Γι’ αυτό πρέπει να θυμόμαστε

Δεν θα γράψουμε μια δική μας εισαγωγή σ’ αυτό το Κεφάλαιο από το βιβλίο «Σκέψου, Άνθρωπε».
Θα στηριχθούμε στον Μπέρτολτ Μπρεχτ, ο οποίος είχε πει ότι, αν δεν αντιδράσουμε στην επίθεση που δέχεται αναίτια ο διπλανός μας, τότε θα έρθει κι η σειρά μας.

Αυτό, για να δικαιολογήσουμε τα όσα γράφει ο συντάκτης αυτού του Κεφαλαίου, ο οποίος παραθέτει τους λόγους για τους οποίους πρέπει να θυμόμαστε, να μην ξεχνάμε τις αιτίες που γέννησαν το φασισμό και τις συνέπειές του.
Ο ίδιος, ο Μπέρτολτ Μπρεχτ, είχε κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου λέγοντας για το φασισμό ότι «το χώμα που τον εξέθρεψε είναι ακόμα καρποφόρο .»

Παραθέτουμε ένα προφητικό ποίημα του Φώντα Λάδη με τίτλο “Ο φασισμός”, που κυκλοφόρησε μελοποιημένο από τον Θάνο Μικρούτσικο το 1978, στο δίσκο “Τα τραγούδια της Λευτεριάς”.

«Ο φασισμός»

Ο φασισμός δεν έρχεται απ’ το μέλλον
Καινούργιο τάχα κάτι να μας φέρει
Τι κρύβει μεσ’ τα δόντια του το ξέρω
Καθώς μου δίνει γελαστός το χέρι.

Οι ρίζες του το σύστημα αγκαλιάζουν
Και χάνονται βαθιά στα περασμένα
Οι μάσκες του με τον καιρό αλλάζουν
Μα όχι και το μίσος του για μένα.

Το φασισμό βαθιά κατάλαβέ τον
Δεν θα πεθάνει μόνος, τσάκισέ τον!

Ο φασισμός δεν έρχεται από μέρος
Που λούζεται στον ήλιο και στ’ αγέρι!
Το κουρασμένο βήμα του το ξέρω
Και την περίσσεια νιότη μας την ξέρει.

Μα πάλι θε ν’ απλώσει σαν χολέρα
Πατώντας πάνω στην ανεμελιά σου
και δίπλα σου θα φτάσει κάποια μέρα
αν χάσεις τα ταξικά γυαλιά σου.

Φώντας Λάδης

.

11

.

Γι’ αυτό πρέπει να θυμόμαστε

.

Υπάρχουν μερικοί που ισχυρίζονται πως το να παραθέτεις αποδεικτικά στοιχεία και το να διατηρείς στη μνήμη αυτά τα γεγονότα ισοδυναμεί και σημαίνει ότι αναμοχλεύεις και διαιωνίζεις συναισθήματα μίσους απέναντι σε όλους τους Γερμανούς, κι αυτό το ισχυρίζονται είτε έχει είτε δεν έχει αυτόν το στόχο αυτός που καταθέτει αναμνήσεις και παραθέτει στοιχεία. Η κατηγορία μοιάζει ασήμαντη. Το φαινόμενο που καταγγέλλεται στα προηγούμενα κεφάλαια, που ποτέ ξανά δεν συνέβη στην ιστορία, όχι μόνο δεν μπορεί, μα και δεν πρέπει να ξεχαστεί ούτε να υποτιμηθούν οι τεράστιες αναλογίες και προεκτάσεις του. Τα γεγονότα των τελευταίων σαράντα χρόνων το έχουν κάνει πιθανό. Άλλα γεγονότα θα μπορούσαν να κάνουν δυνατή την επανάληψή του, αν αυτά τα γεγονότα δεν μείνουν χαραγμένα στη μνήμη των ανθρώπων, για να προειδοποιούν, να υποδεικνύουν ποια είναι τα αποκλίνοντα σχέδια, που έχουν ήδη συμβάλει στην τρομακτική οργάνωσή του.
Κατά τα λοιπά, πάνω στα ζωντανά ίχνη των σφαγών του Άουσβιτς, του Maidanek, του Buchenwald, του Belsen, του Rawensbruck, σ’ αυτή τη μεταπολεμική ατμόσφαιρα που είναι ακόμη στιγματισμένη από τα μιάσματα του μίσους που έχει διασπαρεί ανά τον κόσμο από το ναζισμό και το φασισμό, μήπως δεν συμβαίνουν, ίσως, τα βασανιστήρια στην Αλγερία και οι σφαγές στη Νότια Αφρική, για να διδάξουν τη φυλετική ανωτερότητα; Μα βέβαια, όλα αυτά έχουν διαφορετικά κίνητρα ή διαφορετικές δικαιολογίες, η δική τους «τεχνική» είναι διαφορετική και μακριά από τον προγραμματισμό των σφαγών αθώων ανθρώπων, που διαπράχθηκαν μέσα στους θαλάμους αερίων. Τώρα, στους νέους χώρους φυλετικών διακρίσεων, έχουν μπροστά τους και αντιμετωπίζουν και υπερήφανους μαχητές, και όχι μόνο αβοήθητους ανθρώπους, γέρους και παιδιά και γυναίκες.
Και είναι επίσης αλήθεια ότι οι Γάλλοι, στη μεγάλη τους πλειοψηφία, καταδίκασαν απερίφραστα τη δράση των “ultras” στην Αλγερία. Είναι επίσης αλήθεια πως όλος κόσμος καταδικάζει το ρατσισμό που εκφράζεται από δυνάμεις στη Νότια Αφρική και από την Κου-Κλουξ-Κλαν στην Αμερική. Αλλά, το φορτίο του μίσους που ωθεί τους διώκτες σε δράση βρίσκεται ήδη στον ίδιο επικίνδυνο δρόμο που οδήγησε – λίγα χρόνια πριν – στους θαλάμους αερίων.
Και κάτι ακόμη. Στα τέλη του 1959 με αρχές του 1960, στους τοίχους των συναγωγών αλλά και σε άλλα κτίρια σ’ ολόκληρη την Ευρώπη εμφανίστηκαν οι ζοφερές σβάστικες, αυτά τα εμβλήματα του Χίτλερ, και συνθήματα του τύπου «Έξω οι Εβραίοι», τα οποία – στα πρώτα χρόνια της μεταπολεμικής Γερμανίας – είχαν δώσει το σήμα συναγερμού για τις επιδιώξεις των ναζιστών. Το γεγονός ότι οι δράστες και οι συντάκτες τέτοιων συνθημάτων ήταν πολύ νεαρά παιδιά δεν εξασθενεί, αντίθετα επιδεινώνει το φόβο και τον κίνδυνο για φαινόμενα αναβίωσης βάρβαρων εκδηλώσεων και διαδηλώσεων με αντισημιτικό πνεύμα και δράση. Το κάνει πιο επικίνδυνο, ακριβώς λόγω της υποτιθέμενης άγνοιας των νεαρών δραστών σχετικά με τις συνέπειες στις οποίες οδήγησε ο αντισημιτισμός είκοσι χρόνια πριν. [θυμίζουμε ότι το κείμενο γράφεται στη δεκαετία του 1960] Μας κάνει πιο προσεκτικούς απέναντι σε τέτοιου είδους συμπεριφορές, γιατί καταδεικνύουν αυτές οι δράσεις ότι επιβιώνουν και είναι παρόντες στο κοινωνικό σώμα οι παραληρηματικοί επίγονοι του ναζισμού, που μεταδίδουν στους νέους τις απόψεις, τις θέσεις και τους μύθους τους.
Και αυτό συμβαίνει σε μια κοινωνία [της δεκαετίας του '60] απρόσεκτη, αδρανή, επιλήσμονα, νευρωτική, που έχει την ψευδαίσθηση ότι μπορεί να εξισορροπήσει την πίεση των δυνάμεων που την ωθούν να εξελιχθεί με ζωογόνες αξίες και των απαρχαιωμένων θεσμών, που ακόμα επιβιώνουν, που δίνουν έμπνευση στους μύθους στους οποίους στηρίχθηκε και ο φασισμός και ο ναζισμός. Σε μια κοινωνία που δεν έχει ακόμη βρει το δεσμό που να δένει με αρμονικό και ιδανικό τρόπο τις γενιές που εξέθρεψαν και ανέχτηκαν το ναζισμό και το φασισμό με τις νέες γενιές, που – πολύ συχνά – είναι υποχρεωμένες να ψάχνουν το δρόμο του μέλλοντός τους τελείως μόνες, μερικές φορές με τόσο κόπο, που μοιάζει να ψάχνουν ψύλλους στ’ άχυρα. Η προσπάθεια, λοιπόν, να παραθέτουμε στοιχεία και να καταθέτουμε αναμνήσεις είναι ένα υποχρέωσή μας. Είναι ένα χρέος τιμής που έχουν όλοι μαζί μ’ αυτούς που μπορούν να το κάνουν, γιατί έχουν το θλιβερό προνόμιο να μπορούν να καταθέσουν τη μαρτυρία τους. Είναι αυτή η στάση ζωής μια υποκίνηση στο μίσος; Θεέ μου, υποκίνηση στο μίσος θα κάνουμε εμείς, εμείς που υπήρξαμε τα θύματα ενός μίσους που ενσωματώθηκε και έγινε μέρος του συστήματος, που έγινε εργαλείο εξουσίας; Εμείς το ξέρουμε, και κανείς δεν το γνωρίζει καλύτερα από εμάς, πού μπορεί να οδηγήσει το μίσος.
Και ξέρουμε ακόμη, και το λέμε, ποια ήταν η τραγωδία των ελεύθερων ανθρώπων στη Γερμανία μετά την ήττα του 1918, όταν οι δημοκρατικοί θεσμοί της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης συναντούσαν τόση μεγάλη δυσκολία να εδραιωθούν σε μια Χώρα η οποία, από τη Συνθήκη της Βεστφαλίας και μετά, δεν γνώρισε πια συνθήκες αληθινής ελευθερίας. Και η επιβλητική στρατιά των έξι εκατομμυρίων ανέργων, και η μεσαία τάξη των καταθετών και αποταμιευτών που καταστράφηκε από τον πληθωρισμό, όλοι αυτοί ήταν εύκολη λεία σ’ όλες τις ακραίες προτάσεις που εκφράζονταν και που τους έδιναν την ψευδαίσθηση ότι θα λύσουν τα προβλήματά τους. Μη βρίσκοντας, λοιπόν, τους άμεσα και κυρίως υπεύθυνους για την άθλιας κατάστασή τους, αποδέχονταν και υιοθετούσαν τις παράφρονες κατηγορίες, που διατυπώνονταν στο βιβλίο «ο Αγών μου», του Αδόλφου Χίτλερ, εναντίον των κομμουνιστών και των σοσιαλιστών και των εβραίων, χωρίς, φυσικά, να μπορούν να φανταστούν πού θα μπορούσε να οδηγήσει – μερικά χρόνια μετά – αυτή η προπαγάνδα του μίσους.

Αυτή τη φορά δανειστήκαμε εικόνες από το διαδίκτυο και τις σχολιάζουμε, καταδεικνύοντας το τέρας του φασισμού και καταδικάζοντάς το με όλες μας τις δυνάμεις.
Θα ακολουθήσει και ένα βίντεο από το you tube, που θεωρήσαμε εξαιρετικό, με μουσική επένδυση του Στ. Σπανουδάκη στο ποίημα του Μπρεχτ «Στους Μεταγενέστερους», σε μετάφραση του Τίτου Πατρίκιου.

Όταν οι Ναζί έκαιγαν τα βιβλία, πιστεύοντας ότι θα «κάψουν» και τα μυαλά και τις συνειδήσεις και το φρόνημα των ανθρώπων. Για λίγο χρονικό διάστημα τα κατάφεραν. Να μην το επιτύχει ποτέ ξανά, κανένας φασισμός να μην μπορέσει να σηκώσει κεφάλι.
.
Δεν έκαιγαν μόνο βιβλία. Έκαιγαν και ναούς, και μετά έκαψαν ανθρώπους. Έτσι, πίστευαν, θα κυριαρχήσουν. Ο αγώνας των Λαών τους διέψευσε, τότε.
.
Σίγουρα ο στόχος του φασισμού θα είναι πάντα οι νέοι, τα παιδιά καλύτερα. Εκεί το έδαφος είναι πιο πρόσφορο να δεχτεί την καλλιέργεια του μίσους για τον άλλο, τον διαφορετικό.
.
Το μίσος εναντίον του διαφορετικού φοβάται και ο συγγραφέας του βιβλίου μας. Κάθε φορά ο διαφορετικός μπορεί να παίρνει διαφορετική μορφή και χρώμα, η ουσία, όμως, δεν αλλάζει: ο διαφορετικός είναι εχθρός για τον φασισμό, είναι συνάνθρωπος για τον ελεύθερο πολίτη του κόσμου.
.
Ποτέ να μην επιτρέψουμε να ανασυνταχθούν οι κρυμμένες δυνάμεις του φασισμού. Να αποκαλύψουμε το τρομακτικό και συνάμα θλιβερό προσωπείο του.
.
Να βάλουμε καλά στο νου μας ότι ο φασισμός είναι κοινωνική ασθένεια και θα οδηγήσει την κοινωνία σε πολλές περιπέτειες.
Και να καταλάβουμε αυτό που αναγράφεται στην εικόνα, ότι, δηλαδή, ο φασισμός μισεί περισσότερο από όλα τη νοημοσύνη. Κι αυτό, γιατί το συναίσθημα είναι ευάλωτο, ενώ η στέρεα δομημένη σκέψη μπορεί να αντισταθεί στην «επέλαση» της μισαλλοδοξίας με ένα τείχος από ιστορικά επιχειρήματα και παραδείγματα.
.

Το βιβλίο προέρχεται από το Αρχείο Παληοτάκη και η απόπειρα μετάφρασης έγινε από τον ίδιο τον Παληοτάκη.

Εάν επιθυμείτε να διαβάσετε το πρωτότυπο κείμενο στα ιταλικά, παρακαλούμε πατήστε δίπλα

2 Responses to “Γι’ αυτό πρέπει να θυμόμαστε”

  1. Το blog των Λαμπράκηδων » Blog Archive » Σκέψου άνθρωπεΑφιερωμένο στους Αδιάφορους,στους «Δύσπιστους»,στους «Απολιτικούς» Says:

    [...] Γι’ αυτό πρέπει να θυμόμαστε [...]

  2. Το blog των Λαμπράκηδων » Blog Archive » ΕΝΑ ΣΥΓΓΝΩΜΗ ΚΙ ΑΠΟ ΕΜΑΣ, ΦΙΛΕ ΦΩΝΤΑ ΛΑΔΗ Says:

    [...] στην ενότητα «Γι’ αυτό πρέπει να θυμόμαστε»  είχα κάνει αναφορά κι εγώ στο ποίημα του Φώντα Λάδη [...]

Leave a Reply