Αρχεία για τον μήνα Μάιος, 2019

ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑΤΑ – ΜΕΡΟΣ 17ο

Παρασκευή, Μάιος 24th, 2019

Κλείνουμε σήμερα, με τη 17η ενότητα, το αφιέρωμα του blog των Λαμπράκηδων στα “Παιδομαζώματα”. Δε γνωρίζουμε πόσο συνεισφέραμε στην κατανόηση του ζητήματος αυτού, που πόνεσε το έθνος και τους ανθρώπους του. Ελπίζουμε, τουλάχιστον, να προβληματίσαμε.

Για τον Παληοτάκη
Η ομάδα του blog των Λαμπράκηδων

17 ΠΟΙΟΣ ΘΑ ΤΟΥΣ ΔΩΣΕΙ ΤΑ ΧΑΜΕΝΑ ΧΡΟΝΙΑ;

Παρά τα κενά αρχείων καθώς και χαλκευμένα αρχεία που σχετίζονται με τις αποκαλύψεις υιοθεσιών, κυρίως στις ΗΠΑ και στην ελλιπή διαθεσιμότητα των αρχείων του ΚΚΕ, η κοινή συνισταμένη των ερευνητών καταλήγει σε ενδείξεις συμπερασμάτων τις οποίες και υιοθετούμε:
• Έγιναν αρπαγές παιδιών και από τις δυο παρατάξεις για διαφορετικούς λόγους. Οι επιτάξεις και επιστρατεύσεις που παραθέτουμε αμέσως μετά είναι άμεσα συναρτημένες με τη ζωή, το σχολείο, τον ψυχικό κόσμο, τη διαταραγμένη καθημερινότητα των παιδιών. Σε γενικές γραμμές, τα παιδιά των ηττημένων όλης της χώρας ήταν τα άμεσα θύματα και, κατά δεύτερο λόγο, αυτά της κεντρικής και βόρειας χώρας τα έμμεσα. Όμως όλα τα παιδιά έγιναν θύματα διχαστικής και μισαλλόδοξης παιδαγωγικής και όλα σύμφωνα με τις μελέτες της Δαλιάνη αναπτύσσοντας αμυντικούς μηχανισμούς, μαζί με τα δίκτυα σχέσεων μπόρεσαν να «σταθούν».
• Έγιναν βίαιες επιστρατεύσεις, επίσης. Δεν ήταν εθελούσια η στράτευση που οδηγούσε στη φυλακή [178. Μήπως οι Θεοδωράκης, Λειβαδίτης, Ρίτσος, Κούνδουρος, ήταν εθελοντές ή στρατεύτηκαν βίαια στη Μακρόνησο ή αλλού ή στρατεύτηκαν εκούσια για να πολεμήσουν τους κομμουνιστές;] ή τη Μακρόνησο, όπως και η όμοιά της, που οδηγούσε στο αντάρτικο. Κι αυτό γιατί ο πόλεμος ήταν ταξικός, αφορούσε διαφορετικές φιλοσοφίες και συμφέροντα, κατά συνέπεια απαιτούσε συμμετοχή με ελεύθερη βούληση, και κατά συνέπεια ιδεολογικά ομογενοποιημένα στρατόπεδα.
