Εδώ υπάρχει – και θα υπάρχει για πάντα – η Κάνδανος

1941: Το ολοκαύτωμα της Κανδάνου

Η Κάντανος είναι τόπος πανέμορφος. Χαρακτηριστικός είναι ο ελαιώνας της περιοχής ηλικίας 600 ετών και άνω. Υπήρξε παλιά έδρα επισκόπου. Έχει σπαρμένες στην περιοχή πολλές εκκλησίες του 13ου-14ου αιώνα.

Σχετικά με την περίοδο που θα μας απασχολήσει αξίζει να αναφερθεί – και όποιος μπορεί να το επισκεφθεί, με τα πόδια ή με ποδήλατο – το ιστορικό για τις μάχες με τους ναζί, το 1941, φαράγγι της Καντάνου, με τον πετρόκτιστο δρόμο.

Η Κάντανος, κατά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, είχε κι αυτή, όπως πολλά χωριά της Μεγαλονήσου, μερίδιο συμμετοχής, αντίστασης και θυσίας.

Το ολοκαύτωμα της Κανδάνου ήταν απάντηση των Γερμανών εισβολέων στην ηρωική αντίσταση του λαού της Κρήτης, στο έπος που γράφτηκε στην Ιστορία ως «Μάχη της Κρήτης».

Η «Μάχη της Κρήτης» άρχισε στις 20 Μάη 1941, όταν οι Γερμανοί επιχείρησαν, με μαζικές ρίψεις αλεξιπτωτιστών, να καταλάβουν τα νευραλγικά σημεία του νησιού. Συνάντησαν τη σθεναρή αντίσταση του κρητικού λαού, που με όποια μέσα διέθετε απέκρουσε τους εισβολείς, προκαλώντας τους μεγάλες απώλειες. Η «Μάχη της Κρήτης» τελείωσε στις 31 Μάη με την κατάληψη ολόκληρου του νησιού από τους Γερμανούς και την αποχώρηση των τελευταίων Άγγλων στρατιωτών, με κατεύθυνση την Αίγυπτο. Οι κατακτητές ρίχτηκαν με εκδικητική μανία κατά του αδούλωτου λαού της Κρήτης.

Η Κάνδανος είχε βομβαρδιστεί κατά την πρώτη μέρα της επιδρομής, ενώ στις 24 Μάη, μετά από σφοδρή μάχη στο φαράγγι της Κανδάνου, σκοτώνονται πολλοί Γερμανοί. Τη Δευτέρα, 3 Ιουνίου, αρχίζει ο ανελέητος βομβαρδισμός του χωριού, ενώ στη συνέχεια τα τμήματα που μπήκαν στο χωριό έκαψαν όλα τα σπίτια. Η Κάνδανος γίνεται ολοκαύτωμα. Για την καταστροφή και το ολοκαύτωμα στην Κάνδανο διαβάσαμε ότι το χωριό κάηκε και ισοπεδώθηκε ολόκληρο. Οι ναζί εκτέλεσαν τους περίπου 180 κατοίκους του χωριού, ενώ πυρπόλησαν όλα τα σπίτια. Έσφαξαν ακόμα και τα ζώα τους.

Διαβάζουμε στο βιβλίο για τα Ελληνικά Ολοκαυτώματα, από τις εκδόσεις Λιβάνη: «Οι κάτοικοί της, των γύρω χωριών, αλλά και πολλοί από όλη την Επαρχία Σελίνου, αν και ήξεραν ποιο θα ήταν το τίμημα που θα πλήρωναν, αποφάσισαν να αντισταθούν στην επέλαση των ναζί.

Με λίγα και ακατάλληλα όπλα (λόγω του αφοπλισμού της Κρήτης από τη δικτατορία του Μεταξά) αμύνονται μαχόμενοι, στις 23 Μάη 1941, στα Φλώρια και στις 24 και 25 Μάη 1941 πιο οργανωμένα, με περισσότερες δυνάμεις, στο φαράγγι της Καντάνου. Ο αγώνας άνισος, οι απώλειες για τους ναζί μεγάλες και πολύ μικρές για τους αγωνιστές. Παρά την ψυχική τους δύναμη και τόλμη, οι αγωνιστές αποσύρθηκαν στα βουνά στις 25 Μάη και οι Γερμανοί ναζί διέρχονται από την Κάντανο και φτάνουν στην Παλαιόχωρα.

