ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΣ – Ένα αφιέρωμα από την “ΠΥΞΙΔΑ”

Το σημερινό αφιέρωμα του blog των Λαμπράκηδων το έχουμε αντλήσει από τη σχετική ανάρτηση της “ΠΥΞΙΔΑΣ“. Την υπογράφει ο Γιώργος Τσίμας και βρίσκεται στην ενότητα “Στην Αρχή του Τραγουδιού”.
Μπορούμε να διαβάσουμε πολύτιμες πληροφορίες για την εκτέλεση των τραγουδιών, τις συνθήκες δημιουργίας τους, καθώς και κριτική – στο τέλος της ανάρτησης – για όσους χαρακτήρισαν τα τραγούδια αυτής της συλλογής “εύκολα” και “ελαφρά”. Εύκολοι είναι συνήθως οι χαρακτηρισμοί, που διαψεύδονται με το πέρασμα του χρόνου, καθώς η λαϊκή ψυχή διαψεύδει τις “Κασσάνδρες” και κρατάει ό,τι θεωρεί πολύτιμο και ζωογόνο.
Όπως και ο ίδιος ο Μίκης λέει, το Αρχιπέλαγος” ήταν πιο πολύ τραγούδια αιγαιοπελαγίτικα. Συνεργάστηκαν αναγνωρισμένοι, σήμερα, ποιητές, που τότε ήταν αρκετά νέοι.
Ο Γκάτσος, ο Χριστοδούλου, ο Κοκκινόπουλος, μαζί με τον μεγάλο Ελύτη έδωσαν στίχους τους, που συμπεριελήφθησαν στο Αρχιπέλαγος μαζί με στίχους τους ίδιου του Μίκη καθώς και του αδελφού του, του Γιάννη Θεοδωράκη.
Ο ελληνικός λαός τα τραγούδησε πολύ αυτά τα τραγούδια, τα αγάπησε, τα έκανε δικά του. Όπως διαβάζουμε στην αυτοβιογραφία του Μίκη: “Δεν είναι ότι ο λαός ξαφνικά αναγνώρισε τη μεγάλη ποίηση. [...] Στο λαό έλειπε το εξής. Ότι είχε εγκαταλειφθεί. Ο λαός ήταν εγκαταλελειμμένος. Εγκαταλελειμμένος ή στις δικές του μνήμες, που ήταν ακέραιες και μεγάλες, το δημοτικό τραγούδι, οι δημοτικοί χοροί κ.λπ., αλλά από την άλλη μεριά, όμως, ήταν βομβαρδισμένος πλέον με υποπροϊόντα υποκουλτούρας. Και ήταν υποβαθμισμένος ο λαός. Όταν όμως του ξαναδίνεις τη δική του αξιοπρέπεια, τη δική του τη μνήμη, τότε ο λαός γίνεται περήφανος, τότε χαίρεται”.
Αυτή ήταν η δημιουργική περίοδος, για την οποία μιλήσαμε στην προηγούμενη ανάρτηση. Μια περίοδος κατά την οποία ο λαός κέρδιζε κομμάτι – κομάτι τη χαμένη του περηφάνια, την αφυδατωμένη ιστορία του, την τσαλακωμένη αξιοπρέπειά του… Κι αυτό, γιατί στηρίχτηκε και πάλι στη δική του πολιτιστική παρακαταθήκη, που τόλμησαν να αξιοποιήσουν οι πνευματικοί άνθρωποι της εποχής και είχαν το θάρρος να αγαπήσουν οι νεολαίοι…

Μήπως είναι καιρός να ξανακερδίσουν την κλεμμένη ζωή τους, το ματαιωμένο μέλλον τους και οι νέοι της σημερινής εποχής και να αγαπήσουν τη χώρα τους, την πατρίδα τους, που ξεπουλιέται και με περίσσια βιασύνη αγοράζεται σήμερα;…

Παληοτάκης

Μίκη Θεοδωράκη, Αρχιπέλαγος

Πρόκειται για μια συλλογή που περιλαμβάνει ορισμένα από τα πιο γνωστά και τα περισσότερο τραγουδισμένα τραγούδια του Μ. Θεοδωράκη. Χαρακτηρίζουμε το δίσκο ως συλλογή γιατί, ενώ κυκλοφορεί σε μεγάλο δίσκο το 1974 μετά τη Μεταπολίτευση, στην πραγματικότητα περιλαμβάνει πολύ παλαιότερες ηχογραφήσεις του συνθέτη σε δίσκους 45 στροφών. Τα 12 τραγούδια του δίσκου ηχογραφούνται το διάστημα από τον Οκτώβριο του 1960 ως το Μάρτιο του 1961. Μάλιστα, κατά τη συνήθεια της εποχής εκείνης, αρχικά είχαν ηχογραφηθεί σε διαφορετικές εκτελέσεις με τις φωνές του Γρηγόρη Μπιθικώτση και της Μαίρης Λίντα.
Έτσι, λοιπόν, και στο δίσκο που κυκλοφορεί το 1974 με τίτλο “Αρχιπέλαγος ακούγονται οι φωνές αυτών των δύο κορυφαίων τραγουδιστών. Οκτώ τραγούδια ερμηνεύει ο Γ. Μπιθικώτσης με τη συνοδεία μικρής λαϊκής ορχήστρας και τέσσερα η Μ. Λίντα την οποία συνοδεύει μεγάλη ορχήστρα με έγχορδα και πνευστά και βέβαια το μπουζούκι του Μανώλη Χιώτη. Ο Γ. Μπιθικώτσης ακούγεται στα τραγούδια “Μαργαρίτα Μαργαρώ”, “Είχα φυτέψει μια καρδιά”, “Ανάμεσα Σύρο και Τζια”, “Θα αφήσω τη μανούλα μου”, “Μυρτιά”, “Το παλληκάρι”, “Πάμε μια βόλτα στα Χανιά” και “Φεύγω μακριά πατρίδα μου”. Η Μ. Λίντα ακούγεται στα τραγούδια “Ροδιά τετράκλωνη”, “Λειτουργία”, “Απαγωγή” και “Σε πότισα ροδόσταμο”.

