Λαμπράκηδες, Ιστορία μιας γενιάς – Τα γεγονότα στο Γοργοπόταμο τον Νοέμβριο του 1964

Στη σημερινή ανάρτηση από το βιβλίο “Λαμπράκηδες, Ιστορία μιας γενιάς”, διαβάζουμε για όσα ακολούθησαν στην Αριστερά και τη Νεολαία Λαμπράκη μετά τα φονικά γεγονότα του 1964 στον Γοργοπόταμο.
Μια νάρκη που εξερράγη, σ’ ένα  από τα υψώματα δίπλα στα “πόδι” της γέφυρας, μέσα στις χιλιάδες του λαού που είχε πάει να τιμήσει το αντιστασιακό γεγονός, συντάραξε τους παρευρισκόμενους. 13 οι νεκροί και 51 οι τραυματίες.
Το γεγονός αυτό δίχασε και οδήγησε σε “δοκιμασία” τις τάξεις των Αριστερών, αλλά κυρίως την ηγεσία της Αριστεράς.
Διαβάζουμε για μια στάση που δείχνει συμβιβασμό στα κρατούντα και τις συνθήκες της εποχής.
Πώς αλλιώς να ερμηνεύσουμε τις οδηγίες που δόθηκαν κεντρικά, δηλαδή τη θέση του κόμματος ότι πρόκειται περί ατυχήματος και τη γραμμή για ήρεμες και διαχωρισμένες κηδείες των θυμάτων;
Ένας από τους πρώτους που αντέδρασαν ήταν ο Πρόεδρος των Λαμπράκηδων, ο Μίκης Θεοδωράκης. Και πολλές υπήρξαν οι ενστάσεις, οι κατηγορίες, οι ερμηνείες για τη στάση του…
Η Αριστερά συνηθίζει να τρέφεται από τις σάρκες της… και συνεχίζει πάντα στον ίδιο ολισθηρό δρόμο…

Η ομάδα του blog των Λαμπράκηδων

Τα γεγονότα στο Γοργοπόταμο τον Νοέμβριο του 1964

ΝΑ ΒΡΕΘΟΥΝ ΟΙ ENOXOI

Ψήφισμα για το Γοργοπόταμο

Ένα δεύτερο σημαντικό σημείο τριβής ανάμεσα στη Νεολαία Λαμπράκη και τις επίσημες κομματικές γραμμές -ή για την ακρίβεια η ανάδειξη μιας άλλης ευαισθησίας και μιας περισσότερο αυθόρμητης αντίδρασης- ήταν τα γεγονότα που διαδραματίστηκαν στο Γοργοπόταμο το Νοέμβριο του 1964. Ήταν η πρώτη φορά που η ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου γιορταζόταν με επισημότητα και με τη συμμετοχή δεκάδων χιλιάδων λαού. Και ξαφνικά νάρκες αρχίζουν να εκρήγνυνται εκεί ακριβώς που βρίσκεται συγκεντρωμένο το πλήθος, που δεν ξέρει πώς να προφυλαχτεί. Ο τραγικός απολογισμός είναι 13 νεκροί και 51 τραυματίες.
Η Αριστερά αντιδρά με ποικίλους τρόπους. Η «Αυγή» της 1ης Δεκεμβρίου 1964 δημοσιεύει μία δήλωση της ΕΔΑ: «Η ΕΔΑ… εκφράζοντας τα αισθήματα της κοινής γνώμης, διατηρεί στο ακέραιο τα φοβερά ερωτήματα γύρω από την πολύνεκρη τραγωδία του Γοργοπόταμου» («Αυγή», 1.12.64) και καλεί την κυβέρνηση να ρίξει άπλετο φως σ’ αυτήν την τραγωδία και να προχωρήσει στην εκκαθάριση των σκοτεινών δυνάμεων που απειλούν τη χώρα. Στις 2 Δεκεμβρίου 1964, η «Αυγή» αναδημοσιεύει μια σύντομη ανακοίνωση της «Φωνής της Αλήθειας» στην οποία, χωρίς καμιά άμεση αναφορά στο ίδιο το γεγονός, εκφράζεται διαμαρτυρία για την απαγόρευση από την κυβέρνηση της κηδείας των θυμάτων σε δημόσια τελετή στο Νεκροταφείο της Αθήνας. Επίσης, η «Αυγή» δημοσιεύει στις 2 Δεκεμβρίου 1964 τις δηλώσεις της ΕΔΑ που υποστηρίζουν τη θέση του ατυχήματος ύστερα από σύγκληση της Εκτελεστικής Επιτροπής• το κόμμα συμβουλεύει η κηδεία των θυμάτων να έχει συγκρατημένο χαρακτήρα και να μην πάρει πολιτικές διαστάσεις. Στις 3 Δεκεμβρίου δημοσιεύεται μια μικρή φωτογραφία στην πρώτη σελίδα της «Αυγής» μ’ ένα πολύ σύντομο σχόλιο (όπου ωστόσο φαίνεται ένα τμήμα του πλήθους) και τίποτα άλλο δεν γράφεται πια για την υπόθεση. Είναι μια σιγή εντυπωσιακή, αν λάβει κανείς υπόψη τον αριθμό των θυμάτων και την πρόκληση που αποτέλεσαν οι συλλήψεις των αντιστασιακών και οι δηλώσεις του Π. Κανελλόπουλου στη Βουλή που κατηγορεί ανοιχτά την ΕΔΑ και το ΚΚΕ σαν υπεύθυνους της συνωμοσίας (βλ. στο Παράρτημα τη συνέντευξη του Μ. Θεοδωράκη). Είναι μια απροσδόκητη μετριοπάθεια της Αριστεράς απέναντι σε μια ολοφάνερη προβοκάτσια.