Στις 3 Ιουνίου 1941 οι ναζί καίνε και ισοπεδώνουν την Κάντανο. Άφησαν δε τρεις επιγραφές, μοναδικά ιστορικά μνημεία σε όλη την Ευρώπη, γιατί όπου αλλού κατέστρεψαν οι ναζί δεν άφησαν και δεν τόνισαν τόσο πολύ την αντίσταση που συνάντησαν.

Τις δύο πινακίδες-επιγραφές τις τοποθέτησαν οι ναζί στις εισόδους της Καντάνου από Χανιά και Παλαιόχωρα. Την τρίτη, που είναι από μάρμαρο, την έφεραν στην Κάντανο το 1943, προοριζόμενη προφανώς για το μνημείο που θα κατασκεύαζαν. Είναι γραμμένες στα ελληνικά και στα γερμανικά.

Η πρώτη αναφέρει: «Διά την κτηνώδη δολοφονίαν Γερμανών αλεξιπτωτιστών, αλπινιστών και του μηχανικού από άνδρας, γυναίκας και παιδιά και παπάδες μαζύ και διότι ετόλμησαν να αντισταθούν κατά του μεγάλου Ράιχ κατεστράφη την 3-6-1941 η Κάνδανος εκ θεμελίων, διά να μην επαναοικοδομηθεί πλέον ποτέ».

Η δεύτερη αναφέρει: «Ως αντίποινων των άπω οπλισμένων πολιτών ανδρών και γυναικών εκ των όπισθεν δολοφονηθέντων Γερμανών στρατιωτών κατεστράφη η Κάνδανος».

Η τρίτη (μαρμάρινη) αναφέρει: «Εδώ υπήρχε η Κάνδανος. Κατεστράφη προς εξιλασμόν της δολοφονίας 25 Γερμανών στρατιωτικών».

Για τη διαρκή παρουσία της Καντάνου και των κατοίκων της στην ιστορία όλων των εποχών, πολλές μεγάλες πόλεις της Ελλάδας έχουν δώσει το όνομά της σε δρόμους, πολλά ριζίτικα τραγούδια αναφέρονται στους αγώνες των κατοίκων της για ελευθερία, πολλοί ζωγράφοι, χαράκτες και συγγραφείς έχουν ο καθένας με τον τρόπο του απαθανατίσει την παρουσία αυτή.

Το Πολεμικό Ναυτικό είχε μέχρι το 1963 στη δύναμή του ένα πλοίο, το αποβατικό αρμάτων με το όνομα Κάντανος Α/Β 587.

Η κοινότητα Καντάνου αναγνωρίστηκε Δήμος Καντάνου το 1989, λόγω ιδιαίτερης ιστορικής σημασίας.»

Απολογισμός των απωλειών της Κρήτης

- ολόκληρου του νησιού –

σε ανθρώπινες ψυχές

Το πέρασμα των ναζιστικών στρατευμάτων άφησε πίσω του στάχτη, αίμα, συντρίμμια και δάκρυα. Σύμφωνα στοιχεία, σε όλη την Κρήτη:

· καταστράφηκαν ολοσχερώς 12.913 οικίες και 11.518 μερικώς.

· Επίσης, έπεσαν στη Μάχη ή εκτελέστηκαν στη διάρκεια της Κατοχής συνολικά 6.593 άντρες, 1.118 γυναίκες και 869 παιδιά.

· Έμειναν ορφανά από πατέρα 12.515 παιδιά, από μητέρα 4.457 και από τους δύο γονείς 1.951 παιδιά.

Με φωτογραφίες που βρήκαμε σε βιβλία και στο διαδίκτυο και με ένα ριζίτικο τραγούδι φτιάξαμε κι ένα βίντεο, το οποίο παραθέτουμε και το αφιερώνουμε στην Κάντανο και τους κατοίκους της αλλά και σ’ όλη την περήφανη Κρήτη.

Παληοτάκης

Για το blog των Λαμπράκηδων

www.lamprakides.gr/blog

Leave a Reply