Η Φτέρη Αιγίου, ένα από τα μαρτυρικά χωριά

Το μαρτυρικό χωριό της Πελοποννήσου, με το οποίο θα ασχοληθούμε σήμερα είναι η Φτέρη Αιγίου. Αναζητήσαμε πληροφορίες στο διαδίκτυο, πέρα από τη βασική πηγή μας, που είναι ο τόμος “ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑΤΑ” των εκδόσεων Λιβάνη. Δεν μπορέσαμε να βρούμε και πολλές. Διαπιστώσαμε, όμως, ότι κι αυτό είναι ένα ορεινό χωριό, πρόσφορο για την ανάπτυξη αντάρτικου. Έτσι δικαιολογείται και το μένος των Ναζί να εξοντώσουν τους κατοίκους και να κάψουν τον τόπο.
Η καταστροφή του τόπου εντάσσεται στην ευρύτερη “επιχείρηση Καλάβρυτα”.
Στον ιστότοπο “Αιγιόραμα” βρήκαμε μία λεπτομερέστερη περιγραφή, την οποία και αναπαράγουμε κατά ένα μέρος.
Διαβάσαμε, λοιπόν, συγκεκριμένα:

“Το κάψιμο της Φτέρης


Το 1943 έγινε η μάχη στο Πυργάκι εναντίον των Ιταλών, όπου είχαν συμμετάσχει και Φτεραίοι. Στη συνέχεια οι Ιταλοί εγκαταστάθηκαν με ένα τάγμα στη Φτέρη, έμειναν τέσσερις ημέρες και συνέλαβαν τους Θ. Αντωνιάδη και Γ. Πανουτσόπουλο τους οποίους εκτέλεσαν στο προσκυνητάρι Πετσάκων. Στη θέση αυτή υπάρχει σήμερα ένα μικρό απέριττο μνημείο. Οι Ιταλοί έκαψαν ένα τμήμα της Φτέρης και ολοκλήρωσαν την καταστροφή οι Γερμανοί, μετά το ολοκαύτωμα των Καλαβρύτων, την 17η Δεκεμβρίου 1943.
Μέσα από τα ντοκουμέντα που συνέλεξε η ιστορική έρευνα και τις εξομολογήσεις στελεχών της Αντίστασης, συνεργατών των κατακτητών, αλλά και της Βρετανικής αντικατασκοπείας που έπαιξε τον μεγαλύτερο ρόλο στα δραματικά αυτά γεγονότα, προκύπτουν συγκλονιστικά στοιχεία για την καταστροφή αλλά και την διάσωση χωριών και ιστορικών μοναστηριών της περιοχής μας, όπως η ολοκληρωτική καταστροφή της Φτέρης από τα ίδια Γερμανικά τμήματα που έκαναν το Καλαβρυτινό ολοκαύτωμα.  Στην Φτέρη έφθασε το πρωί της Παρασκευής 17 Δεκεμβρίου 1943 το τμήμα 1/749.dazu Ι vest zr. Κρ. und Zygdes III Βatte που με επικεφαλής τον Χανς Έμπεσμπεργκ (mazor EBERSBERGER) διοικητή του Αιγίου, ανήκε στην 117 Μεραρχία κυνηγών (jager Division) που κατεβαίνοντας προς το Αίγιο έκαιγε και κατέστρεφε ό,τι έβρισκε μπροστά του. Στους χάρτες των Γερμανών ήταν σημειωμένο το κεφαλοχώρι Φτέρη που ήδη είχαν μερικώς πυρπολήσει το 1942 οι Ιταλοί. Ο σημερινός δρόμος Αιγίου – Πτέρης – Καλαβρύτων δεν υπήρχε και το Γερμανικό τμήμα, στο οποίο συμμετείχε και ο πυράρχης του εκτελεστικού αποσπάσματος των Καλαβρύτων, λοχίας των S.D. Κόντραντ Ντόνερτ, βάδιζε στον παλαιό δρόμο που συνέδεε την Πλατανιώτισσα με το Πυργάκι, πολύ χαμηλά από τη Φτέρη στην όχθη της μεγάλης ρεματιάς.