Από την αναφορά των τίτλων και μόνο γίνεται σαφές το πόσο σημαντικά τραγούδια περιέχει ο δίσκος αυτός. Πράγματι καθένα τραγούδι από αυτά έχει τη δική του ξεχωριστή και ενδιαφέρουσα ιστορία. Για παράδειγμα, με την “Απαγωγή” ο Μ. Θεοδωράκης κερδίζει στις 2 Ιουλίου 1961 το πρώτο βραβείο στο 3ο Φεστιβάλ τραγουδιού του Ε.Ι.Ρ. Το ίδιο τραγούδι, μαζί με το “Πάμε μια βόλτα στα Χανιά”, αποτελούν αναφορά στην χανιώτικη καταγωγή του συνθέτη. Η “Μυρτιά” γράφτηκε από τον Νίκο Γκάτσο όταν εκείνος γνώρισε τη γυναίκα του συνθέτη Μυρτώ. Η “Μαργαρίτα Μαργαρώ” αναφέρεται στην κόρη του Θεοδωράκη Μαργαρίτα και γίνεται ακόμα και ταινία από τον Ντίμη Δαδήρα με την Τζένη Καρέζη (“Ποια είναι η Μαργαρίτα;”). Κι όσο για το “Σε πότισα ροδόσταμο”, συχνά σε συνεντεύξεις του ο ίδιος ο συνθέτης το αναφέρει ως ένα από τα πιο αγαπημένα τραγούδια του. Επιπλέον, στα τραγούδια αυτά (μαζί με τα τραγούδια της “Πολιτείας Α’”) στηρίχτηκε ο Μ. Θεοδωράκης στην πρώτη του συναυλία στο θέατρο “Κεντρικόν” στις 20 Μαρτίου 1961.

Ο τίτλος που επιλέγεται από το συνθέτη και κάτω από τον οποίο εντάσσονται τελικά αυτά τα 12 τραγούδια είναι και αυτός, φυσικά, μεταγενέστερος. Θεωρώ πως είναι πετυχημένος γιατί για τα περισσότερα -τουλάχιστον- τραγούδια επιλέγονται ρυθμοί που παραπέμπουν στη θάλασσα και γενικά το δίσκο διαπερνά μια ανάλαφρη, χαλαρή και φωτεινή διάθεση που ανακαλεί εικόνες από το Αιγαίο. Στην ίδια γραμμή βρίσκονται και οι στίχοι των περισσότερων τραγουδιών που άμεσα ή έμμεσα δημιουργούν θαλασσινά τοπία. Οι στίχοι έχουν γραφτεί από τον ίδιο το συνθέτη (4 τραγούδια), από το Ν. Γκάτσο (3), τον Οδυσσέα Ελύτη (1), τον Δ. Χριστοδούλου (2), τον Γιάννη Θεοδωράκη (1) και τον Π. Κοκκινόπουλο (1). Πάντως δύο τραγούδια του Ν. Γκάτσου στο δίσκο αναφέρονται σε ονόματα άλλων.
Έχει ειπωθεί ότι το “Αρχιπέλαγος” είναι ένας “εύκολος” και “ελαφρύς” δίσκος που δεν ταιριάζει στις πραγματικές – και αποδεδειγμένες – ικανότητες του Μ. Θεοδωράκη. Η απάντηση δίνεται από τον ίδιο το συνθέτη ο οποίος διαχωρίζει το απλό από το απλοϊκό και θεωρεί ότι με τα συγκεκριμένα τραγούδια “ανοίγεται” σε ένα ευρύτερο κοινό χωρίς να ευτελίζει τις μελωδίες του και κυρίως χωρίς να καταφεύγει σε ανούσια στιχουργήματα. Σε κάθε περίπτωση την τελική απάντηση την έχει δώσει ο χρόνος: 40 χρόνια μετά τη δημιουργία τους, τα περισσότερα από τα τραγούδια του “Αρχιπελάγους” όχι μόνο αντιστέκονται στο χρόνο αλλά ακούγονται με την ίδια διάθεση και ομορφιά με την οποία πρωτοακούστηκαν.

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog

Leave a Reply