Ο γιορτασμός της μάχης του Γοργοπόταμου. Στο σημείο που σημειώνεται με κύκλο έγινε η έκρηξη της νάρκης.

Η περίπτωση Ραχιώτη είναι χαρακτηριστική των αντιφάσεων και της θέσης που υιοθετήθηκε από την Αριστερά σχετικά με την υπόθεση. Η γυναίκα του καπετάνιου αυτού του ΕΛΑΣ είναι ένα από τα 13 θύματα του Γοργοπόταμου. Ο ίδιος συλλαμβάνεται και του απαγγέλλεται κατηγορία για την «Εαμική συνωμοσία» που αμέσως καταγγέλθηκε στη Βουλή σαν εξήγηση του γεγονότος, αλλά στη δίκη αθωώνεται. Σαν δικηγόρος και άμεσα ενδιαφερόμενος, πραγματοποιεί έρευνες προς την κατεύθυνση της αμερικάνικης συνωμοσίας που διαβλέπει πίσω από την υπόθεση. Από την αρχή κοινοποιεί τις απόψεις του στην ΕΔΑ της οποίας είναι και μέλος, αλλά κανένα από τα άρθρα του δεν δημοσιεύεται στην «Αυγή». Τελικά αποκαλύπτει μια συνωμοσία της ΣΙΑ που προσπαθεί να προκαλέσει μια κατάσταση πολιορκίας στην Ελλάδα και να ανατρέψει την κυβέρνηση Παπανδρέου, με δολοφονίες μελών της κυβέρνησης. Αλλά ακόμα και τότε η Αριστερά δεν αποδίνει σ’ αυτές τις αποκαλύψεις τη σημασία που άξιζαν. Θέλει να αποφύγει να πιέσει πολύ την κυβέρνηση και ακολουθώντας τον Γ. Παπανδρέου δέχεται ότι οι νάρκες τοποθετήθηκαν για να τον αποδυναμώσουν και να διακόψουν κάθε σχέση μεταξύ ΕΚ και ΕΔΑ∙ έτσι, προτιμάει να πνίξει το γεγονός για να μην φέρει την κυβέρνηση σε δύσκολη θέση.

Η κηδεία της Α. Ραχιώτη, ενός από τα 13 θύματα της έκρηξης.