• Έγιναν επιτάξεις ακινήτων και άλλων εμπορευσίμων αγαθών, ζώων [179. Καρατζάς Μήτσος, Ημερολόγιο όσο σώθηκε», Αθήνα, 1985. Στις 28/7/48 γράφει: «Πήγαν κι αυτοί στο σιτάρι [της] Αναστασίας Γκούμα και άρχισαν να ντουφεκούν στο αέρα. Κατόπιν άφησαν τα όπλα των καταγής και έδεναν δεμάτια». Το ημερολόγιο αποτελεί μια νηφάλια περιγραφή από τα ερημωμένα χωρία του Παρνασσού. Περιέχει πολλές περιγραφές ζωοκλοπών και πλιάτσικο αντικειμένων, που είχαν αντικειμενικό σκοπό να στερήσουν τον ανεφοδιασμό των ανταρτών] και από τις δυο πλευρές. Αυτές ήταν ενταγμένες σε διαφορετικές στρατηγικές. Η πρώτη: Για να μην πάνε στους αντάρτες, και η δεύτερη: Για την επιβίωση και συντήρηση του αντάρτικου… Οι προβλέψεις των δυο διαφορετικών στρατηγικών ήταν ότι ο αγώνας σε όλα τα επίπεδα (στρατιωτικό, πολιτικό, ιδεολογικό) θα είναι μακροχρόνιος, πράγμα που μερικώς επιβεβαιώθηκε (στρατιωτικό σκέλος) και διαψεύστηκε για τα υπόλοιπα.
• Η πλειοψηφία των γυναικών του ΔΣΕ ήταν επιστρατευμένες [180. Τασούλα Βερβενιώτη, Γραφές γυναικών για τον εμφύλιο, στο Εποχή της σύγχυσης. Η δεκαετία του '40 και η ιστοριογραφία, επιμ. Γ. Αντωνίου-Ν. Μαραντζίδης, εκδ. «Εστία», 2008, σελ. 380], ενώ ο κυβερνητικός στρατός δεν χρησιμοποίησε επιστρατεύσεις [181. Βασίλειος Μάντζαρης, Ο δρόμος για το Λυκόμορο, εκδ. «Ελεύθερη Σκέψις», 2001, σελ.54, όπου γράφει: «Το κομμουνιστικό δόγμα της κοινοκτημοσύνης είχε καλλιεργήσει τον ελεύθερο έρωτα, και έτσι αντιμετωπίζετο κατά κάποιον τρόπον ο τομεύς της ψυχαγωγίας των ανταρτών, ιδίως των μελών του κόμματος»] γυναικών. Η γενναία συμμαχική αρωγή του επέτρεψε να προβάλλει τον καθωσπρεπισμό, σχετικά με τις γυναίκες, που λόγω αυξημένου συναισθηματισμού αντιλαμβάνονται την αλληλεγγύη σε μεγαλύτερες διαστάσεις. Άρα, η γυναικεία παρουσία στις διάφορες ερανικές επιτροπές ήταν χρήσιμη και επικοινωνιακά αποδοτική. Οι εμπειρίες από τη συμμετοχή των γυναικών στην Εθνική Αντίσταση ήταν νωπές. Αυτές ίσως είναι που νομιμοποίησαν ιδεολογικά τη συμμετοχή τους στο Δημοκρατικό Στρατό; Οι πιεστικές ανάγκες σε ανθρώπινο δυναμικό έπαιξαν σημαντικό ρόλο. Υπήρξαν όμως και εθελόντριες. Μερική ερμηνεία μπορεί ίσως να αναζητηθεί σε πρώιμες αντιρρήσεις του έμφυλου καταμερισμού των ρόλων μεταξύ ανδρών και γυναικών;