Η ημέρα ήταν βροχερή και την Φτέρη είχε σκεπάσει πυκνή ομίχλη, κρύβοντάς την τελείως από τους Γερμανούς. Ένα από τα μουλάρια που οι Γερμανοί άρπαζαν από τα χωριά που έκαιγαν και λεηλατούσαν, φορτωμένο πολεμοφόδια ξέφυγε από τη σειρά, χώθηκε στην ομίχλη και ανέβηκε τη βουνοκορφή προς την Φτέρη. Ένας Γερμανός στρατιώτης το κυνήγησε για να το φέρει πίσω. Ανεβαίνοντας στην ράχη, όπου η ομίχλη είχε διαλυθεί, αντίκρισε την Φτέρη. Ειδοποίησε αμέσως τον επικεφαλής που έδωσε αλλαγή πορείας και το τμήμα ανέβηκε όλο στο χωριό. Γι’ αυτό και οι λιγοστοί αυτόπτες μάρτυρες είδαν τους Γερμανούς να μπαίνουν στο χωριό από την κατεύθυνση του Αιγίου και όχι των Καλαβρύτων, όπως περίμεναν, γιατί ήδη τα νέα για το Καλαβρυτινό δράμα είχαν φθάσει. Εάν το μουλάρι δεν «έκοβε δρόμο» οι Γερμανοί θα είχαν προσπεράσει την Φτέρη και δεν θα την κατέστρεφαν, μια και υπήρχε βιασύνη και εκνευρισμός. Μόλις οι Γερμανοί έφθασαν στην πλατεία του χωριού, που ήταν σχεδόν έρημο (οι αντάρτες του ΕΑΜ -ΕΛΑΣ το είχαν εγκαταλείψει από τις αρχές Δεκεμβρίου εκτελώντας τις διαταγές της ηγεσίας του, αλλά και της Βρετανικής Αποστολής που τους είχε στήσει παγίδα), μπήκαν στο ξενοδοχείο του Φραγκόπουλου, που είχαν επιτάξει οι αντάρτες και βρήκαν τα ίχνη τους, σφαίρες και δύο οπλοπολυβόλα που είχαν εγκαταλείψει. Η διαταγή που είχε η ομάδα μάχης Eberberger στην οποία είχαν μεταβιβαστεί οι αρμοδιότητες για αντίποινα από το 1942 Felakommandatur (σύμφωνα με τα ντοκουμέντα που βρέθηκαν στα Γερμανικά αρχεία), ήταν ότι “χωριά που συμμετείχαν ή βοήθησαν σε επιθέσεις κατά Γερμανικών τμημάτων πρέπει να καταστραφούν και οι κάτοικοι τους να εκτελεσθούν”.
Αμέσως άρχισε η λεηλασία των αρχοντικών σπιτιών και ο εμπρησμός τους με ειδικά υγρά και εμπρηστικές σκόνες. Τελευταία έβαλαν φωτιά στην εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου, από την οποία ο αείμνηστος παπα – Φουσέκης πρόλαβε και πήρε το Αγιο Δισκοπότηρο και το Ευαγγέλιο, που σώζονται μέχρι σήμερα από το γιο του Τάσο, πρώην γραμματέα της κοινότητας. Στο ναό αυτό υπήρχαν πριν από την καταστροφή προπολεμικά δυο παλιές εικόνες αξίας, του Χριστού και της Παναγίας. Οι Γερμανοί έμειναν περίπου 3 ώρες στην Φτέρη και έφυγαν συντεταγμένοι προς το Πυργάκι, αφήνοντας πίσω τους τα σπίτια να καίγονται. Όλα σχεδόν τα σπίτια της Πτέρης ήσαν πέτρινα διώροφα και τριώροφα με κατώγια γεμάτα ζωοτροφές, βαρέλια με λάδια και κρασιά που έπιασαν αμέσως φωτιά που μεταφέρθηκε στις ξύλινες οροφές και στα έπιπλα. Γι’ αυτό και οι στέγες έπεσαν προς τα μέσα, ενώ οι τοίχοι που ήσαν κατασκευασμένοι από λαξευμένη πέτρα στάθηκαν όρθιοι για πολλά χρόνια. Σώθηκε μόνο το ξωκλήσι του Αϊ-Γιώργη, στο οποίο δεν έφθασαν οι εμπρηστές και δυο-τρία σπίτια που σκεπάστηκαν από τους πυκνούς καπνούς των διπλανών τους. Στον απολογισμό που έστειλε αργότερα ο Έμπερσμπεργκ στο αρχηγείο της 117 Μεραρχίας αναφέρθηκε ότι «το χωριό καταστράφηκε ολοσχερώς».”

