες που έρχονται απ’ έξω με τους φοιτητές εξωτερικού ή από μεταφράσεις θεωρητικών έργων αλληλοσυμπληρώνονται.
Αλλά αυτές οι αντιδράσεις περιορίζονται στους πανεπιστημιακούς κύκλους και στις κεντρικές λέσχες των μεγάλων πόλεων. Κατά κανόνα, ακολουθούνται τα κλασικά πρότυπα που προτείνει η ηγεσία και θα χρειαστεί το σοκ της δικτατορίας και το τέλος της υπεραισιοδοξίας που συντηρούνταν αδέξια, για να πάρουν σάρκα και οστά αυτά τα προμηνύματα.

«Ακρόπολις», 10 Ιανουαρίου 1965

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog

Leave a Reply