Η εξαγγελία του Δόγματος Τρούμαν, που υλοποιήθηκε με το σχέδιο Μάρσαλ, επέβαλε διάφορες επιτροπές με συμμετοχή αμερικανών τεχνοκρατών, που συναποτελούσαν το πιο αποφασιστικό κέντρο λήψης αποφάσεων σε θέματα οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής. Στις επιτροπές αυτές οι ξένοι είχαν δικαίωμα veto [182. Κώστας Βεργόπουλος, Η συγκρότηση της νέας αστικής τάξης στο Η Ελλάδα στη δεκαετία 1940-1950. Ένα έθνος σε κρίση, επιμ. Γ. Ιατρίδης, εκδ. «Θεμέλιο», 1984, σελ. 558]. Ουσιαστικά επρόκειτο για παρακυβέρνηση, που η ισχύς της μειωνόταν σταδιακά με τη μείωση της βοήθειας. Το απίστευτο είναι ότι τα απομεινάρια αυτών των επιτροπών καταργήθηκαν το 1981 [183. Θόδωρος Σακελλαρόπουλος, Κείμενα Οικονομικής και Κοινωνικής Ιστορίας, εκδ. «Διόνικος», 2003 σελ.83-84].
Το θέμα απομάκρυνσης των αμάχων ήταν προβλέψιμο. Το θέμα προστασίας των παιδιών με τις συγκεκριμένες ελληνικές ιδιαιτερότητες ήταν πρωτόγνωρο για τις τότε συνθήκες και απρόβλεπτο. Ποιος μπορεί να φανταστεί ότι το όλο στρατηγικό επικοινωνιακό σχέδιο, το σχετικό με τα παιδιά, μια παγκόσμια τότε πρωτοτυπία, που πραγματοποιήθηκε σε άγνωστο επικοινωνιακό περιβάλλον και στέφθηκε με επιτυχία για την Ελληνική κυβέρνηση, δεν εξυφάνθηκε από υπερατλαντικούς εγκεφάλους, που ήταν οι χρηματοδότες και καθοδηγητές; Τα ερωτήματα περισσεύουν σε ένα πεδίο γεμάτο με ζιζάνια αβεβαιότητες. Αυτά που παλεύουν να ξεριζώσουν οι ιστορικοί και η ιστορία, με την οποία, όπως αρχίσαμε, θα τελειώσουμε:
Σε ένα συνέδριο με θέμα το παιδομάζωμα, που έγινε το 2007 σε μια πόλη της Ουγγαρίας, μετά από σημαντικό απολογισμό επιστημονικών ανακοινώσεων και μαρτυριών, την παράσταση των εντυπώσεων έκλεψε μια κραυγαλέα φράση μιας ηλικιωμένης γυναίκας, ηλικίας 14 ετών τότε, παιδί- θύμα, από χωριό της Β. Ελλάδας. Ήταν η φράση από την κατάθεση της μαρτυρίας της, που φιλοξενήθηκε σε πολλά έντυπα: «Ποιος μου δίνει εμένα τα παιδικά μου χρόνια; Κανένας. Μόνο η ιστορία…