Ακολουθεί η καταγραφή των γεγονότων από τον τόμο “ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑΤΑ”

ΔΗΜΟΣ ΑΙΓΙΟΥ, ΝΟΜΟΥ ΑΧΑΪΑΣ

Φτέρη

Η Φτέρη, στα Νεότερα Χρόνια και στην Εθνική Αντίσταση

Ούτε από το εθνεγερτήριο σάλπισμα της Βαλκανικής Εποποιίας του 1912-1913 ήταν δυνατόν ν’ απουσιάζει η Φτέρη. Σε αναθηματική στήλη, που σήμερα δεν υπάρχει, ήταν χαραγμένα τα ονόματα οκτώ Φτεραίων που έπεσαν στον αγώνα για την απελευθέρωση των «αλυτρώτων» αδελφών και την ένωση των «Νέων Χωρών» με το ανεξάρτητο ελληνικό κράτος. Αλλά και στη Μικρασιατική Εκστρατεία έλαβαν μέρος αρκετοί Φτεραίοι.
Αν η συμβολή της Φτέρης στον Αγώνα του 1821 είναι πηγή υπερηφάνειας για τους κατοίκους της, η συμμετοχή της στην Εθνική Αντίσταση 1941 -1944 είχε ως βαρύτατο αντίτιμο την ολοσχερή καταστροφή της από τα ναζιστικά στρατεύματα κατοχής, γεγονός που οδήγησε στην ένταξή της στο Δίκτυο Μαρτυρικών Πόλεων και Χωριών της Ελλάδας.
Κορυφαίο γεγονός της αντιστασιακής δράσης 1941-1944 στην περιοχή της Φτέρης είναι αναμφισβήτητα η μάχη στην Ελάτεια. Στις 19 Απριλίου 1943, Μεγάλη Δευτέρα, στις θέσεις Αϊ-Βλάσσης και Νερολάγκαδο, μια ομάδα ανταρτών έδωσε μάχη με 80 Ιταλούς φασίστες. Οι Ιταλοί απ’ το χωριό Πετσάκοι όπου στρατοπέδευαν κατέβηκαν στο χωριό Μελίσσια.
Στον Αϊ-Βλάσση και στο Νερολάγκαδο δέχτηκαν τα πυρά των ανταρτών και τράπηκαν σε φυγή. Το κυριότερο πλεονέκτημα των ανταρτών ήταν η μορφολογία του εδάφους, ενώ το σημαντικότερο μειονέκτημα ήταν ο παρωχημένος οπλισμός των ανταρτών (λιανοντούφεκα – γκράδες και χειροβομβίδες). Στα χέρια των ανταρτών έπεσαν όπλα. Οι Ιταλοί σε αντίποινα πυρπόλησαν τη Φτέρη και ένα μέρος απ’ το χωριό Πυργάκι και εκτέλεσαν δυο Φτεραίους στους Πετσάκους.
Κατά το χρονικό διάστημα από την άνοιξη έως το φθινόπωρο του 1943, μια σειρά επιτυχημένων αντιστασιακών επεισοδίων (μάχη στο Πυργάκι 19-4-1943, σύγκρουση στο Κακοχωριό 11-5-1943, μάχες στην Αγία Λαύρα και την Κέρτεζη 13-6-1943 και 25-6-1943, μάχη των Ρογών – Κερπινής) σηματοδοτούν την άνοδο του αντιστασιακού κινήματος στην Αιγιάλεια.