Από την πλευρά του, ο Μίκης Θεοδωράκης πιστεύει ότι η Ένωση Κέντρου, στον διμέτωπο αγώνα της κλίνει προς τη Δεξιά και θεωρεί ότι τα γεγονότα του Γοργοπόταμου δίνουν μια ευκαιρία στην Αριστερά να ξεσηκώσει ένα πλατύ λαϊκό κίνημα που θα πιέσει τον Παπανδρέου να αναζητήσει στηρίγματα στην Αριστερά και όχι στη Δεξιά. Συζητώντας με τους ηγέτες της ΕΔΑ Λεωνίδα Κύρκο και Πότη Παρασκευόπουλο στη Λαμία το βράδυ της έκρηξης, βρέθηκαν σύμφωνοι πάνω σ’ αυτό. Αλλά την επομένη, ο Στ. Ηλιόπουλος και ο Τάκης Μπενάς, μέλη της Κεντρικής Επιτροπής της ΕΔΑ που συγκλήθηκε εν τω μεταξύ, ήρθαν να ανακοινώσουν στους Κύρκο και Παρασκευόπουλο τα αποτελέσματα και τις αναλύσεις του κόμματος, δηλαδή τη θέση του ατυχήματος και τη γραμμή για ήρεμες και διαχωρισμένες κηδείες των θυμάτων.
Την ίδια μέρα της έκρηξης γίνεται μια συγκέντρωση της Νεολαίας Λαμπράκη στο θέατρο «Διάνα» στην οποία υπογραμμίζεται ότι η ΔΝΛ δεν πιστεύει τη θέση του ατυχήματος -που ήταν η αρχική θέση της αστυνομίας, η οποία υποστήριζε ότι οι νάρκες βρίσκονταν εκεί από την εποχή του πολέμου. Η εκδοχή αυτή εξάλλου σύντομα εγκαταλείφθηκε ­γιατί οι ειδικοί απέδειξαν ότι οι νάρκες ανήκαν σ’ έναν πολύ πρόσφατο τύπο και η περιοχή είχε εκκαθαριστεί από νάρκες πριν από καιρό και ήταν από τότε ένας πολυσύχναστος τόπος περιπάτου. Η ΔΝΛ ζητούσε επίσης από την κυβέρνηση να πάρει όλα εκείνα τα μέτρα που θα επέτρεπαν να φωτιστεί πλήρως η υπόθεση.
Αυτή είναι και η μόνη ανακοίνωση των Λαμπράκηδων που δημοσιεύτηκε στις εφημερίδες• ο Μίκης Θεοδωράκης και τα άλλα στελέχη και μέλη που υποστηρίζουν τη θέση της φασιστικής προβοκάτσιας, όπως ο Ραχιώτης, δεν βρίσκουν πια θέση στην «Αυγή».

Ο Μ. Θεοδωράκης δηλώνει σήμερα ότι η υπόθεση Γοργοπόταμου και ο τρόπος με τον οποίο το κόμμα απαγορεύει οποιαδήποτε αντίθετη άποψη τον απομακρύνει από τις αποφάσεις, ενώ είναι βουλευτής και πρόεδρος της Νεολαίας Λαμπράκη• η επιλογή της υποστήριξης της ΕΚ -πολιτική χωρίς μέλλον- και οι προσπάθειες του ΚΚΕ να επηρεάσει την πολιτική της Νεολαίας Λαμπράκη, τον ωθούν να δώσει την παραίτησή του από τη θέση του προέδρου, γράφοντας ένα γράμμα σε όλα τα μέλη του Κεντρικού Συμβουλίου των Λαμπράκηδων, το 1966. Ο Τάκης Μπενάς όμως εμποδίζει να διανεμηθούν αυτά τα γράμματα και καταφέρνει να παραμείνει το γεγονός μυστικό. Μία έκθεση για την κατάσταση στη Νεολαία Λαμπράκη στην Ήπειρο τον Ιούνιο του 1965, που γράφτηκε από ηγετικό στέλεχος του Κεντρικού Συμβουλίου, υπογραμμίζει:
«Καταλαβαίνω ότι υπάρχει πρόβλημα Θεοδωράκη. Επειδή θεωρώ την υπόθεση σαν βόμβα πρώτου μεγέθους στα θεμέλια της οργάνωσης, νομίζω ότι πρέπει αμέσως να λυθεί με τον πιο σωστό τρόπο. Πιστεύω ότι σαν γραφείο δεν φερθήκαμε ορθά απέναντί του. Ίσως η Γραμματεία και ο Τάκης να έχουν ξεχωριστές ευθύνες για τον χειρισμό των δύο “επιστολών” προς το Προεδρείο, επιστολών που δεν απαντήθηκαν ή που απαντήθηκαν διά της τεθλασμένης, πράγμα πολύ χειρότερο».
Αυτές οι επιστολές αποκαλύπτουν ότι ήδη πριν από το 1966 και την αίτηση παραίτησής του, ο Μ. Θεοδωράκης βρισκόταν λίγο ως πολύ σε διαμάχη με τα άλλα ηγετικά στελέχη της Νεολαίας Λαμπράκη και με τα κόμματα, όπως και ο ίδιος υποστηρίζει στην μαρτυρία του (βλ. Παράρτημα). Πάντοτε σύμφωνα με τη μαρτυρία του Μ. Θεοδωράκη, ο Νίκος Καρράς έρχεται σ’ επαφή μαζί του και του προτείνει να παραμείνει στην ηγεσία της ΔΝΛ, μ’ αντάλλαγμα τη συμμετοχή του στην Εκτελεστική Επιτροπή της ΕΔΑ. Άλλοι συνομιλητές μας υποστηρίζουν, αντίθετα, ότι η είσοδός του στα ηγετικά κλιμάκια του κόμματος ήταν αποτέλεσμα ενός «εκβιασμού» που έκανε απειλώντας ότι θα παραιτηθεί• ασφαλώς, το ζήτημα αυτό δύσκολα θα διευκρινιστεί μελλοντικά.
Όμοια, στο Αγρίνιο το 1966 συνέβη ένα γεγονός που παραμένει ακόμα αδιευκρίνιστο: μερικά στελέχη της ΔΝΛ συγκεντρώνονται και συζητούν για την ίδρυση ενός νέου πολιτικού κόμματος που θα στηρίζεται στις δυνάμεις της ΔΝΛ και θα μπορεί μάλιστα να παρουσιάσει υποψήφιους στις εκλογές του 1967. Δύο ειδών εξηγήσεις δίνονται από τους συνομιλητές μας γύρω από τους στόχους και την πρωτοβουλία μιας τέτοιας κίνησης: ο Μίκης Θεοδωράκης που παρευρίσκεται σ’ αυτή τη σύσκεψη, βεβαιώνει ότι ορισμένα στελέχη του Κεντρικού Συμβουλίου τον καλούν να συμμετάσχει και ότι αυτός τους συμβουλεύει να σκεφτούν καλά πριν ξεκινήσουν. Άλλοι συνομιλητές υποστηρίζουν ότι πρόκειται για μιαν απόπειρα του Μ. Θεοδωράκη να ξεπεράσει τις διαφωνίες του με τις προοδευτικές ηγεσίες και να κάνει φανερό το παράπονό του ότι κρατιέται στο περιθώριο των αποφάσεων, ότι παρακολουθείται και θεωρείται ύποπτος παρεκκλίσεων με την ιδιότητά του σαν καλλιτέχνης• έτσι, καλεί ορισμένα άλλα στελέχη να συνταχθούν μαζί του αλλά αυτοί αρνούνται.