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog

ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑΤΑ – ΜΕΡΟΣ 16ο

Πέμπτη, Μάιος 2nd, 2019

“Συμπεράσματα από τα Πάθη”. Αυτόν τον τον τίτλο έχει επιλέξει ο συντάκτης του πονήματος “Παιδομαζώματα” για το προτελευταίο κεφάλαιο της έρευνάς του. Φυσικά, μιλάμε για τα πάθη των παιδιών στο βωμό των συμφερόντων των αντιμαχόμενων δυνάμεων και του ψυχρού πολέμου που ακολούθησε. Το αίτημα του επαναπατρισμού των παιδιών λειτούργησε συχνά ως η διελκυστίνδα, που η κίνησή της υπαγορευόταν από τα κελεύσματα των ισχυρών της εποχής.

Για τον Παληοτάκη
Η ομάδα του blog των Λαμπράκηδων

16. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΘΗ

Τελικά και παιδομαζώματα έγιναν και από τις δύο πρωταγωνίστριες πλευρές και παιδοφυλάγματα από περισσότερες χώρες, όπως δέχονται όλοι οι ερευνητές ιστορικοί που ασχολήθηκαν. Τα παιδιά χρησιμοποιήθηκαν από τους πρωταγωνιστές ως ανυποψίαστοι συμπρωταγωνιστές σε ένα έργο που είχε επαναληφθεί σε όλους τους προηγούμενους εμφυλίους πολέμους. Σε κανένα πόλεμο μεταξύ δύο ή περισσοτέρων κρατών οι αντίστοιχοι συμπρωταγωνιστές δεν χρησιμοποιήθηκαν με τόσο πάθος, που στην περίπτωσή μας ήταν τα τρία μέρη.
Οι εγχώριοι εκπρόσωποι των αντιμαχομένων δεν θα τολμούσαν από μόνοι εγχείρημα αυτού του μεγέθους, αν δεν υπήρχαν οι οικονομικοί αιμοδότες. Ο επικεφαλής της αμερικανικής αποστολής βοήθειας Ντουάιτ Γκρίσγουωλντ δηλώνει απροκάλυπτα, ότι «η Ελλάς θα περιήρχετο εντός μηνός υπό την κομμουνιστικήν εξουσίαν αν αι ΗΠΑ διέκοπταν την στρατιωτικήν και οικονομικήν βοήθειαν προς την χώραν» [173. Πρωτοσέλιδη συνέντευξη στην εφημερίδα «Ακρόπολις», 4/5/48].
Με κίνητρο την κατατρόπωση του αντιπάλου και την επικράτηση έγιναν τα πιόνια στα χέρια των ιμπεριαλιστών ΗΠΑ, της πατρωνίας της Σ. Ένωσης. Η επιζητούμενη απεξάρτηση από τη Σ. Ένωση οδήγησε την Γιουγκοσλαβία σε μερικό απεγκλωβισμό των αρπαγμένων. Το «δει δη χρημάτων» επέδρασε καταλυτικά. Η επιζητούμενη δημιουργία ενός ομοσπονδιακού κράτους με την ενσωμάτωση αμφισβητούμενων περιοχών και την αφομοίωση των διαφόρων και αντιφατικών μειονοτήτων και υπό την ηγεμονία της [174. Περιοχές Μαυροβουνίου Κοσυφοπεδίου κ.λπ. Βλέπε επίσης Γεώργιος Χρηστίδης, σελ. 82 και μετά], έγινε ο βωμός της θυσίας παιδιών των σλαβομακεδόνων. Άλλωστε οι θεωρίες περί αυτοδιάθεσης ήταν για το θεαθήναι.
Οι ΗΠΑ στον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο βρέθηκαν μακριά από το πεδίο των επιχειρήσεων, όχι μόνο λόγω απόστασης, αλλά και στρατηγικής και αποτέλεσαν τον κύριο προμηθευτή των αντιμαχόμενων. Όταν αργότερα μπήκαν στον στίβο του πολέμου είχαν αποκτήσει τεράστια οικονομική δύναμη αυξάνοντας την απόσταση από τις άλλες «συμμαχικές» δυνάμεις, εκτοπίζοντας ακόμα περισσότερο την Μ. Βρετανία.