Οι επιτυχίες αυτές ενοχλούν τη Βέρμαχτ και εντείνουν την καταστροφική μανία των ναζιστών, που αναζητούν λυσσαλέα εκδίκηση. Ο διοικητής της 117ης Μεραρχίας Jaeger Division), υποστράτηγος Καρλ βον Λε Σουίρ, σε αναφορά του στο στρατιωτικό διοικητή Ελλάδας Σπάιντελ, χαρακτηρίζει την έντονη αντιστασιακή δραστηριότητα στην Αιγιάλεια και στα Καλάβρυτα «άκρως επικίνδυνη».
Ύστερα από την εν λευκώ εξουσιοδότηση του Γερμανικού Αρχηγείου της Ν.Α. Ευρώπης «να παρθούν μέτρα και να ανταποδοθούν τα χτυπήματα με αντίποινα», πραγματοποιεί τη γιγάντια χερσαία «Επιχείρηση Καλάβρυτα». Με πρόσχημα την εκτέλεση 78 Γερμανών στρατιωτικών, προχωρεί στην ολοκληρωτική καταστροφή της μαρτυρικής πόλης και την εξόντωση του ανδρικού πληθυσμού (13-12-1943).
Μετά το Ολοκαύτωμα των Καλαβρύτων, το 749 Σύνταγμα Πεζικού, με επικεφαλής τον Χανς Εμπερσμπέργκερ, φτάνει στη Φτέρη, που είχε πυρποληθεί κατά ένα μέρος από τους Ιταλούς το 1942, το πρωί της Παρασκευής 17 Δεκεμβρίου 1943. Το χωριό ήταν έρημο (εγκαταλείφθηκε από τους αντάρτες στις αρχές Δεκεμβρίου). Οι Γερμανοί έκαψαν όσα σπίτια είχαν απομείνει από την προηγούμενη πυρπόληση και τον ιερό ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Μαρμάρινη πλάκα στην είσοδο του χωριού μάς πληροφορεί σχετικά: «Πυρπόλησις υπό των Γερμανών στις 17-12-1943».
Οι Γερμανοί παρέμειναν στη Φτέρη σχεδόν τρεις ώρες και αργότερα κατευθύνθηκαν στο Πυργάκι. Στην αναφορά του προς τη Γερμανική Διοίκηση, ο Χανς Εμπερσμπέργκερ ανέφερε πως «το χωριό καταστράφηκε ολοσχερώς».

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog

One Response to “Η Φτέρη Αιγίου, ένα από τα μαρτυρικά χωριά”

  1. Πτέρη Αχαΐας, 17 Δεκεμβρίου 1943 | Οἱ Φοβερές Σημαῖες, ξεδιπλωθεῖτε στόν Ἀέρα! ΓΑΛΑΝΟΛΕΥΚΟ blog Says:

    [...] lamprakides Share this:TwitterFacebookGoogleΚάνε Like στο:Μου αρέσει! Φόρτωση… This entry was posted in ΓΕΡΜΑΝΙΚΕΣ ΘΗΡΙΩΔΙΕΣ, ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ, ΚΑΤΟΧΗ 1941-4, ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΧΩΡΙΩΝ. Bookmark the permalink. ← Σε λίγο, στις λαϊκές και στα σχολεία μας ; (Η Χιλ δεν έχει φόβο, Περστέρα μ’) [...]

Leave a Reply