Τα δύο αυτά περιστατικά παρουσιάζουν μιαν αντίφαση στην υποτιθέμενη στάση του Μ. Θεοδωράκη: αφενός η πρόθεση δημιουργίας μιας ομάδας «ανταγωνιστικής» προς την ΕΔΑ και αφετέρου η διάθεσή του να μπει στα ηγετικά κλιμάκια του ίδιου αυτού κόμματος• πάντως ό,τι κι αν συνέβη, πραγματικά αποτελεί μια σαφή ένδειξη για τις σημαντικές διαφωνίες που είχαν αρχίσει να αναπτύσσονται στον αριστερό χώρο. Ο Γρ. Γιάνναρος γράφει το 1979: η ΔΚΝΓΛ «οργανώνει τις πρώτες εκδηλώσεις, αλλά και αποκαλύπτονται οι πρώτες διαφωνίες, που υπάρχουν και στο κόμμα και μέσα στην κίνηση. Η πρώτη διαφωνία εκφράζεται από τον Θεοδωράκη, που θέλει να γίνει κόμμα και να αυτονομηθεί από την ΕΔΑ…» («Θούριος», 19.3.1979).
Χωρίς να δίνει απάντηση στο ερώτημα σχετικά με τη φύση του σχεδιαζόμενου κόμματος, αυτή η σύντομη μαρτυρία (και που ο ενδιαφερόμενος δεν δέχτηκε να εμβαθύνει περισσότερο μαζί μας) αποκαθιστά έναν άμεσο σύνδεσμο ανάμεσα στα δημοσιεύματα της «Αθηναϊκής» του 1963 και τη σύσκεψη του Αγρινίου το 1966. Για το κόμμα για το οποίο γινόταν λόγος πριν από τη δολοφονία του Λαμπράκη, ο Μ. Θεοδωράκης δηλώνει ότι θα ήταν «αριστερότερα της ΕΔΑ». Μπορούμε άραγε να συμπεράνουμε ότι θα ήταν πλησιέστερα προς το ΚΚΕ, αν όχι ότι θα ενωνόταν μαζί του σ’ ένα νόμιμο ΚΚΕ;

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog

One Response to “Λαμπράκηδες, Ιστορία μιας γενιάς – Τα γεγονότα στο Γοργοπόταμο τον Νοέμβριο του 1964”

  1. Φωκίων Βάλβης Says:

    Το προπατορικό αμάρτημα, και οι απόγονοι.

Leave a Reply