Στον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο το σκηνικό περίπου επαναλήφθηκε, με αποτέλεσμα την οικονομική εξάντληση της Μ. Βρετανίας και την εξόντωση της Γερμανίας και Ιαπωνίας, που έδιναν στις ΗΠΑ το δικαίωμα να απλώσουν τα πλοκάμια τους στην Ευρώπη και τις άλλες ηπείρους, για να «προστατεύσουν» τον ελεύθερο κόσμο από την απειλή του κομμουνισμού. Έτσι προέκυψε η εμπλοκή των ΗΠΑ στην Ευρώπη, της οποίας ελάχιστο όχι όμως αμελητέο κομμάτι ήταν η Ελλάδα. Ο πόλεμος των επιρροών δημιούργησε την ανάγκη να ισορροπήσουν οι ΗΠΑ μεταξύ Ελλάδας και Γιουγκοσλαβίας, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί μια μικρή δίοδος για τη μερική επιστροφή των παιδιών, ανεξάρτητα ακόμα και από την λήξη του εμφυλίου.
Η Σ. Ένωση, μετά την επικράτηση της Οκτωβριανής επανάστασης, θεωρήθηκε η παγκόσμια μεγάλη πατρίδα του κομμουνισμού και των κομμουνιστικών κομμάτων. Έτσι βρέθηκε γόνιμο έδαφος, ώστε να καλλιεργηθεί ο μύθος του παγκόσμιου επαναστατικού κέντρου. Η κατόπιν ολοκληρωτική επικράτηση του λεγόμενου Σταλινικού φαινομένου μεγέθυνε αυτόν το μύθο, πράγμα που σφράγισε την κουλτούρα των κομμουνιστικών κομμάτων. Ο χώρος για να ακουστεί η κριτική φωνή της Ρ. Λούξεμπουργκ, του Α. Τρότσκι και άλλων «αιρετικών» σκέψεων ήταν πολύ στενός. Μετά τη συντριβή του φασισμού η Σ. Ένωση, με αναβαθμισμένο ηθικό κύρος, απέκτησε έναν ακόμα τίτλο για όλα τα κομμουνιστικά κόμματα. Τώρα έγινε και η πατρίδα του αντιφασισμού, ίσως και δίκαια, λόγω του τεράστιου αριθμού των θυμάτων αλλά και των καταστροφών που υπέστη. Τώρα το αυξημένο κύρος της δεν άφηνε κανένα περιθώριο να ακουσθεί, όχι μόνο τροτσκιστική φωνή, αλλά ούτε αντίρρηση. Εξ ου και ο εξοβελισμός της Γιουγκοσλαβίας, η απομόνωσή της από σύμπασα την κομμουνιστική οικογένεια και φυσικά και από το ΚΚΕ.
Έτσι θυσιάστηκαν όλα τα παιδιά στην παγκόσμια σκακιέρα που επέβαλαν οι ανάγκες του ψυχρού πολέμου, που δεν θα μπορούσε να κτιστεί χωρίς υψηλά διαχωριστικά και οχυρωματικά τείχη. Μαζί με τα άλλα υλικά αυτών των τοιχωμάτων χρησιμοποιήθηκαν και τα παιδιά. Ο υπέρτατος σκοπός, ο μακιαβελικός κανόνας, καθαγίαζε όλα τα μέσα. Το «παιδοκτόνο» σκηνικό ήταν μια λεπτομέρεια.
Ο ΟΗΕ ήταν ο δέσμιος των συσχετισμών, ήταν ο δήθεν διαιτητής, οι αποφάσεις του οποίου λειτουργούσαν μόνο στα χαρτιά και για τις εντυπώσεις.
Ο Διεθνής Ερυθρός Σταυρός, πιστός στα καταστατικά ανθρωπιστικά μη πολιτικά καθήκοντα, βοήθησε αρκετά με τις παρεμβάσεις και διαμεσολαβητικές πρωτοβουλίες του. Γιατί οι εκθέσεις του αποτελούσαν το φόβητρο της καλής εικόνας όλων των εμπλεκομένων [175. Τασούλα Βερβενιώτη, Αναπαραστάσεις..., σελ. 12-15]. Τα εθνικά τμήματα του Ερυθρού Σταυρού, αυτοί οι υποκριτές ειρηνοποιοί, έπαιξαν το ρόλο του Πόντιου Πιλάτου. Τα τοπικά τμήματα του Ερυθρού Σταυρού ήταν τα ιδεολογικά, πολιτικά εργαλεία και παραρτήματα των κυβερνήσεών τους, χωρίς αντιρρήσεις ή εμφανείς παρεκκλίσεις.
