Η Μαρτυρική Βιάννος

Αυτή την ημέρα, που θυμηθήκαμε και πάλι το ολοκαύτωμα που προκάλεσαν οι ναζί, αυτή τη μέρα που τιμήσαμε τα εκατομμύρια τους νεκρούς που θυσιάστηκαν – άραγε, γιατί;αποφασίσαμε να κλείσουμε τη δική μας αναφορά στα ολοκαυτώματα των χωριών της Κρήτης.
Συγκεκριμένα, θα αναφέρουμε όσα γράφονται στο βιβλίο “ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑΤΑ” των εκδόσεων Λιβάνη για το ολοκαύτωμα του χωριού Βιάννος του Νομού Ηρακλείου.
Γνώρισε την εκδικητική μανία των ναζί, που εκτέλεσαν, έκαψαν, ρήμαξαν, λήστεψαν τα χωριά που αντιστάθηκαν και ιδιαίτερα τη Βιάννο.

Διαβάσαμε στην ιστοσελίδα του χωριού Βιάννος, σ’ ένα άρθρο που συνδέει το ολοκαύτωμα του χωριού Βιάννος με την Ρόζα Λούξεμπουργκ και όσα γράφτηκαν για τη δολοφονική εκτέλεσή της, και παραθέτουμε τα παρακάτω: “Η παρατήρηση αυτή του Χάφνερ έφερε στο μυαλό μου το τηλεγράφημα της Βέρμαχτ, το οποίο απεστάλη στις 4.00 τα χαράματα της 15ης Σεπτεμβρίου 1943, αμέσως μετά την πρώτη ημέρα της σφαγής της Βιάννου και μας το εμπιστεύθηκε ο σπουδαίος ιστορικός και συναγωνιστής από τη Γερμανία Δρ Μάρτιν Ζέκεντορφ. Ενώ όλοι γνωρίζουμε ότι οι 401 αθώοι συγγενείς, συγχωριανοί και συνεπαρχιώτες μας εκτελέστηκαν εν ψυχρώ και με σαδιστική μεθοδικότητα ανά ομάδες, «εν πλήρει τάξει», η επίσημη γερμανική αναφορά ισχυρίζεται ότι «πυροβολήθηκαν ενώ προσπαθούσαν να διαφύγουν»! Η μεθόδευση αυτή αποκαλύπτει την πάγια πρακτική των ναζί να αποστέλλουν ψευδείς, χαλκευμένες αναφορές, προκειμένου να αποκτήσουν άλλοθι ή ελαφρυντικά για τα αποτρόπαια εγκλήματά τους ενώπιον των δικαστηρίων ή της Ιστορίας. Μία πρακτική όμως που έρχεται από το 1919…
Η χώρα μας πλήρωσε βαρύτατο τίμημα από τη γερμανική κατοχή: η Βιάννος και όλη η χώρα βυθίστηκαν στο πένθος, ορφάνεψαν, ρήμαξαν. Κατά το μεγάλο Μανόλη Γλέζο «όλη η Ελλάδα έγινε Ολοκαύτωμα». Δικαίως πολλοί έγκριτοι οικονομολόγοι και ιστορικοί θεωρούν ότι η ρίζα του σημερινού δράματος που βιώνει η χώρα μας βρίσκονται στην Κατοχή. Όμως ο λαός μας δεν τρέφει μίσος για τους Γερμανούς. Είναι χαρακτηριστικά τα λόγια του Γκερντ Χέλερ, ανταποκριτή της εφημερίδας FrankfurterRundschau στην Αθήνα: «λίγοι λαοί της Ευρώπης υπέφεραν από τη Γερμανική Κατοχή όσο οι Έλληνες. Όμως οι Έλληνες ήταν οι πρώτοι που, μετά το τέλος της ναζιστικής βαρβαρότητας, έτειναν χείρα φιλίας προς τους Γερμανούς». Αντί όμως για αναγνώριση και ανταπόδοση της φιλίας μας, για μία ακόμη φορά το γερμανικό κράτος μας αντιμετώπισε με περιφρόνηση, σκληρότητα και αδιαλλαξία.”
Η κατάθεση αυτής της πληροφορίας θεωρήσαμε ότι είναι ενδεικτική των όσων ισχυριστήκαμε, ότι, δηλαδή, τα ελληνικά ολοκαυτώματα ήταν αποτέλεσμα εκδικητικής μανίας και όχι πολεμικών αναμετρήσεων.

ΔΗΜΟΣ ΒΙΑΝΝΟΥ, ΝΟΜΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

Άγιος Βασίλειος, Αμιρά, Άνω Βιάννος, Βάχος, Έμπαρος, Καλάμι, Κάτω Βιάννος, Κάτω Σύμη, Κεφαλοβρύσι, Πεύκος, Συκολόγος, Χονδρός

Η Μαρτυρική Βιάννος

Αδέρφια, σαν θα πάτε στης Βιάννου τα χωριά,
μνήματα μην πατάτε, μην πάρουνε φωθιά.
Μια μέρα του Σεπτέμβρη που ‘λαμπε ο ουρανός
εις τα χωριά της Βιάννου ήτανε σκοτεινός.
Οι βάρβαροι επήγαν και βάλανε φωθιά,
Σύμη, Κεφαβοβρύσι, Πεύκο και Κρεββατά.

Έτσι τραγούδησε λαϊκός ποιητής Ευριπίδης Πλαγιωτάκης την τραγωδία των χωριών της Βιάννου, μιας τραγωδίας που 67 χρόνια μετά δεν επουλώθηκαν οι πληγές που άφησε. Ο Δήμος Βιάννου είναι σε ποσοστό 95% ορεινός κι αυτό προσφέρεται για αντάρτικο πόλεμο. Δεν ήταν όμως αυτός ο λόγος που στα βουνά της Βιάννου αναπτύχθηκε σε τόση έκταση το αντάρτικο κίνημα.
Στις 30 Μαΐου 1941, με τη λήξη της Μάχης της Κρήτης, ο Βιαννίτης Αλέξανδρος Ραπτόπουλος, αξιωματικός σε πολεμική διαθεσιμότητα, προχώρησε στην οργάνωση αντίστασης εναντίον των κατακτητών, με την περίθαλψη όσων δεν παραδόθηκαν στους Γερμανούς στην αρχή και στη συνέχεια με τη δημιουργία Οργάνωσης με παγκρήτια δικτύωση. Η ίδρυση της Οργάνωσης αυτής αποφασίστηκε σε σύσκεψη οκτώ αξιωματικών στις 3 Αυγούστου 1941 στους Φιλίππους Μονοφατσίου, με την υπογραφή του πρωτοκόλλου της Κρητικής Εθνικής Επαναστατικής Επιτροπής (ΚΕΕΕ), με αρχηγό τον Αλέξανδρο Ραπτόπουλο. Το τέλος του σπουδαίου αυτού Βιαννίτη γράφτηκε στις φυλακές της Αγυιάς Χανίων, όπου μετά από φριχτά βασανιστήρια, μαζί με έναν ακόμη φλογερό πατριώτη από την Κάτω Βιάννο, τον ανθυποκτηνίατρο Μανώλη Σταματουλάκη, εκτελέστηκαν στις 3 Σεπτεμβρίου 1942. Ο σπόρος της αντίστασης όμως είχε ήδη φυτρώσει και ο ένας μετά τον άλλον οι Βιαννίτες ανέβηκαν στο βουνό. Εν τω μεταξύ, στην περιοχή είχαν έρθει και οι αντάρτικες ομάδες των Μανώλη και Ζαχαρία Μπαντουβά, οι οποίες ενώθηκαν και αποτέλεσαν ενιαία αντάρτικη δύναμη υπό την καθοδήγηση του Ε.Α.Μ., ενώ αρχηγός ορίστηκε ο καπετάν Μανώλης Μπαντουβάς. Βρισκόμαστε στο τέλος του πολέμου και οι Γερμανοί έχουν εγκαταστήσει ένα φυλάκιο στο ορεινό και πανέμορφο χωριό Σύμη. Αναίτια, όπως υποστηρίζουν οι περισσότεροι εκ των πρωταγωνιστών, ο καπετάν Μανώλης Μπαντουβάς έδωσε εντολή να εξουδετερωθεί το φυλάκιο αυτό. Το ημερολόγιο έγραφε 9 Σεπτεμβρίου 1943, όταν ο καπετάν Μανώλης Μπαντουβάς και παρά τη σθεναρή αντίθεση της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας του Ε.Α.Μ., αποφάσισε την εκτέλεση των δυο Γερμανών στρατιωτών του φυλακίου. Η «περίεργη» αυτή απόφαση αποδείχτηκε καθοριστική για τις μετέπειτα εξελίξεις. Ο Γερμανός στρατηγός, διοικητής Φρουρίου Κρήτης, Μίλερ, σε διαταγή του προς τις στρατιωτικές δυνάμεις που εστάλησαν στη Βιάννο, αναφέρει: «Καταστρέψατε την επαρχία Βιάννου, εκτελέσατε πάραυτα, χωρίς διαδικασία, τους άρρενες που είναι πάνω από 16 ετών και όλους όσους συλλαμβάνονται στην ύπαιθρο ανεξαρτήτως φύλου και ηλικίας». Εκτελώντας τη διαταγή του αιμοσταγούς Μίλερ, στις 12 του ίδιου μήνα, ένας γερμανικός λόχος κινήθηκε προς τη Σύμη για να πάρει εκδίκηση για τους δυο Γερμανούς που εκτελέστηκαν. Οι αντάρτες, που περίμεναν μια τέτοια εξέλιξη, είχαν πιάσει θέσεις μάχης στο στενό πέρασμα «Κορνιαχτός». Η πανωλεθρία των Γερμανών ήταν προδιαγεγραμμένη και πολλοί απ’ όσους έζησαν τα γεγονότα θεωρούν ότι η ενέργεια του καπετάν Μπαντουβά αλλά και η «αφέλεια» με την οποία κινήθηκε ο γερμανικός λόχος προδίδουν προβοκάτσια οργανωμένη από τους Συμμάχους, ώστε να δοθεί η αφορμή για να «καθαρίσει» το τοπίο από τις δυνάμεις του Ε.Α.Μ. και του Ε.Λ.Α.Σ. «Είναι αδιανόητο», γράφει ο αείμνηστος Γιάννης Κοντάκης, συνταγματάρχης ε.α., διοικητής του Εφεδρικού Ε.Λ.Α.Σ., «ο αρτιότερος στρατός της εποχής εκείνης, ο γερμανικός, να διέρχεται την κοιλάδα, χωρίς καν να παίρνει τις στοιχειώδεις προφυλάξεις». Τα γεγονότα που ακολούθησαν είναι αδύνατο να περιγραφούν. Τότε οι Βιαννίτες θυμήθηκαν την απειλή του περιβόητου Χάρτμαν, που είπε σε ομοχώριούς τους που είχαν συλληφθεί απ’ αφορμή το σαμποτάζ που είχε γίνει τον Ιούλιο του 1943 στο αεροδρόμιο του Καστελλίου: «Θα την κάψω τη Βιάννο, γιατί υπάρχει εκεί οργανωμένη αντίσταση και υποθάλπουν αντάρτες και Άγγλους και γιατί είναι φωλιά ανταρτών τα βουνά της». Πολυπληθείς γερμανικές δυνάμεις κινήθηκαν από το Ηράκλειο προς τη Βιάννο. Η 14η Σεπτεμβρίου είναι ημέρα αποφράδα για τα χωριά της Βιάννου, τα οποία, όπως προαναφέρθηκε, οι κατακτητές διέλυσαν (κυριολεκτικά) και, αμέσως μετά τις μαζικές εκτελέσεις, αφού τα λεηλάτησαν, τους έβαλαν φωτιά. Τριακόσιοι εξήντα ένας (361) πατριώτες στήθηκαν στα εκτελεστικά αποσπάσματα και αν σ’ αυτούς προστεθούν και όσοι έπεσαν στα πεδία των μαχών, ο αριθμός των θυσιασθέντων φτάνει στους 461! Οι γυναίκες των εκτελεσθέντων, τραγικά θύματα της ναζιστικής θηριωδίας, έσκαβαν με τα νύχια τους για να θάψουν τους νεκρούς τους και να αποτρέψουν τις… ορέξεις των ορνέων που καιροφυλακτούσαν. Στις πόρτες των σπιτιών υπήρχαν τόσοι σταυροί, όσοι ήταν και οι εκτελεσθέντες της οικογένειας. Όπως προαναφέρθηκε, αμέσως μετά τις εκτελέσεις ακολούθησε ανηλεής λεηλασία στα πολύτιμα αντικείμενα των θυμάτων και κατόπιν έβαλαν φωτιά. Έκτοτε, τα χωριά της Βιάννου λέγονται και «Καϋμένα Χωριά». Οι αδίστακτοι κατακτητές, που διψούσαν για αίμα και εκδίκηση, δεν αρκέστηκαν σ’ αυτά.
Θα ήταν άδικο ωστόσο αν δεν αναφέρουμε τον πατριωτισμό των εκτελεσθέντων, που μπροστά στην κάννη των γερμανικών όπλων κανένας δε λιγοψύχησε, κανένας δε λιποτάκτησε. Χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις του Βασίλη Πνευματικάκη από το Βαχό, του Αποστόλη Βαρδάκη από τον Άγιο Βασίλειο, στην επίθεση που έκαμαν στους κατακτητές-δολοφόνους τους. Άξια μνείας είναι και τα ενθαρρυντικά λόγια και οι ζητωκραυγές για την πατρίδα του Βαχουδιανού Ηρακλή Πνευματικάκη, του Νίκου Τσαγκαράκη, των Μανώλη Μπαριτάκη και Νίκου Μαθιουδάκη από τα Αμιρά, του Στάθη Μάστορα στον Άγιο Βασίλειο, που έψαλε τον Εθνικό Ύμνο, όπως και τα λόγια «θάρρος, μπαμπά, για την πατρίδα πεθαίνουμε» της 17χρονης μαθήτριας Μαρίας Χ. Παπαδημητροπούλου προς τον πατέρα της, που τον έβλεπε δακρυσμένο γιατί σκεφτόταν το χαμό της κόρης του. Την επομένη του Τιμίου Σταυρού, μάζεψαν στο ιστορικό κτίριο του Γυμνασίου Βιάννου 500 ακόμη πατριώτες, τους οποίους επρόκειτο να εκτελέσουν. Ωστόσο, μετά την παρέμβαση του Ερυθρού Σταύρου και του αρχιμανδρίτη και μετέπειτα αρχιεπισκόπου Κρήτης Ευγένιου Ψαλιδάκη, αποφεύχθηκαν τα χειρότερα. Οι βάρβαρες, άνανδρες και απάνθρωπες εκδηλώσεις των Γερμανών δεν περιγράφονται. Ενδεικτικά αναφέρονται ο φόνος με ξιφολόγχη των αδελφών Βαρδάκη στον Άγιο Βασίλειο, ο βασανισμός κατά την εκτέλεση των παιδιών του Βερβελάκη, το ξεκοίλιασμα της εγκύου Αικατερίνης Παπαδημητροπούλου στην Παναγία τη Λυγιά, ο φόνος της Συγγελάκη με το μικρό στην αγκαλιά της στο Λουτράκι, ο φόνος των αδελφών Παπαδάκη στην Πάνω Σύμη με την ανάπηρη μάνα στα χέρια τους, η εκτέλεση του ανάπηρου Γεωργίου Κοντάκη με ξιφολόγχη στο Κεφαλοβρύσι και η εκτέλεση του εξαετούς αγοριού (Συμβουλάκη) στην αγκαλιά του πατέρα του στη Λυγιά. Το Ολοκαύτωμα της Βιάννου αναγνωρίστηκε με καθυστέρηση από την πολιτεία και η 14η Σεπτεμβρίου είναι για το Δήμο Βιάννου «Τοπική Εορτή Εθνικής Σημασίας».

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog

2 Responses to “Η Μαρτυρική Βιάννος”

  1. Κάτω Σύμη Βιάννου | 287283543.blog.com.gr Says:

    [...] Οι περισσότεροι επισκέπτες της Κρήτης στέκονται συνήθως στο Βορρά του νησιού. Μόνο όσοι έχουν κάποιους γνωστούς ή όσοι έρχονται πολύ συχνά στην Κρήτη έχουν το χρόνο να κατεβούν στο Νότο. Δεν βοηθά και το οδικό δίκτυο εδώ που τα λέμε. Τα 30 km απόσταση, δεν διανύονται σε 30 λεπτά αλλά σε αρκετά περισσότερα σε πολλές περιπτώσεις. Αρκετοί  γνωρίζουν τις   πόλεις του Νότου ή τις διάσημες παραλίες, αλλά οι περισσότεροι αγνοούν τα πιο μικρά χωριά.    Ανήκω σ’ αυτούς που λατρεύουν το Νότο μας . Θεωρώ το Λιβυκό συναρπαστικό, τις παραλίες του  ασύγκριτες και τα βουνά που τις προστατεύουν  μαγικά.  Δεν θα σας πάω σε ψαροχώρι σήμερα, αν και για να κατέβεις στο γιαλό από τη Σύμη χρειάζεσαι το πολύ 15 λεπτά.  Κι όμως η Σύμη είναι σε βουνό(ένα από τα προσόντα της κι αυτός ο συνδυασμός!) . Ένα μικρό χωριό στα νοτιοανατολικά του Νομού Ηρακλείου, στα όρια με το Λασίθι. Απέχει περίπου 70 km από το Ηράκλειο και γύρω στα 30 km από την Ιεράπετρα.    Αν αρχίσω να σας γράφω για την ιστορία του δεν θα μας φτάσουν δέκα αναρτήσεις. Πρόκειται για ένα από τα «Καμένα Χωριά» της Βιάννου , το πρώτο μάλιστα που κάηκε. Στην περιοχή έγινε ολοκαύτωμα το Σεπτέμβρη του 1943 με 461 νεκρούς , εκτελεσθέντες από τους Γερμανούς και ολική καταστροφή της ανατολικής περιοχής της επαρχίας Βιάννου και της δυτικής επαρχίας Ιεράπετρας. Για τα ιστορικά γεγονότα της  εποχής διαβάστε εδώ  κι  εδώ. [...]

  2. Κάτω Σύμη Βιάννου | Κρήτη: Γαστρονομικός Περίπλους Says:

    [...] Οι περισσότεροι επισκέπτες της Κρήτης στέκονται συνήθως στο Βορρά του νησιού. Μόνο όσοι έχουν κάποιους γνωστούς ή όσοι έρχονται πολύ συχνά στην Κρήτη έχουν το χρόνο να κατεβούν στο Νότο. Δεν βοηθά και το οδικό δίκτυο εδώ που τα λέμε. Τα 30 km απόσταση, δεν διανύονται σε 30 λεπτά αλλά σε αρκετά περισσότερα σε πολλές περιπτώσεις. Αρκετοί  γνωρίζουν τις   πόλεις του Νότου ή τις διάσημες παραλίες, αλλά οι περισσότεροι αγνοούν τα πιο μικρά χωριά.    Ανήκω σ’ αυτούς που λατρεύουν το Νότο μας . Θεωρώ το Λιβυκό συναρπαστικό, τις παραλίες του  ασύγκριτες και τα βουνά που τις προστατεύουν  μαγικά.  Δεν θα σας πάω σε ψαροχώρι σήμερα, αν και για να κατέβεις στο γιαλό από τη Σύμη χρειάζεσαι το πολύ 15 λεπτά.  Κι όμως η Σύμη είναι σε βουνό(ένα από τα προσόντα της κι αυτός ο συνδυασμός!) . Ένα μικρό χωριό στα νοτιοανατολικά του Νομού Ηρακλείου, στα όρια με το Λασίθι. Απέχει περίπου 70 km από το Ηράκλειο και γύρω στα 30 km από την Ιεράπετρα.    Αν αρχίσω να σας γράφω για την ιστορία του δεν θα μας φτάσουν δέκα αναρτήσεις. Πρόκειται για ένα από τα «Καμένα Χωριά» της Βιάννου , το πρώτο μάλιστα που κάηκε. Στην περιοχή έγινε ολοκαύτωμα το Σεπτέμβρη του 1943 με 461 νεκρούς , εκτελεσθέντες από τους Γερμανούς και ολική καταστροφή της ανατολικής περιοχής της επαρχίας Βιάννου και της δυτικής επαρχίας Ιεράπετρας. Για τα ιστορικά γεγονότα της  εποχής διαβάστε εδώ  κι  εδώ. [...]

Leave a Reply