Η οριστική λήξη του στρατιωτικού σκέλους του εμφυλίου διευκόλυνε τη διάνοιξη μεγαλύτερης οδού επιστροφής των παιδιών. Ο πόλεμος συνεχίστηκε με άλλα μη στρατιωτικά μέσα. Μέρος των νεοφώτιστων επικοινωνιακών εμπολέμων αποτέλεσε και η Ελλάδα. Η ομηρεία των εναπομεινάντων παιδιών, αυτών που μεταγενέστερα γεννήθηκαν στις χώρες υποδοχής των γονιών τους, και των ταλαίπωρων γονιών, δημιούργησε μια παγιωμένη πραγματικότητα. Μήπως ήταν μια χρήσιμη αφορμή και ευκαιρία, που σε συνθήκες ειρήνης θα τροφοδοτούσε το κλίμα του ψυχρού πολέμου και εσωτερικά; Ο από βορρά κίνδυνος μήπως λειτούργησε επικουρικά για τη διατήρηση και επαύξηση της πεποίθησης ενίσχυσης των στρατιωτικών συνασπισμών και εξοπλισμών; Μήπως και τα εναπομείναντα παιδιά με το δράμα τους έβαλαν πλάτη για την εγκατάσταση και διατήρηση των «αμυντικών» στρατιωτικών βάσεων;
Κανένας δεν θα διαφωνούσε, και τότε και σήμερα, ότι τα παιδιά είναι ο παντοτινός καλός αγωγός για μια μελλοντική καλύτερη ζωή. Κανένας επίσης δεν θα μπορούσε να αρνηθεί την προνομιακή μεταχείριση των παιδιών, γιατί η γυναίκα του Καίσαρα έπρεπε να φαίνεται και τίμια. Αυτό το «φαίνεται» ήταν ο κοινός παρονομαστής για την αμφίπλευρη καλή μεταχείριση των παιδιών. Και βέβαια οι καλές προθέσεις, που αναμφίβολα υπήρχαν, αλεστήκανε στο μύλο της ανάγκης επικράτησης διά της συντριβής του αντιπάλου. Όπως είδαμε ότι τα παιδιά χρησιμοποιήθηκαν ως αγωγός για εξυπηρέτηση εφήμερων πολιτικών, τακτική που δεν επιτρέπει να επιχαίρουν τουλάχιστον εκείνοι που θυσιάζουν το σήμερα στο βωμό μιας αυριανής καλύτερης και δικαιότερης κοινωνίας.
Στο πανδαιμόνιο που επικράτησε είναι αδύνατο να δοθούν νούμερα και το βάθος των τραυμάτων. Δίνουμε το λόγο σε δύο μελετήτριες του προβλήματος παιδομάζωμα, που συνοψίζουν με τον καλύτερο τρόπο. Στην Τασούλα Βερβενιώτη [176. Τασούλα Βερβενιώτη, Περί "παιδομαζώματος” και "παιδοφυλάγματος”... ό.π., σελ. 105- 106], που αναφέρει ότι «…οι δυνάμεις της κατοχής δεν τους είχαν φερθεί ως παιδιά, με επιείκεια. Αναφέρεται ότι ένα 15χρονο αγόρι, τον Αντρέα Λυκουρίνο τον έβαλαν σε καρέκλα για να μπορέσουν να τον φτάσουν οι σφαίρες του εκτελεστικού αποσπάσματος. Στη διάρκεια του εμφυλίου τα παιδιά είχαν ήδη συμπεριλάβει τον πόλεμο στα παιγνίδια τους… άλλα έπαιζαν με κάλυκες από σφαίρες που μάζευαν ακόμα και την ώρα της μάχης, με οβίδες και βλήματα… η έκθεσή τους στη βία αποτελούσε ένα καταπληκτικό, φανταστικό παιγνίδι… παρά τους άπειρους κινδύνους». Και στην Ειρήνη Λαγάνη [177. Ειρήνη Λαγάνη, Η εκπαίδευση των παιδιών του εμφυλίου πολέμου στη Γιουγκοσλαβία. ως σημείο τριβής μεταξύ ΚΚΕ-ΚΚΓ μετά τη ρήξη Τίτο-Κομιφόρμ (1948-1956) στο Το όπλο παρά πόδα. Οι πολιτικοί πρόσφυγες του ελληνικού εμφυλίου πολέμου στην Ανατολική Ευρώπη, επιμ. Ε. Βουτυρά, Β. Δαλκαβούρας, Ν. Μαραντζίδης, Μ. Μποτίλα εκδ. «Πανεπιστημίου Μακεδονίας» 2005 σελ. 146], που αναφερόμενη στα παιδιά σλαβομακεδόνων γράφει: «Παιδιά θύματα του χθες αλλά και του σήμερα, αντιμετωπίστηκαν ως -δυνάμει- φορείς ενός μεγαλοϊδεατικού και αλυτρωτικού φρονήματος και ενός ονόματος που ο εθνοτικός του χαρακτήρας έδρασε καταλυτικά στις σχέσεις τους με την Ελλάδα».

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog