Αρχεία για την κατηγορία 'Γενικά'

ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑΤΑ – ΜΕΡΟΣ 15ο

Παρασκευή, Απρίλιος 19th, 2019

Προτελευταίο μέρος από τα “Παιδομαζώματα”. Κρίσιμο. Ίσως από τα κρισιμότερα. Μιλά για το ρόλο της εκκλησίας και του εναγκαλισμού της με την κυρίαρχη τάξη. Στόχος, ο επηρεασμός των πιστών σε βάρος των αριστερών. Και μάλιστα, από του άμβωνος της εκκλησίας, στο καταληκτικό κήρυγμα της λειτουργίας. Προεξάρχοντες του “κινήματος” η βασιλική οικογένεια και οι κυρίες του “καλού κόσμου”. Φυσικά, δεν εκπλαγήκαμε!

Για τον Παληοτάκη
Η ομάδα του blog των Λαμπράκηδων

15 ΕΚΚΛΗΣΙΑ: ΤΟ ΑΛΛΟ ΣΙΑΜΑΙΟ

Η εκκλησία είχε κάθε λόγο να είναι με τους κρατούντες. Η σύμπραξη της πολιτικής με την εκκλησιαστική εξουσία έχει ακόμα και σήμερα τις ρίζες της. Προέρχεται από την ταύτιση της εκκλησίας με το έθνος. Πολύ περισσότερο που η απειλή ερχόταν από τους άθεους κομμουνιστές και γενικά διακυβευόταν η αλλαγή του κοινωνικού σκηνικού και η ισορροπία σχέσεων των δύο εξουσιών.
Κατά τη διάρκεια της κατοχής ο αρχιεπίσκοπος αλλά και οι περισσότεροι ιερείς είχαν σταθεί κοντά στο λαό με διάφορες πρωτοβουλίες. Πολλοί ιερείς, ακόμα και μητροπολίτες είχαν συμμετοχή στον αγώνα ενάντια στους κατακτητές. Το αυξημένο κύρος των ιεραρχών έκανε πιο εύκολο το έργο της εκκλησιαστικής εξουσίας, να σταθεί πειστικά πλάι στην κλυδωνιζόμενη κυβέρνηση και αποτέλεσε μια πειστική κοινωνική εφεδρεία της κυβερνητικής παράταξης.
Μετά την απελευθέρωση, ο προερχόμενος από τις τάξεις του κόμματος των Φιλελευθέρων αρχιεπίσκοπος Δαμασκηνός, οπλισμένος με αυτό το κύρος, διετέλεσε αντιβασιλέας από τις 30 Δεκεμβρίου 1944 μέχρι τις 29 Σεπτεμβρίου 1946, οπότε επέστρεψε στην Ελλάδα ο βασιλιάς. Επίσης χρίστηκε ολιγοήμερος πρωθυπουργός τον Σεπτέμβριο του 1947, ως εγγυητική εφεδρεία, σε κρίσιμες ημέρες για την πολιτική εξουσία. Συνεπώς, η αυξημένη αξιοπιστία του αντικατοπτριζόταν σε όλη την εκκλησιαστική κλίμακα, αυξάνοντας ακόμα περισσότερο τα δεδομένα θρησκευτικά αισθήματα.
Όπως σε ολόκληρη την κρατική δομή έτσι και εδώ έγιναν οι σχετικά λίγες αναγκαίες εκκαθαρίσεις. Υπήρξαν όμως και άλλες χαρακτηριστικές από τους «επικίνδυνους» ιερείς: Όπως αναφέρει ο Νίκος Θεοτοκάς [159. Νίκος Θεοτοκάς, στο περιοδικό «Αρχειοτάξιο», τεύχος 4, Μάιος, 2002, σελ.173-182], στα τέλη του 1946 η Ιερά Σύνοδος καθαίρεσε τον φωτισμένο Μητροπολίτη Χίου Ιωακείμ Στρουμπή, που συμμετείχε στην αντίσταση μαζί με σημαντικό αριθμό ανωτέρων και κατωτέρων κληρικών. Πολλοί απ’ αυτούς δοκίμασαν τις γνωστές διώξεις, που ακολούθησαν τα επόμενα χρόνια. Ο ίδιος αναφέρει την χαρακτηριστική περίπτωση του παπά Ν. Ξενάκη, που το 1948 εκτελέστηκε ως «συμμορίτης». Αξίζει να αναφερθούμε στην περίπτωση του «κόκκινου μητροπολίτη» Κοζάνης Ιωακείμ [160. Χάγκεν Φλάισερ, Στενή η πύλη του "Ελεύθερου Κόσμου". Περιορισμοί στην ελεύθερη διακίνηση προς και από την εμφυλιοπολεμική Ελλάδα, στο Ο Εμφύλιος πόλεμος. Από τη Βάρκιζα στο Γράμμο Φεβρουάριος 1945-Αύγουστος 1949, επιμ. Η. Νικολακόπουλος, Α. Ρήγος, Γ. Ψαλίδας, εκδ. «Θεμέλιο», 2002, σελ. 281], που με παρέμβαση του τύπου αλλά και του Οικουμενικού Πατριάρχη, (δεν) του αφαιρέθηκε το δικαίωμα επίσκεψης στις ΗΠΑ, τον Νοέμβριο του 1946, με το αιτιολογικό, ότι η επίσκεψή του θα είχε προπαγανδιστικό χαρακτήρα. Τον επόμενο χρόνο ο Ιωακείμ και ο μητροπολίτης Ηλείας Αντώνιος θα καθαιρεθούν. Η προπαγάνδα, αφού διαπέρασε και τα τείχη της εκκλησίας, όπως ομολογείται, είχε πάρει μεγάλες διαστάσεις και πέραν των ελληνικών συνόρων και είχε αγκαλιάσει πολλές κοινωνικές κατηγορίες.
Η εκκλησία λόγω του κύρους αυτού, αλλά και της δεδομένης αφοσίωσης των πιστών, ήταν ένα σημαντικό ασφαλές και απόρθητο κάστρο πειστικής προπαγάνδας. Η εκκαθαρισθείσα πλέον εκκλησία, ως θεσμός άνοιξε διάπλατα τις πύλες της στις βουλές της εξουσίας. Στην εφημερίδα Ελευθερία της 9/7/1948 διαβάζουμε ότι «Η ιεραρχία κατά την σημερινήν της πιθανόν συνεδρίασιν θα καταρτίση και τον χαιρετισμόν προς τον μαχόμενον στρατόν, θα συζητήση δε και την περίπτωσιν μεταβάσεως εις το μέτωπον επιτροπής μητροπολιτών, ήτις θα μεταδώση την ευλογίαν της Εκκλησίας διά τον νικηφόρον τερματισμόν του αγώνος…». Τα αντικομμουνιστικά κηρύγματα κατά τη λειτουργία της Κυριακής ήταν ο κανόνας των ναών του Θεού.
Πέρα από την ηγεσία οι απληροφόρητοι ιερείς της γειτονιάς ή του χωριού, πολύ περισσότερο όταν προέκυψε η προπαγάνδα για τα αρπαγμένα παιδιά, έγιναν διαπρύσιοι κήρυκες. Ήταν θέμα που συγκινούσε, και δίκαια, όλο τον κόσμο, που λόγω των κατοχικών δεινών είχε αυξημένα αποθέματα αισθημάτων απέναντι σε ακραίες δραματικές καταστάσεις. Όταν ήταν γνωστό ότι στις τοπικές επιτροπές του «Εράνου» συμμετείχε ο επικεφαλής του τοπικού κλήρου και επίλεκτοι συμπολίτες, όπως ο δάσκαλος, ο γιατρός της περιοχής κ.λπ., όταν στις παιδουπόλεις επικεφαλής ήταν ο μητροπολίτης της περιοχής, όταν την κεντρική επιτροπή «Εράνου» την απαρτίζουν περί τις εβδομήντα φιλάνθρωπες κυρίες, ο ανθός της κοσμικής κίνησης, πώς να μη θαμπωθεί ο ανυποψίαστος απλός πολίτης ή λαϊκός ιερέας;
Η βασίλισσα είναι επικεφαλής της εκστρατείας για τα παιδιά και ο βασιλιάς Παύλος ο υλικός και πνευματικός αιμοδότης. Οι βασιλείς [161. Μαρία Σιγανού, Ιδεολογικές συνιστώσες τον θρησκευτικού λόγου στον εμφύλιο πόλεμο, περιοδικό «Τα Ιστορικά», τεύχος 48, Ιούνιος 2008, σελ.106 και 108] «ως επικεφαλής του “ελληνοχριστιανικού φρονηματισμού”, ιδρύουν μαζί με το περιοδικό “Ζωή” τον σύλλογο “Ελληνικό Φως”, που αναλαμβάνει την “πνευματική καθοδήγηση του αντικομμουνιστικού αγώνα”. Όσο για τη “Ζωή”, κατά τη συγγραφέα, είναι το περιοδικό μέσα απ’ το οποίο φαίνεται «…πώς ορίζονται οι νομιμοποιήσεις, οι αποκλίσεις και οι αποκλεισμοί στη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου… (θα δούμε) τη σταδιακή μετατροπή του κομμουνισμού σε εχθρό του έθνους -προς τα τέλη του πολέμου- σε “απόλυτο κακό”…(θα δούμε) …για τη νομιμοποίηση της Αμερικής, μέσω της αναγωγής της σε χώρα χριστιανική,…»(!). Εκτιμάται ότι μόνο η «Ζωή» εκτός των άλλων είχε δημιουργήσει δίκτυο περίπου χιλίων κατηχητικών σχολείων.
Με πρόταση του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού έγινε αποδεκτό να οριστεί η 29η Δεκεμβρίου 1949, ως ημέρα «εθνικού πένθους» για τα παιδιά που τα άρπαξαν οι συμμορίτες. Μεταξύ 9 και 9.30 το πρωί, εκείνης της μέρας, όλοι οι Έλληνες, σ’ όλη την Ελλάδα, αποφασίστηκε να κλειστούν στα σπίτια τους και να κλείσουν τα παραθυρόφυλλα [162. Ελένη Αναγνωστοπούλου, ό.π. σελ. 21]. Ο πρόεδρος της Βουλής έστειλε ψήφισμα – έκκληση σε όλα τα δυτικά κοινοβούλια, την ορισμένη ώρα σταμάτησε η κυκλοφορία οχημάτων και εναέριων μέσων και όλες οι εφημερίδες εκδόθηκαν υποχρεωτικά με πένθιμο πλαίσιο [163. Γεώργιος Νανούκας ό.π., σελ. 35]. Την ημέρα αυτή η βασίλισσα – που εμφανίστηκε μαυροφορεμένη και περιδεής απηύθυνε μήνυμα από το ραδιόφωνο. Ο αρχιεπίσκοπος Σπυρίδων τονίζει, επίσης από το ραδιόφωνο, ότι (οι κομμουνιστές) «… πλήττουν ό,τι το αθώον, το αβλαβές, το ιερόν, το παιδί, εις το οποίον συναντώνται τα αισθήματα στοργής και αγάπης όλων των ανθρώπων, όλων των λαών της γης» [164. Κώστας Γκριτζώνας, ό.π., σελ. 116 και 19], ενώ παρόμοια ψηφίσματα εκδόθηκαν από την Ακαδημία Αθηνών και σωρεία κάθε είδους σωματείων [165. Γεώργιος Μανούκας, ό.π., σελ. 34 και μετά].
Ο αρχιεπίσκοπος επίσης, σε Χριστουγεννιάτικη εγκύκλιό του, γράφει: «…Ο θηριώδης Ηρώδης ανεβίωσε. Όπως εκείνος ύψωνε εις τας απαισίους χείρας του την αιμοσταγή μαχαίραν, …ούτω και σήμερον σύγχρονοι Ηρώδαι προέβησαν εις παραπλήσιον έγκλημα…» [166. Τασούλα Βερβενιώτη, Παιδομάζωμα ή/και Παιδοφύλαγμα, περιοδικό «Ιστορία», εκδ. «Εκδοτικός Οργανισμός Πάπυρος», τεύχος 503, Μάιος 2010, σελ. 13]. Η εγκύκλιος απευθύνθηκε και είχε ευμενή απήχηση σε όλες τις ορθόδοξες εκκλησίες του κόσμου [167. Γεώργιος Μανούκας, ό.π., σελ. 38], προκαλώντας κινητοποιήσεις και διαμαρτυρίες. Ο αρχιεπίσκοπος νοτίου και βορείου Αμερικής έκανε έκκληση στον Αμερικάνο πρόεδρο, ζητώντας του να χρησιμοποιήσει την επιρροή του στα μέλη του ΟΗΕ για την σωτηρία των παιδιών, και ακολούθησε ο ομόλογός του της Αγγλίας [168. Milan Ristovic, 2008, σελ. 174], ο οποίος κάλεσε τους πιστούς να προσευχηθούν για τα παιδιά της Ελλάδος. Επίσης ο αρχιεπίσκοπος έκανε έκκληση στους 59 αρχηγούς κρατών του ΟΗΕ [169. Κώστας Γκριτζώνας, ό.π., σελ. 118].
Κατά το τέλος της λειτουργίας της Κυριακής στις εκκλησίες οι ιερείς, με υπόδειξη των αρχών, έκαναν δεήσεις και έβγαζαν τους καθορισμένους λόγους για τα παιδιά. Στα καθήκοντά τους ήταν να διαβάζουν επιστολές «μετανοησάντων», που έστελναν από τους τόπους κράτησης (φυλακές, εξορίες κ.λπ.), που είχαν σκοπό τον φρονηματισμό των πιστών και αποτέλεσμα τη δημόσια διαπόμπευση του επιστολογράφου. Συχνά προκαλούσαν την αναμόχλευση τοπικών παθών, τη μεταφορά του εμφυλιακού μετώπου στην εκκλησία και τη γειτονιά [170. Τασούλα Βερβενιώτη, Μακρονήσι: Μαρτυρία και Μαρτυρίες Γυναικών, στο Ιστορικό τοπίο και ιστορική μνήμη. Το παράδειγμα της Μακρονήσου, εκδ. «Φιλίστωρ», 2000, σελ. 105]. Να σημειώσουμε ότι τις επιστολές πολλές φορές τις έγραφαν ειδικά επιστρατευμένοι. Ένας τέτοιος γράφει: «Μου έλεγαν περιληπτικά την ιστορία τους…ποιος τον παρέσυρε, σε ποια οργάνωση ήταν κ.λπ… και πάνω σ’ αυτό το σκελετό, με πολλές φιοριτούρες και υπερβολές έγραφα την ομιλία τους» [171. Κώστας Κορωνιός, Αναμνήσεις από τη Μακρόνησο, Αθήνα, 2001]. Είναι πράγματα που δεν θα μπορούσε να συλλάβει η πιο άρρωστη φαντασία, πολύ περισσότερο ένας ενοριακός ιερέας, πώς και πόσο μεθοδικά δούλευε μια τόσο καλοστημένη και καλοκουρδισμένη μηχανή.
Ο Ζουράρης [172. Κώστας Ζουράρης, Γελάς ελλάς αποφράς, εκδ. «Αρμός», 1991», σελ. 26] συνοψίζει με σκληρή γλώσσα το ρόλο της εκκλησίας ως εξής: «Η Ιερά Σύνοδος έγινε υποκατάστημα του υφυπουργείου Ασφαλείας και προμηθευτής ευχελαίου της Αυλής. Οι θεολογικές σχολές ξερνούσαν εθναμύντορες κομμουνιστοφάγους, που έχοντας εντελώς ξεχάσει τη νηπτική παράδοση της καθ’ ημάς Ανατολής, διαμόρφωναν “αντικειμενικά” κριτήρια “σωτηρίας”, στιγματίζοντας τους “άθεους κομμουνιστοσυμμορίτας” και ευλογώντας, με το αζημίωτο, τους “ένθεους” χίτες, φασίστες και ταγματασφαλίτες». Εξαιρεί το Άγιο Όρος, το οποίο κατά τη γνώμη του στάθηκε ουδέτερο και στο ύψος μιας συμφιλιωτικής αποστολής.

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog

ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑΤΑ – ΜΕΡΟΣ 14ο

Δευτέρα, Απρίλιος 1st, 2019

Προχωρώντας στις αναρτήσεις για τα “Παιδομαζώματα” – και επειδή διαβάσαμε κάποιες αντιδράσεις, που αγγίζουν και τον νεκρό σύντροφό μας τον Τάκη Παληό – διευκρινίζουμε για μια ακόμη φορά ότι ήταν σφοδρή επιθυμία του Παληοτάκη η ανάρτηση αυτή. Δεν είχαμε προλάβει να συζητήσουμε τους λόγους που είχε για αυτή την επιμονή του. Θα πούμε μόνο πως, όσο τον ξέραμε, τον πονούσε αφάνταστα ο εμφύλιος που πέρασε η Ελλάδα, οι συνέπειες που άφησε σε ζωές και υποδομές. Κυρίως, όμως, οι συνέπειες, οι πληγές που άφησε στις επόμενες γενιές. Δεν θα πούμε άλλα.

Για τον Παληοτάκη
Η ομάδα του blog των Λαμπράκηδων

14 ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ: ΤΑ ΣΙΑΜΑΙΑ ΤΗΣ ΕΞΟΥΣΙΑΣ

Τα όσα ακραία και παράδοξα αναφέρονται παραπάνω, σχετικά με το παιδιμάζωμα-παιδοφύλαγμα και την κατακράτηση των παιδιών καταγράφονται ίσως με περισσότερη ένταση στο χώρο της εκπαίδευσης, χωρίς να λείπουν οι ανάλογες υπερβολές.
Ο Ιωάννης Τσιάντης, σε παρουσίαση της διατριβής της Δαλιάνη σχετικά με την εκπαίδευση των παιδιών γράφει: «Αυτοί που φρόντισαν τα παιδιά, ιδιαίτερα μέσα στα ιδρύματα, ήταν αρνητικά διακείμενοι και εχθρικοί απέναντι στην ιδεολογία των γονιών τους… τόνιζαν ότι οι αρχές και ιδιαίτερα ο τότε βασιλιάς Παύλος και η βασίλισσα Φρειδερίκη αγαπούσαν και φρόντιζαν τα παιδιά σαν καλοί γονείς, ενώ οι δικοί τους δεν ενδιαφέρονταν γι’ αυτά» [118. Μαντώ Δαλιάνη, 2009, σελ. XXVII].
Σε επιβεβαίωση των παραπάνω μια αποκαλυπτική ομολογία που εκφράζεται από εκπαιδευτικό ελληνικής παιδόπολης, που είχε την ευθύνη 220 παιδιών: «Τα παιδιά αυτά ήταν επηρεασμένα από την ανθελληνική προπαγάνδα, που έκαναν οι συμμορίτες, η οποία ήταν σε μεγάλο βαθμό ανεπτυγμένη… το δε προσωπικό δεν ήταν κατάλληλα εκπαιδευμένο για την περίπτωση αυτή… μέσα σε λίγο καιρό τα παιδιά έγιναν γερά σε σώμα και σε ψυχή, έγιναν τα ίδια υμνητές του έργου της Βασίλισσας Φρειδερίκης» [119. Ελένη Αναγνωστοπούλου, ό.π., σελ. 29, 30, και 32], πράγμα που αποδεικνύει έμπρακτα δημοσιεύοντας ποιήματα που έγραψαν τα ίδια. Παραθέτουμε δύο αποσπάσματα:
Τα βουνά παραμερίζει
Και στον Έβρο σταματά
Για να σώσει τα παιδιά της
Απ’ τα Βουλγάρικα σκυλιά.
Ζήτω του Βασιλέως μας
του Παύλου μας του Α.
Ζήτω του Κωνσταντίνου μας
καλού μας διαδόχου.

Και ένα απόσπασμα από μαθητή της Δ’ τάξης, των ανατολικών χωρών, για τον Στάλιν του 1953: [120. Μαρία Μποτίλα, ό.π., σελ. 311]
Ο ΣΤΑΛΙΝ γιε μου. Ο πατέρας κι ο σύντροφος του κάθε δουλευτή, εκείνος που μοχθούσε για να κάμει μιαν άνοιξη ωραία ζωή.

Στο άρθρο της Τ. Βερβενιώτη που αναφέρεται στην αρχηγό της παιδούπολης Βόλου, Καλλιόπη Μουστάκα, εξηγεί, μετά την εδραίωση του Ελληνικού καθεστώτος, τα ανοίγματα του «Εράνου» σε συνεργασίες προς δημοκρατικούς διανοούμενους. Άλλωστε αυτό συμβάδιζε με τη στρατηγική των ΗΠΑ για την Ελλάδα, που για λόγους βιτρίνας επέβαλαν κυβέρνηση με κεντρώο πρωθυπουργό, σχεδόν σε όλη τη διάρκεια του εμφυλίου. Πολύ περισσότερο μετά τις πρώτες εκλογές του 1951, που εκλογικά επικράτησε η δεξιά παράταξη. Τότε οι ΗΠΑ επέβαλαν κεντρώο πρωθυπουργό, επιδιώκοντας να προβάλουν ένα δημοκρατικό κυβερνητικό και αντικομμουνιστικό προφίλ.
Σ’ αυτό το κλίμα πολιτικής εντάσσεται η συνεργασία του «Εράνου» με διανοούμενους του δημοκρατικού χώρου [121. Τασούλα Βερβενιώτη, Καλλιόπη Μουστάκα..., ό.π.], όπως π.χ. ο Μ. Μποσταντζόγλου, που έκανε την εικονογράφηση του περιοδικού που έβγαζε. Επίσης, σύμφωνα με επιχειρηματολογία της, προκύπτει ότι η Κ. Μουστάκα πολιτικά εντάσσεται στο δημοκρατικό χώρο. Από το ημερολόγιό της προκύπτει, ότι κατά τη διάρκεια της κατοχής δραστηριοποιήθηκε για τη σωτηρία παιδιών, όπως επίσης από εκφράσεις και σκέψεις της, που είναι διατυπωμένες από την αρθρογραφία της στην εφημερίδα «Το Βήμα». Βέβαια ο «Έρανος» είχε αυξημένους λόγους, εκ του ασφαλούς, μετά την εκμηδένιση του ΚΚΕ, να εμφανίζεται ως ένα ανοιχτό, δημοκρατικό σωματείο και κοντά στους δεινοπαθούντες.
Από το 1947 μόνο στη δυτική Μακεδονία, που ήταν συγκεντρωμένοι πολλοί σλαβομακεδόνες, λειτουργούν μειονοτικά σχολεία με 10.000 μαθητές [122. Τάσος Κωστόπουλος, Η απαγορευμένη γλώσσα. Κρατική καταστολή των σλαβικών διαλέκτων στην ελληνική Μακεδονία, εκδ. «Μαύρη Λίστα», 2000, σελ.206, ενώ ο Γ. Κουμαρίδης στην παρουσίαση συνεδρίου με τίτλο «Οι πολιτικοί πρόσφυγες του ελληνικού εμφυλίου πολέμου», αναφέρει ότι ο Ραϋμόνδος Αλβανός στην ανακοίνωσή του υποστηρίζει, ότι στην Καστοριά το 1947 υπήρχαν 4.000 σλαβόφωνα παιδιά. Περιοδικό Αρχειοτάξιο, τεύχος 6 Μάιος 2004 σελ.180], τα οποία στη συνέχεια σταδιακά καταργήθηκαν.
Ο Δημήτρης Σέρβος [123. Δημήτρης Σέρβος, ό.π. σελ. 244] για το δραματικό επίπεδο γνώσεων των παιδιών γράφει: «…απ’ τα παιδιά που στάλθηκαν στις Λαϊκές Δημοκρατίες το 60% ήταν αγράμματα, το 17% είχαν τελειώσει την 1η δημοτικού και το 14% την 2η δημοτικού. Σχεδόν όλα έβλεπαν για πρώτη φορά στη ζωή τους σιδηρόδρομο, λεωφορείο, γιατρό…» Και ο Δ. Κηπουρός [124. Δημήτρης Κηπουρός, Μια ζωντανή ιστορία, εκδ. «Νέα Βιβλία», χωρίς χρονολογία (χ.χ.), σελ. 55], ότι από τα 1.240 παιδιά που έφτασαν στην Αν. Γερμανία, σχεδόν στο σύνολό τους ήταν αναλφάβητα. Και οι δυο συγγραφείς παραθέτουν έναν πλούσιο απολογισμό της επιστημονικής και επαγγελματικής εξέλιξης, που ήταν αποτέλεσμα της παιδαγωγικής μεταχείρισης των παιδιών και των υφισταμένων δομών κοινωνικής πολιτικής στις χώρες υποδοχής. Επί πλέον, επειδή οι πολιτικοί πρόσφυγες είχαν χαρακτηριστεί «παρτιζάνοι», τα παιδιά έτυχαν προνομιακής μεταχείρισης, π.χ. σε υποτροφίες, εισαγωγή σε σχολές, κ.λπ.
Άλλωστε οι δύο παραπάνω συγγραφείς, εκτός των άλλων, χρησιμοποιούν το αδιαμφισβήτητο συγκριτικό πλεονέκτημα στην κοινωνική πολιτική και στο χώρο της παιδείας των ανατολικών χωρών, για να εξειδικεύσουν στην κατηγορία των παιδιών. Ο Γιώργος Χουλιάρας [125. Γιώργος Χουλιάρας (Περικλής), Ο δρόμος είναι άσωτος, εκδ. «Οιωνός», 2006, σελ. 823], καταθέτει τη μαρτυρία του από την Πολωνία, κινείται στο ίδιο μήκος κύματος με τους δύο παραπάνω, μόνο που αναφέρεται διακριτικά στα σχολεία και τους δασκάλους, που διδασκόταν η σλαβομακεδονική γλώσσα. Επίσης ομολογεί τις ελλείψεις των πρώτων χρόνων και στη συνέχεια μετά την ενηλικίωση προχωράει σε θετικό απολογισμό των επιδόσεων, τόσο στην επιστημονική διαδρομή, όσο και στον επαγγελματικό προσανατολισμό των παιδιών. Το βέβαιο είναι ότι ίσως τα παιδιά, και τα παιδιά τους ακόμα, μετά από δεκαετίες, όταν επέστρεψαν, αποτέλεσαν την περισσότερο συμπαγή πολιτιστικά μεταναστευτική ομάδα. Δεν αφομοιώθηκαν χάρη στην φιλοσοφία της εκπαιδευτικής πολιτικής του ΚΚΕ.
Τον Μάιο του 1948, αμέσως μετά την συγκρότηση της ΕΒΟΠ, αρχίζει με δυσκολίες, λόγω στενότητας εξειδικευμένου προσωπικού, η εντατική εκτύπωση στον νεοσύστατο εκδοτικό οίκο του ΚΚΕ, των σχολικών βιβλίων, που χρησιμοποιήθηκαν για το σχολικό έτος 1948-1949. Στις παιδουπόλεις των ανατολικών χωρών και τα σχολεία των ανταρτοκρατούμενων περιοχών διδάσκονται βιβλία στην ελληνική και την σλαβομακεδονική γλώσσα που έχουν εκδοθεί υπό την επίβλεψη των εκπαιδευτικών της ΕΒΟΠ [126. Άννα Ματθαίου-Πόπη Πολέμη, Η εκδοτική περιπέτεια..., σελ.34-35, επίσης Άννα Ματθαίου- Πόπη Πολέμη, Ο ιδεότυπος του νέου κομμουνιστή. Τα ελληνικά σχολικά εγχειρίδια της υπερορίας (1948-1968), περιοδικό «Αρχειοτάξιο», τεύχος 5, Μάιος, 2003, σελ. 156].
Το παράνομο ΚΚΕ όχι μόνο ήταν νόμιμο στις ανατολικές χώρες, αλλά του είχαν παραχωρηθεί όλοι οι νομιμοποιητικοί μηχανισμοί εξουσίας επί των πολιτικών προσφύγων από και σε όλες τις χώρες υποδοχής [127. Ήλιος Γιαννακάκης, Τα όπλα παρά πόδα: η εγκατάσταση των πολιτικών προσφύγων στις σοσιαλιστικές χώρες, στο Το όπλο παρά πόδα, o.π, σελ. 13. Επίσης Γρηγόρης Φαράκος, Η θέση και ο ρόλος των πολιτικών προσφύγων στο κομμουνιστικό κίνημα και τις πολιτικές εξελίξεις της χώρας μας, στο Το όπλο παρά πόδα, ό.π., σελ. 21]. Ήδη από τα μέσα του 1945 στο Μπούλκες η ελληνική κοινότητα απολάμβανε μιας ιδιόμορφης αυτοδιοίκησης [128. Milan Ristivic, 2006, σελ. 46 και 93]. Συνεπώς αποφασίζει ανεμπόδιστα και αυτόνομα, χωρίς παρεμβάσεις σε όλα τα επίπεδα για τη ζωή όλων των Ελλήνων, που έχουν διασπαρεί στις χώρες του ανατολικού μπλοκ. Άρα και η εκπαιδευτική πολιτική των ελληνόπουλων, που είναι ομοιόμορφη σε όλες αυτές τις χώρες, είναι της αποκλειστικής αρμοδιότητας της ΕΒΟΠ, π.χ. η έκδοση όλων (σχολικών και μη) βιβλίων, ο διορισμός όλων των εκπαιδευτικών όλων των βαθμίδων, εκπαιδευτικά προγράμματα, σεμινάρια κ.λπ. [129. Μαρία Μποτίλα, ό.π., σελ. 34].
Η άποψη που επικρατεί είναι, ότι τα παιδιά θα πρέπει να διδάσκονται στη μητρική τους γλώσσα, σε εκπαιδευτικό περιβάλλον βασισμένο στις εθνικές παραδόσεις, ώστε να μην αφομοιωθούν από τις χώρες που αυτά φιλοξενούνται. Αυτό επιπρόσθετα είχε σχέση με την προσωρινότητα της διαμονής, εφ’ όσον γρήγορα θα γινόταν η ένοπλη και θριαμβευτική επιστροφή. Στους γενικότερους στόχους της εκπαίδευσης είναι η σοσιαλιστική διαπαιδαγώγηση και συγκεκριμένα ότι «τα σχολικά βιβλία αποτελούν μέσον άμεσης πολιτικής καθοδήγησης των παιδιών, γι αυτό σ’ αυτά πρέπει να γίνεται μνεία των δύο αντικρουόμενων πολιτικών συστημάτων, του καπιταλισμού και του σοσιαλισμού» [130. Μαρία Μποτίλα, ό.π., σελ. 61] και ακόμα, ότι τα βιβλία πρέπει να ανταποκρίνονται στις πολιτικές αποφάσεις [131. Μαρία Μποτίλα, ό.π., σελ. 52].
Το ΚΚΕ είχε υπ’ όψιν του τις αυτονομιστικές τάσεις των σλαβομακεδόνων, που είχαν δημιουργήσει διάφορες τριβές στη συνεργασία μαζί τους από την περίοδο του ΕΑΜ. Υπήρχαν σχολεία ελληνόφωνα ή σλαβόφωνα αν και μικρή μερίδα μιλούσαν την ποντιακή ή βλάχικη διάλεκτο.
Μετά τη διένεξη Στάλιν-Τίτο τα πράγματα αλλάζουν. Φτάσαμε στο σημείο να καταγγέλλεται η Τιτοϊκή γλώσσα. Πρόκειται για την γλωσσική μεταρρύθμιση [132. Γεώργιος Χρηστίδης, ό.π., σελ. 77-78, όπου εξηγεί τους λόγους κατασκευής της νέας γλώσσας και ιστορίας στην μεταπολεμική Δημοκρατία της Μακεδονίας], που έγινε στη χώρα αυτή μετά την κομμουνιστική επικράτηση. Είναι σαν την ελληνική περίπτωση δημοτικής-καθαρεύουσας. Έτσι όπως είδαμε παραπάνω με τις απολύσεις των εκπαιδευτικών, αρχίζει να περιορίζεται η διδαχή των ελληνικών στην Γιουγκοσλαβία και να επιβάλλεται υποχρεωτικά η διδαχή στα ελληνόπουλα της σλαβομακεδονικής γλώσσας. Αντίστοιχα να περιορίζεται η διδαχή της σλαβομακεδονικής γλώσσας στις άλλες χώρες ευθύνης της ΕΒΟΠ ή να διδάσκεται η παλαιά (ας πούμε καθαρεύουσα) γλώσσα. Σε σχετική με την εκπαίδευση απόφαση της 3ης συνδιάσκεψης του ΚΚΕ (Οκτώβριος 1950) αναφέρεται, ότι «έχουμε σοβινιστικές μεγαλοελλαδίτικες εκδηλώσεις μερικών δασκάλων που θέλουν να περιορίσουν την εκμάθηση της σλαβομακεδονικής γλώσσας και σοβινιστικές εκδηλώσεις Τιτικών πρακτόρων, που πάνε να χωρίσουν τα σλαβομακεδονόπουλα απ’ τα ελληνόπουλα και να καλλιεργήσουν σ’ αυτά το μίσος ενάντια στον ελληνικό λαό» [133. ΚΚΕ, Το ΚΚΕ. Επίσημα κείμενα, σελ. 81, 7ος τόμος]. Κατά τα άλλα σε όλες αυτές τις χώρες εφαρμόζεται κυριολεκτικά η λεγόμενη «σοσιαλιστική διαπαιδαγώγηση», που σημαίνει εκπαίδευση προσαρμοσμένη στις ιδεολογικές και πολιτικές κατευθύνσεις των καθεστώτων.
Οι φραστικές υπερβολές μεταξύ ΚΚΕ και Ελληνικής κυβέρνησης καταρρίπτονται σήμερα που ήρθαν στο φως τα αρχεία ή μέρος των αρχείων των αντιμαχομένων. Φυσικά τα εκπαιδευτικά προγράμματα, όπως πάντα, ήταν προσαρμοσμένα στις ιδεολογικές και πολιτικές αναγκαιότητες κάθε χώρας. Δύο αποσπάσματα που δίνουν η Άννα Ματθαίου- Πόπη Πολέμη α) που αναφέρεται στην επικρατούσα άποψη του ΚΚΕ «… η γλωσσική διδασκαλία είναι το κύριο μέσο για την ηθική και κοινωνική διαπαιδαγώγηση, ενώ για τη μορφωτική και παιδαγωγική σημασία των λογοτεχνικών κειμένων θυμίζει την παρομοίωση των λογοτεχνών (από τον Στάλιν) “με μηχανές ανθρωπίνων ψυχών” [134. Άννα Ματθαίου-Πόπη Πολέμη, Ο ιδεότυπος του νέου κομμουνιστή... ό.π., σελ. 156]. Και β) Η επικρατούσα περίπου άποψη του ΚΚΕ όταν αναφέρεται στους αντιπάλους είναι, ότι «… με την αγωγή που προσπαθούν να δώσουν στη νεολαία μας οι λακέδες της Αμερικανοκρατίας… ξετρύπωσαν έργα του παρελθόντος, που δίνει μια πραγματικότητα ξένη από τη σημερινή, παραπλανούν το παιδί… με έργα που συνδυάζονται πάντα με τη φιλεύσπλαχνη στάση μεγαλοκυράδων…» [135. Άννα Ματθαίου-Πόπη Πολέμη, Η εκδοτική περιπέτεια..., σελ.74, 75].
Οι παραπάνω συγγραφείς καταλήγουν το άρθρο τους απευθυνόμενοι στα συνομήλικα παιδιά που γαλουχήθηκαν στην Ελλάδα, με τα αναγνωστικά πού ήδη ανέλυσε από το 1978 η Άννα Φραγκουδάκη [136. Άννα Φραγκουδάκη, Τα αναγνωστικά του δημοτικού σχολείου. Ιδεολογικός καταναγκασμός και παιδαγωγική βία, Αθήνα 1978]. Η Φραγκουδάκη συνοψίζει τις αλλαγές που έγιναν το 1953, ως εξής [137. Άννα Φραγκουδάκη, Εθνικισμός στα σχολικά βιβλία. Αίτια, περιεχόμενο και σκοπός των αναγνωστικών, κατά τη μετεμφυλιακή περίοδο, εφημερίδα «Καθημερινή 7 ημέρες», 7/9/1999]:
Σε προκήρυξη διαγωνισμού στις 23/6/53 προκηρύσσεται διαγωνισμός για τα αναγνωστικά: Στις προϋποθέσεις αναφέρονται ότι πρέπει να αποσκοπούν στην «εθνικήν, θρησκευτικήν, οικογενειακήν και ηθικήν μόρφωσιν…» Το κείμενο, (όπως το σχολιάζει), για την οικογένεια αναλύεται, ότι πρέπει να είναι «εθνικού περιεχομένου», «όμως γνησίως» ελληνικού -σύμφωνα όχι απλώς με τις ελληνικές, αλλά με τις «αγνές» ελληνικές παραδόσεις. Τέλος η οικογένεια όχι μόνο δεν μπορεί αλλά δεν είναι «άξιον» να «υπάρχει», χωρίς την πίστη στην εθνική οικογένεια. Και συνεχίζοντας εξηγεί, ότι ο αδιανόητος πλεονασμός της έννοιας «εθνικός» φτάνει στα όρια του γελοίου. Τα βιβλία που προέκυψαν περιέχουν θαύματα αγίων, που εμφανίζονται σαν πραγματικά γεγονότα, που παρουσιάζουν τον πόλεμο σαν μια ωραία και χαρούμενη περιπέτεια, άλλα που περιγράφουν τα «πρόβατα» που ακολουθούν τυφλά «το βοσκό τους», σαν λαμπρό παράδειγμα «κοινωνικής συνείδησης», άλλα που ταυτίζουν το έθνος με την οικογένεια (άρα υποτιμούν τους πολίτες σαν «παιδιά»), τέλος διανθίζονται εδώ κι εκεί με ρατσιστικές, για άλλους λαούς, πινελιές. Το πιο ενδιαφέρον, συνεχίζει, ότι αυτά τα βιβλία θα ισχύσουν με παραλλαγές για πάνω από είκοσι χρόνια.
Και να σημειώσουμε, ότι αυτά τα βιβλία ήρθαν να αντικαταστήσουν αυτά που είχαν θεσπιστεί από το 1937, επί δικτατορίας Μεταξά. Σαράντα χρόνια, σα να μην άλλαξε τίποτα και τα παιδιά γαλουχήθηκαν με τις ίδιες αξίες του δυτικού κόσμου. Τουλάχιστον στον ανατολικό κόσμο, που η παιδεία ήταν προσαρμοσμένη στις πολιτικές κατευθύνσεις, έγιναν περισσότερες αλλαγές γιατί «ευτυχώς», οι πολιτικές ανάγκες άλλαζαν τακτικά.
Τις παραπάνω εκτιμήσεις επικροτεί ο Ν. Αλιβιζάτος που γράφει, ότι η εποχή χαρακτηρίζεται από την επικράτηση της αρχής ότι η σωτηρία της πατρίδας είναι υπεράνω του νόμου και ότι η οριοθέτηση κρίσιμων όρων (εθνική συνείδηση, ελληνοχριστιανικός πολιτισμός κ.λπ.) γινόταν έρμαιο αυθαίρετων ερμηνειών και έδινε συγκεκριμένες κατευθύνσεις και αποκλεισμούς στο εκπαιδευτικό σύστημα [138. Νίκος Αλιβιζάτος, ό.π., σελ. 528 και μετά].
Είναι παραστατικές οι περιγραφές στα αυτοβιογραφικά μυθιστορήματα του Γιάννη Ατζακά [139. Γιάννης Ατζακάς Διπλωμένα φτερά και Θολός Βυθός εκδ. «Άγρα», 2007 και 2009], που έζησε στις ελληνικές παιδουπόλεις. Πρόκειται για εκπαίδευση, που επιπρόσθετα γινόταν σε ένα στρατοπεδικό περιβάλλον, με την εξύμνηση των Ελληνοχριστιανικών ιδεωδών και της μητέρας όλων των παιδιών, Φρειδερίκης. Ένα παραστατικό απόσπασμα από μεταγενέστερη περιήγηση της μνήμης: «Μιλούσαν για κάτι που έγινε πριν πέντε χρόνια… εμένα από όλα περισσότερη εντύπωση μου έκανε, που κάποιοι δεν είχαν μαχαίρια και έσφαζαν με τα κονσερβοκούτια τους άλλους» [140. Γιάννης Ατζακάς, Θολός βυθός, εκδ. «Αγρα», 2009, σελ. 52]. Επίσης η Τασούλα Βερβενιώτη [141. Τασούλα Βερβενιώτη, Καλλιόπη Μουστάκα..., ό.π., σελ.194], αναφέρεται σε ένα θρησκοληπτικό περιβάλλον, όπου τα παιδιά προσεύχονταν 5-9 φορές την ημέρα.
Και η διαπαιδαγώγηση από την ανάποδη με τις αξίες της στρατηγικής των χωρών του ανατολικού μπλοκ, με τα αντίστοιχα ιδεολογήματα όπως τα έχει καταγράψει και αναδείξει η μελέτη της Μ. Μποντίλα [142. Μαρία Μποντίλα, ό.π., σελ. 21]: «Οι στόχοι της ελληνόφωνης εκπαίδευσης των πολιτικών προσφύγων είναι ρητά δηλωμένοι… και συνοψίζονται στη φράση: σοσιαλιστική και πατριωτική διαπαιδαγώγηση». Σ’ αυτό το κλίμα εντάσσεται το γεγονός, ότι μετά την αποκαθήλωση του Στάλιν αποσύρθηκαν από την κυκλοφορία ως ακατάλληλα ελληνόγλωσσα βιβλία [143. Α. Ματθαίου- Π. Πολέμη, Η εκδοτική περιπέτεια..., ό.π., σελ. 98-99] που κυκλοφορούσαν στις ανατολικές χώρες, θεωρητικού, λογοτεχνικού περιεχομένου ακόμα και βιβλία παιδαγωγικής ακόμα και σχολικά (!).
Από τη μεριά της λογοτεχνίας τα λέει όλα η στάση του Μανώλη Αναγνωστάκη που είχε δηλώσει, ότι «στο αλλοιωμένο τοπίο της εποχής μας δεν θα ξαναγράψω. Το έργο μου το ολοκλήρωσα. Επιλέγω τη σιωπή», αν και δεν μπόρεσε αργότερα να αντισταθεί στη σιωπή. Στον αντίποδα της τότε συνειδησιακής επανεκδίδουν τα έργα τους αυτολογοκρινόμενοι.
Ο Κώστας Τσουκαλάς για τα μετεμφυλιακά χρόνια γράφει ότι «..ο ιδεολογικός ζουρλομανδύας λειτούργησε και στις δύο πλευρές …εάν ο αντικομμουνισμός ως πολιτική προοπτική ήταν κοινός συντελεστής όλου του “ελεύθερου κόσμου”, στην Ελλάδα διαπότισε κάθε στοιχείο της κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής» [144. Κώστας Τσουκαλάς, Η Ελληνική τραγωδία, εκδ. «Νέα Σύνορα», 1981, σελ.103]. Γενικά θα μπορούσαμε να πούμε ότι η περίοδος που ακολούθησε το 1950 ήταν περίοδος συντηρητισμού και αρνητικού κλίματος για τη διανόηση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, που αναφέρεται από τον Γ. Θεοτοκά, όπου το 1951, ο Σπύρος Μελάς ως εκπρόσωπος της Ελλάδας στη Στοκχόλμη έκανε το παν, για να συκοφαντήσει την υποψηφιότητα του Α. Σικελιανού και του Ν. Καζαντζάκη για το βραβείο Νομπέλ [145. Γιώργος Χουλιαράς. Πολιτισμός και πολιτική-Εμφύλιος πόλεμος και “πολιτιστική ανασυγκρότηση στην Ελλάδα στο Η Ελλάδα” ‘36-’46 Από τη Δικτατορία στον Εμφύλιο. Τομές και συνέχειες επιμ. Χάγκεν Φλάισερ, εκδ. <<Καστανιώτη»7003 (5η έκδοση), σελ.435].
Το μυθιστόρημα του Καζαντζάκη «Αδελφοφάδες», που αναφέρεται στις δραματικές καταστάσεις του εμφυλίου, που παρέμεινε ημιτελές από το 1949, δημοσιεύθηκε το 1963, αρκετά μετά το θάνατό του [146. Μαρία Νικολοπούλου. Ο Τριακονταετής πόλεμος: Η πεζογραφία με θέμα τον εμφύλιο και η διαχείριση της μνήμης στο πεδίο της αφήγησης (1946-1974) στο Η εποχή της σύγχυσης. Η δεκαετία του ’40 και η ιστοριογραφία, επιμ. Γ. Αντωνίου-Ν. Μαραντζίδης, εκδ, «Εστία». 2008]. Επίσης στο ίδιο κλίμα βρίσκεται η απόλυση της Μέλπως Αξιώτη από την Αγροτική Τράπεζα, μετά την έκδοση του βιβλίου της «Απάντηση σε 5 ερωτήματα» [147. Άννα Ματθαίου-Πόπη Πολέμη. Διαδρομές της Μέλπως Αξιώτη 1947-1955, εκδ. «Θεμέλιο» 1999].
Η ηγεσία του ΚΚΕ επιζητούσε την ανάπτυξη της βιβλιοπαραγωγής και μέσω αυτής την ενίσχυση της ιδεολογικής του θέσης στον κόσμο των προσφύγων, αλλά και ευρύτερα, εφόσον κάποια βιβλία μεταφράστηκαν σε άλλες γλώσσες. Να επισημάνουμε ότι για τους εξόριστους στις ανατολικές χώρες, το κόμμα είναι ο μοναδικός εκδότης βιβλίων και συνεπώς απαιτεί την ευθυγράμμιση των έργων που εκδίδονται με τις πολιτικές του επιλογές. Και όταν οι επιλογές αυτές αλλάζουν, τότε νομιμοποιείται ακόμα να αποσύρει από την κυκλοφορία βιβλία. Η Φούλα Χατζηδάκη, από τις πιο αρμόδιες φωνές του κομματικού εκδοτικού μηχανισμού του ΚΚΕ, το 1953 λέει, ότι το κόμμα «δε ζητάει από το συγγραφέα προκήρυξη, ζητάει τη γραμμή την κομματική, τη μαρξιστική ιδεολογία σα φακό του συγγραφέα, που με τέχνη δίνει ζωντανούς ανθρώπους και γι’ αυτό αντιπροσωπευτικούς της τάξης και της κοινωνίας όπου ζουν και που θέλει ο συγγραφέας» [148. Άννα Ματθαίου -Πόπη Πολέμη, Διαδρομές... ό.π., σελ. 64]. Η ομογάλακτή της Έλλη Αλεξίου την ίδια εποχή στο ίδιο κλίμα γράφει, ότι «ο κομμουνιστής συγγραφέας που θέλει να δώσει δημιουργικό έργο έχει όλο το δικαίωμα και το καθήκον- να ξεσκεπάζει το βούρκο του παλιού κόσμου, να δείχνει τη διάλυση και την κατάπτωση της τάξης που έζησε πια τη ζωή της και υπάρχει ακόμα σαν ζωντανόνεκρος οργανισμός. Να προκαλεί την αηδία για το παλιό καθεστώς» [149. Άννα Ματθαίου-Πόπη Πολέμη. Διαδρομές..., σελ. ό.π., 133-134].
Για τις δύσκολες συνθήκες εργασίας της συγγραφής, μια από τις λαμπρές εκπροσώπους, η Μέλπω Αξιώτη, γράφει: «Χρέος μου επιτακτικό ήταν να ξαναρχίσω να γράψω λογοτεχνικό βιβλίο -αρκετή είχα καθυστέρηση. Κάθισα και τόγραψα. Μέσα σε κάθε άλλο παρά ευνοϊκές συνθήκες. Μόνο μ’ ένα ραδιόφωνο. Εγώ και το ραδιόφωνο μέσα σ’ ένα δωμάτιο. Έντυπο από την Ελλάδα: μηδέν. Τη γλώσσα του τόπου δεν την ήξερα, και με τις χώρες που ήξερα τη γλώσσα τους- γαλλικά κι εγγλέζικα- η Ανατολική Γερμανία δεν είχε εμπορικές σχέσεις, και δεν ερχόταν τίποτα» [150. Άννα Ματθαίου-Πόπη Πολέμη. Διαδρομές..., ό.π., σελ. 122-123]. Επί πλέον «η απόσταση από την Ελλάδα, την ελληνική πραγματικότητα, στην οποία όφειλε να αναφέρεται μια λογοτεχνία στρατευμένη, και, αφετέρου, η απόσταση από την ελληνική γλώσσα, την πρώτη ύλη του δημιουργού, θέτουν προβλήματα δυσεπίλυτα. Λείπουν τα βιβλία, λείπει ο ζωντανός διάλογος, λείπει το βίωμα, εκείνη η “οργανική ενότητα” με το λαό…» [151. Άννα Ματθαίου -Πόπη Πολέμη, Διαδρομές.. ,σελ. ό.π σελ. 253].
Το 1961 η Έλλη Αλεξίου σε έναν απολογισμό της γράφει: «Γιατί εμείς βρεθήκαμε στις λαϊκές δημοκρατίες, σα να πέσαμε από τον ουρανό. Σε έναν κόσμο που μη έχοντας καμιά σχέση με τη λογοτεχνία μας… κι όλα γίνονταν σ’ ό,τι αφορά τις εκδόσεις πολύ βασανιστικά. Πολύ εξευτελιστικά… κι άρχιζαν τα “διόρθωσε”, “αφαίρεσε”, “ξανάγραψε”… κι από ανθρώπους ανίδεους [152. Άννα Ματθαίου -Πόπη Πολέμη, Διαδρομές...σελ. ό.π., σελ. 267]. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το βιβλίο της Μ. Αξιώτη, «Σύντροφοι Καλημέρα», που προκειμένου να φτάσει στο τυπογραφείο, μετά από αλλεπάλληλες κριτικές, υποχρεώνεται η συγγραφέας να διορθώσει περισσότερα από 30 «εμπράγματα» και «πολιτικά» σφάλματα» [153. Άννα Ματθαίου -Πόπη Πολέμη, Διαδρομές...σελ. ό.π., σελ. 68 και μετά].
Είναι ευνόητο ότι κάτω από αυτές τις γραφειοκρατικές συνθήκες, υπό τη στενή εποπτεία του κομματικού μηχανισμού, η βιβλιοπαραγωγή γινόταν μια χρονοβόρα διαδικασία μέσα σε ασφυκτικό κλοιό, όπου η κριτική πλανιόταν παντού. Επίσης πρέπει να συνυπολογισθεί το γεγονός, ότι ήταν περιορισμένες οι διαθεσιμότητες ανθρώπινου δυναμικού (τεχνικοί, διορθωτές κλπ.), ικανού να υπηρετήσει εκδοτικές προσπάθειες, ιδίως τα πρώτα χρόνια. Γι αυτό και είναι λίγα τα βιβλία που εκδόθηκαν στο εξωτερικό. Η λέξη λογοκρισία δεν ακούγεται πουθενά και ποτέ. Άλλωστε ήταν περιττό σε τέτοιο οργουελικό κλίμα να ασχολείται κανένας με εννοιολογήσεις. Διαμορφώθηκαν έτσι οι όροι, ώστε μια βαριά αόρατη σκιά να επιβάλλει καταναγκασμό αυτολογοκρισίας, χωρίς και πάλι να ομολογείται. Παρ’ όλα αυτά, η διάθεση συγγραφής υπήρχε. Καταλήγοντας, συμπεραίνουμε, ότι συναντώνται οι εφαρμοζόμενες τακτικές των ηγεσιών, τόσο της Αθήνας όσο και του ΚΚΕ στην ανατολική Ευρώπη, με τελικό αποτέλεσμα την ενοχοποίηση του βιβλίου.
Δεν είναι δύσκολη υπόθεση η κατανόηση, ότι παρόμοιους κορσέδες είχαν φορέσει στα υπόλοιπα έντυπα (εφημερίδες και περιοδικά). Η μονοπώληση της ραδιοφωνικής ενημέρωσης και ψυχαγωγίας είναι προνόμιο και των δυο αντίστοιχων καθεστώτων. Επιπλέον η Ελλάδα είναι η μοναδική δημοκρατική χώρα, που οι ένοπλες δυνάμεις έχουν την ευθύνη μέσων ακόμα και τηλεοπτικών μέχρι το 1974.
Ο κινηματογράφος, αμέσως μετά τη λήξη του πολέμου, μετατρέπεται επιταχυνόμενα σε λαϊκό θέαμα, όπως αργότερα συμβαίνει με την τηλεόραση. Αναφέρεται [154. Γιώργος Χουλιάρας, ό.π., σελ. 434], ότι την περίοδο 1947-1948 και 1948-1949 ο αριθμός των εισιτηρίων στις κινηματογραφικές αίθουσες της Αττικής υπερτριπλασιάστηκε σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Λόγω αυτής της αυξανόμενης προσέλευσης η προληπτική λογοκρισία λειτούργησε σχεδόν μέχρι το 1974, με τις σχετικές διακυμάνσεις, ανάλογες των πολιτικών συσχετισμών και εντάσεων. Ήταν ένα από τα μεγάλα θύματα της εποχής. Το προϊόν που παράγει είναι αποτέλεσμα συλλογικών προσπαθειών, επένδυσης σημαντικών κεφαλαίων και κάθε λάθος επιλογής θέματος μπορεί να επιφέρει την καλλιτεχνική εξαφάνιση και δημιουργών και την οικονομική καταστροφή των επενδυτών. Ακόμα και η έμμεση αναφορά σε «επικίνδυνα» θέματα, όπως ο εμφύλιος (από την οπτική των ηττημένων) ήταν παρακινδυνευμένη. Το σενάριο, για να είναι συμβατό με την λογοκρισία, πρέπει να εξυπηρετεί το στόχο της εξουσίας, που είναι η απαξία του αντιπάλου και η ανάδειξη των ιδεολογικών παραμέτρων των νικητών. Γι’ αυτό η σιωπή των αντικειμενικών κινηματογραφικών συντελεστών ή των προσκείμενων φιλικά με την πλευρά των ηττημένων καλλιτεχνών υπήρξε η μονοδιάστατη επιλογή της επιβίωσης. Κάθε σκέψη για παραπάνω ήταν περιττή. Μοναδική εξαίρεση υπήρξε η ταινία «Παράνομοι» [155. Λάμπρος Φλιτούρης. Ο εμφύλιος στο “σελιλόιντ” στο Μνήμες και λήθη του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου, επιμ. Ρ. Μπούσχοτεν, Τ. Βερβενιώτη, Ε. Βουτυρά, Β. Δαλβακούρης, Κ Μπάδα, εκδ. «Επίκεντρο ΑΕ», 2008, σελ.391] (1958) του Νίκου Κούνδουρου που το ψαλίδι της λογοκρισίας την μετέτρεψε σε περιπέτεια.
Η ταινία «Μπλόκο» [156. Τάσσος Κωστόπουλος. Η αυτολογοκριμένη μνήμη. Τα τάγματα ασφαλείας και η μεταπολεμική εθνικοφροσύνη, εκδ. «Φιλίστωρ», 2005, σελ.88], του 1965, εποχή που κυβερνούσε η Ένωση Κέντρου, του Άδωνη Κύρου προβλήθηκε κατακρεουργημένη, παρά το γεγονός ότι η ταινία αναφέρεται στην κατοχική περίοδο, όπου κυριαρχούσε η ομοψυχία κατά των κατακτητών και όχι στην εμφυλιακή περίοδο για την οποία δεν γίνεται αναφορά.
Οι δημιουργοί πολλές φορές έμμεσα και υπαινικτικά προσπαθούν να προβάλουν τη ζωή της «προσφυγικής γειτονιάς, τη φτώχεια, την υποβάθμιση, την ανεργία, την οικιστική απομόνωση (παραγκουπόλεις), την αδυναμία προσωπικής ανέλιξης» [157. Αγγελική Μυλωνάκη. Το "δημόσιο βλέμμα” στον ελληνικό κινηματογράφο, περιοδικό «Τα Ιστορικά», τεύχος 45 Δεκέμβριος 2006, σελ. 431 και μετά], τις πολιτικές διακρίσεις.
Σε μικρότερη έκταση το ίδιο ισχύει για το θέατρο, λόγω της μικρότερης απήχησης που έχει στο κοινό ως θέαμα, αλλά και των λιτότερων τεχνικών και οικονομικών μέσων για την δημιουργία και προβολή ενός έργου. Εδώ η «πονηριά» των θεατρικών συντελεστών επειδή δεν διακινδύνευε ρεπερτόρια της εποχής, που μπορούσαν να θεωρηθούν επιλήψιμα, κατέφευγε συχνά στο ανέβασμα αρχαίων τραγωδιών και κωμωδιών. Ήταν έργα και συγγραφείς που δεν θα μπορούσαν να κατηγορηθούν ότι εντάσσονται στην κομμουνιστική προπαγάνδα. Οι μεταφράσεις αυτών και οι λοιποί συντελεστές των έργων ήταν προσαρμοσμένες στη δίψα του κοινού για να εκφραστεί και εκτονωθεί. Το μικρότερο αλλά πιο απαιτητικό κοινό των θεατρικών παραστάσεων ήθελε έστω μια μικρή χαραμάδα ελπίδας για να εκδηλώσει ελευθεριακά αισθήματα ή ακόμα και να εκραγεί. Έτσι στο άκουσμα κάποιων «μη ύποπτων» για σήμερα λέξεων, όπως δημοκρατία, ελευθερία, ηθικοί κανόνες, ανεξαρτησία κλπ., με τη συνοδεία σκηνοθετικής, μουσικής κινητικής έκφρασης και φωτισμού, δημιουργείτο το κατάλληλο κλίμα για να ξεσηκώνονται οι θεατές.
Την ίδια περίπου εποχή με την περιπέτεια της ταινίας του Κούνδουρου δεν είναι παράδοξο που απαγορεύτηκε η παράσταση του έργου του Αριστοφάνη «Όρνιθες» σε σκηνοθεσία του Κάρολου Κουν, που διέσυρε διεθνώς τη χώρα. Ευτυχώς από αυτό το έργο διασώθηκε η μουσική του, του Μάνου Χατζιδάκι, τεκμήριο του κλίματος. Του κλίματος της εποχής που δεν θεωρούσε ύποπτους μόνο τους ανθρώπους, αλλά και καταξιωμένες έννοιες του 4ου και 5ου π.χ. αιώνα. Ακόμα και το Αρχαιολογικό Μουσείο μετατράπηκε σε φυλακή [158. Δημήτρης Σέρβος, ό.π., σελ. 128].

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog

ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑΤΑ – ΜΕΡΟΣ 13ο

Πέμπτη, Μάρτιος 21st, 2019

Λίγα λόγια για τη Μακεδονία (… μας … τους … των Βαλκανίων … του κόσμου … του πόνου … της αδικίας … της εκμετάλλευσης … των συμφερόντων και των δολοπλοκιών).

Για τον Παληοτάκη
Η ομάδα του blog των Λαμπράκηδων

13. ΤΟ ΑΠΟΣΙΩΠΗΜΕΝΟ ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑ

Το προκλητικό γεγονός που δείχνει ανάγλυφα τη γενική αναλγησία [109. Lars Baerentzen, όπ.,. σελ. 163], είναι ότι κατά τη διάρκεια όλων αυτών των απίστευτων διεργασιών και δολοπλοκιών, μεταξύ κρατών και διεθνών οργανισμών, δεν προσέχθηκε ή αγνοήθηκε η διαφορά μεταξύ σλαβόφωνων και ελληνόφωνων παιδιών, που δεν αναφέρεται πουθενά. Η διερευνητική βαλκανική επιτροπή του OHE (UNSCOB) στην έκθεσή της αναφέρεται μόνο στα ελληνόπουλα. Η αποσιώπηση είναι προφανής. Φυσικά η έκθεση συντάχθηκε από την πλειοψηφία της επιτροπής αυτής που την είχαν οι δυτικοί, απηχούσαν τις ελληνικές απόψεις και τόνιζαν τις συνέπειες της γιουγκοσλαβικής μοναχικής πολιτικής, που με επαμφοτερίζουσες συμμαχίες προσπαθούσε να επιβιώσει ανάμεσα στις συμπληγάδες των μεγάλων δυνάμεων.
Η ελληνική κυβέρνηση τόνιζε πάντα την ελληνικότητα όλων των παιδιών αποσιωπώντας ότι μεταξύ αυτών υπήρχαν και σλαβόφωνα παιδιά, που, όπως είδαμε παραπάνω, οι γονείς τους ζούσαν στην Ελλάδα. Επίσης το ΚΚΕ, αλλά και οι χώρες του ανατολικού μπλοκ, μιλούσαν μόνο για ελληνόπουλα. Πρόκειται για μία ακόμα πτυχή της διένεξης του ανατολικού μπλοκ με την Γιουγκοσλαβία, που διεκδικούσε τότε τη νότια επέκταση μιας εκ των συνιστωσών της. Της Δημοκρατίας της Μακεδονίας ή αλλιώς της Μακεδονίας του Αιγαίου. Ένα πρόβλημα που θα εμπλακεί ακόμα και στην εκπαίδευση των παιδιών, όπως θα δούμε παρακάτω. Επιπλέον ήταν μια συνωμοσία σιωπής ενάντια σε μια μικρή και αμελητέα μειονοτική ομάδα μιας χώρας, που αιωρούνταν μεταξύ ανατολής και δύσης.
Το επιμύθιο μέχρι σήμερα έχει ως εξής: α) Όλα τα παιδιά που ζούσαν στην προσφυγιά μπορούσαν να επιστρέψουν, ενήλικες πλέον, στην Ελλάδα μετά το νόμο 1285 του 1982. Η υπουργική απόφαση με αριθμό 106841 της 29/12/1982, προέβλεπε τον ελεύθερο επαναπατρισμό των πολιτικών προσφύγων, αλλά μόνο αυτών που έχουν Ελληνικό γένος. Εξαιρούσε εύσχημα αυτούς που αυτοπροσδιορίζονταν ως σλαβομακεδόνες. Αρκετοί απ’ αυτούς, που δεν ήταν Έλληνες στο γένος στην περίοδο της κατοχής, πολέμησαν ενάντια στις δυνάμεις του άξονα, ως Έλληνες μακεδόνες στη χώρα που ζούσαν. Μάλιστα η πρώτη γυναίκα, η νεαρή δασκάλα από τη Νάουσα Μίρκα Γκίνοβα (Γκίνη Ειρήνη) [110. Αγγέλικα Ψαρρά. Η ιστορία ως μαρτυρολόγιο, περιοδικό «Αρχειοτάξιο», τεύχ. 9 Μάιος, 2007, σελ.170. Μαρτυρία για τη σύλληψη της Γκίνη στο Μαργαρίτα Λαζαρίδου, ό.π., σελ.156- 158], που εκτελέστηκε με απόφαση στρατοδικείου ήταν Μακεδόνισσα. Καταδικάστηκε σε θάνατο μαζί με άλλους έξι άνδρες, μέλη του ΚΚΕ και εκτελέστηκαν στις 26 Ιουλίου 1946 στα Γιαννιτσά. Το 1980 στήθηκε προτομή της στα Σκόπια [111. Κυριακή Κλοκίτη. Πιάσανε τη Μίρκα, εφημερίδα «Η Εποχή» 2/11/2008, σελ. 20, όπου αναφέρεται στην απόφαση του δημοτικού συμβουλίου για μετονομασία ενός δρόμου σε Ειρήνη Γκίνη, ακυρώθηκε από το Υπουργείο Εσωτερικών και σε συνέχεια, μετά από απειλές ντόπιων μακεδόνων, μελών του ΠΑΣΟΚ, ότι θα αποχωρήσουν απ’ το κόμμα, επικυρώθηκε η απόφαση], όπου την τιμούν ως ηρωίδα της αντίστασης του Σερβικού λαού ενάντια στους φασίστες. Η ειρωνεία είναι ότι αυτή που πολέμησε στην Ελλάδα τις δυνάμεις κατοχής, δυο χρόνια μετά την απελευθέρωση, η χώρα για την οποία πολέμησε την καταδικάζει ως προδότρια και μέλος του ΚΚΕ και εκτελείται. Από την άλλη πλευρά, η δράση της και η ίδια γίνεται αντικείμενο οικειοποίησης από μια άλλη χώρα.
β) Και θλιβερό: Τα παιδιά της σλαβομακεδονικής Ελληνικής μειονότητας που οι γονείς τους είχαν καταφύγει στη Γιουγκοσλαβία κυρίως (στη Δημοκρατία της Μακεδονίας ή του Αιγαίου, όπως εναλλακτικά την ονόμαζαν τότε) ή αλλού, δεν μπορούν να έρθουν ούτε ως τουρίστες στην Ελλάδα. Διότι προσχηματικά οι τότε φυγάδες αντάρτες γονείς τους είχαν χάσει την Ελληνική ιθαγένεια, που ποτέ δυνητικά δεν τους αποδόθηκε, ενώ δεσμεύτηκαν και οι περιουσίες τους [112. Νίκος Αλιβιζάτος, Οι πολιτικοί θεσμοί σε κρίση 1922-1974. Όψεις της Ελληνικής εμπειρίας, εκδ. «Θεμέλιο», 1983, σελ. 487 και μετά]. Αμαρτίες γονέων δεκάδες χρόνια μετά! Αυτή ήταν μια βίαιη αλλά αναίμακτη εθνοκάθαρση μιας μικρής μειονοτικής ομάδας. Τα απλόχερα ανθρωπιστικά αισθήματα ποτέ δεν άγγιξαν αυτή την ομάδα! Υπολογίζεται ότι τη δεκαετία του 1940 συνολικά έφυγαν 102.000 εκ των οποίων οι 78.000 κατά τη διάρκεια του εμφυλίου. Η φυγή αυτή αποσυνδέεται με τα πολιτικά φρονήματα.
Μετά τη λήξη του εμφυλίου, στους εναπομείναντες σλαβομακεδόνες στην Ελλάδα «επιβλήθηκαν άμεσα, βίαια μέτρα, που συνοδεύτηκαν από μέσα αστυνομικής καταστολής (απαγόρευση χρήσης της γλώσσας τους ακόμα και μέσα στο σπίτι, μαζικές ορκωμοσίες. Να σημειώσουμε ότι δεν ήταν κομμουνιστές. Ορισμένα χωριά δεν ξαναμίλησαν ποτέ τη γλώσσα τους [113. Σταμάτης Μπέης, Όψεις γλωσσικού ηγεμονισμού στο Μειονότητες στην Ελλάδα, εκδ. Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας, 2004, σελ. 330]. Κατάληξη ήταν η ενσωμάτωση.
Να σημειώσουμε ότι οι γιουγκοσλαβικές αρχές από την πρώτη στιγμή με δελεαστικές παροχές (στέγαση, εργασία, σχολεία, υποτροφίες, πολιτισμός) προσπάθησαν να αφομοιώσουν [114. Keith Brown, Τα παιδιά-παππούδες της Μακεδονίας: Διεθνικές πολιτικές μνήμης, εξορίας και επιστροφής, 1948-1998, στο Πρόσφυγες στα Βαλκάνια. Μνήμη και ενσωμάτωση, επιμ. Β.Γούναρης-Ι. Μιχαηλίδης, εκδ. Πατάκη 2004, σελ. 67] τον σλαβόφωνο αυτόν πληθυσμό. Το αποτέλεσμα ήταν ότι, στα μέσα του 1952, περίπου 6.000 άτομα είχαν αποκτήσει την γιουγκοσλαβική υπηκοότητα, ενώ 3.000 είχαν γνωστοποιήσει στο ελληνικό προξενείο των Σκοπίων την πρόθεση επαναπατρισμού [115. Keith Brown, ό.π., σελ. 67] στην Ελλάδα. Το σύνολο αυτής της κατηγορίας πληθυσμού ήταν περίπου 40.000 άτομα [116. Ευάγγελος Κωφός, Εθνική κληρονομιά και ταυτότητα στη Μακεδονία του 19ου και του 20ου αιώνα, στο Εθνική ταυτότητα και εθνικισμός στη νεότερη Ελλάδα, επιμ. Θ. Βερέμης, Π. Κιτρομιλίδης, Ε. Κωφός, Α. Κιτρόεφ, εκδ. «Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης», 2003 σελ.255. Ο Τίτο τα υπολογίζει σε 35.000. Βλέπε Ιάκωβος Μιχαηλίδης «Τα πρόσωπα του Ιανού. Οι ελληνογιουγκοσλαβικές σχέσεις 1947-1949», εκδ. Πατάκη 2007, σελ. 209] (ο Τίτο [117. Ιάκωβος Μιχαηλίδης, Τα πρόσωπα του Ιανού. Οι ελληνογιουγκοσλαβικές σχέσεις 1947-1949, εκδ. «Πατάκη, 2007, σελ. 209] τα υπολογίζει σε 35.000) και ο επαναπατρισμός τους δεν έγινε ποτέ.

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog

ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑΤΑ – ΜΕΡΟΣ 12ο

Δευτέρα, Μάρτιος 4th, 2019

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα η σημερινή ανάρτηση, κατά τη γνώμη μας. Και είναι ενδιαφέρουσα γιατί, μέσα από τις πηγές και τα συμπεράσματα του συντάκτη, επιβεβαιώνεται με τον πιο καθαρό τρόπο πως τα παιδιά υπήρξαν θύματα διπλωματικών και πολιτικών πιέσεων μεταξύ των Δυνάμεων της εποχής και των συμφερόντων που διακυβεύονταν στην περιοχή.
Το τμήμα αυτό παρακίνησε κι εμάς να προσπαθήσουμε να αναζητήσουμε και από μόνοι μας τη σχετική βιβλιογραφία, προκειμένου να γνωρίσουμε καλύτερα το παρόν της Ελλάδας και των Βαλκανίων, να είμαστε πληρέστερα ενημερωμένοι και να καταλάβουμε τα παιχνίδια που εξακολουθούν να παίζονται στις πλάτες των σύγχρονων Ελλήνων.

Για τον Παληοτάκη
Η ομάδα του blog των Λαμπράκηδων

12. ΜΕΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ

Οι Γιουγκοσλάβοι, μετά τη ρήξη Στάλιν-Τίτο, που επέφερε την οικονομική απομόνωση της χώρας τους από το ανατολικό μπλοκ, έπρεπε να αναζητήσουν συμμάχους. Το 1948 οι εισαγωγές της Γιουγκοσλαβίας από τις υπόλοιπες ανατολικές χώρες αντιστοιχούσαν στο 47% του συνόλου των εισαγωγών της, ενώ το 1949 έπεσαν στο 14% και το 1950 μηδενίστηκαν [98. Γεώργιος Χρηστίδης, Τα κομμουνιστικά Βαλκάνια, εκδ. «Βάνιας», σελ. 117. Ο ίδιος γράφει (σελ. 86), ότι οι αμυντικές δαπάνες μεταξύ 1948 και 1950 αυξήθηκαν από 9,4% στο 16,7 του ΑΕΠ και ότι η δύναμη του στρατού από 400.000 το 1947, έφτασε τις 600 000 το 1951]. Ήταν τώρα απαραίτητα τα διπλωματικά ανοίγματα προς τη Δύση, που οδηγούσαν στην επείγουσα προτεραιότητα της στήριξης και ανόρθωσης της κατεστραμμένης οικονομίας τους.
Η καλή θέληση για την επιστροφή των παιδιών ήταν η χρυσή ευκαιρία. Ήταν η εποχή της μεταπολεμικής ανασυγκρότησης, που όλες οι χώρες είχαν ανάγκη από δάνεια, αλλά και του ψυχρού πολέμου, που κανένας δεν μπορούσε να γνωρίζει πού και πώς θα δημιουργηθούν νέες θερμές εστίες, πράγμα που ενίσχυε την ανάγκη των απαραίτητων διπλωματικών ανοιγμάτων.
Στην εκδήλωση της «ημέρας εθνικού πένθους» για τη διεκδίκηση της επιστροφής των παιδιών που έγινε στη Ν. Υόρκη [99. Milan Ristovic 2008, σελ. 175-176], οι διαμαρτυρόμενοι ελληνοαμερικάνοι υπέβαλαν την ερώτηση, που εμπεριείχε έντονη αποδοκιμασία, γιατί η κυβέρνησή τους δίνει δάνεια στη Γιουγκοσλαβία, χωρίς να θέτει ως προϋπόθεση την επιστροφή των παιδιών.
Από τις αρχές της δεκαετίας του 1950 άνοιξαν οι κρουνοί των δυτικών δανείων και λοιπής βοήθειας σε τρόφιμα, αγροτικά είδη και ακολούθησε η στρατιωτική βοήθεια, προς την «αποστάτισσα» της ανατολής» [100. Γεώργιος Χρηστίδης, ό.π., σελ. 118., ο οποίος υπολογίζει, ότι η αμερικανική βοήθεια το έτος 1951 και 1952 έφτασε τα 200 εκατ. δολάρια, πλέον της απροσδιόριστης στρατιωτικής βοήθειας, που ξεκίνησε το 1950. Ο ίδιος επικαλούμενος άλλη πηγή υπολογίζει ότι η στρατιωτική βοήθεια προς την Γιουγκοσλαβία την περίοδο 1952-53 έφτασε τα 296 εκ. δολάρια. Ο Γιώργος Σταθάκης, Το δόγμα Τρούμαν και το σχέδιο Μάρσαλ. Η ιστορία της αμερικανικής βοήθειας στην Ελλάδα, εκδ. «Βιβλιόραμα», 2004, σελ. 376, υπολογίζει ότι η βοήθεια στην Ελλάδα για το ’51-’52, έφτασε τα 180 εκατ. δολάρια. Το αναφέρουμε ως συγκριτικό στοιχείο, γιατί τα εθνικά νομίσματα υποχωρούσαν διαρκώς έναντι του δολαρίου]. Ο μόνος και αδιαπραγμάτευτος όρος που έθεταν οι ΗΠΑ για παροχή βοήθειας [101. Ιάκωβος Μιχαηλίδης, Τα πρόσωπα του Ιανού. Οι ελληνογιουγκοσλαβικές σχέσεις την περίοδο του ελληνικού Εμφυλίου πολέμου (1947-1949), εκδ. «Πατάκη», 2007, σελ. 187 και μετά. Ο ίδιος υπολογίζει, ότι το σύνολο της αμερικανικής οικονομικής βοήθειας μεταξύ 1949 και 1955 ανήλθε στο μεγάλο ποσό των 1.200 εκατομμυρίων δολαρίων] και η Ελλάδα για την εξομάλυνση και αποκατάσταση των σχέσεων, ήταν «η πλήρης εκ μέρους της Γιουγκοσλαβίας διακοπή πάσης βοήθειας προς τους υπό την κομμουνιστικήν ηγεσίαν έλληνας συμμορίτας». Ποιος νοιαζόταν για τα παιδιά! Έτσι, μετά την έμπρακτη συμμόρφωση της Γιουγκοσλαβίας, η οποία διαβεβαίωνε ότι το μεγαλύτερο μέρος των δανείων θα χρησιμοποιούνταν για καταναλωτικούς σκοπούς και την ανύψωση του βιοτικού επιπέδου [102. Elisabeth Barker, Η Γιουγκοσλαβική πολιτική προς την Ελλάδα 1947-1949, στο Μελέτες για τον εμφύλιο πόλεμο 1945-1949, επιμ. Lars Baerentzen, Γιάννης Ιατρίδης, Ole Smith εκδ «Ολκός», 2002, σελ. 315], άνοιγε ο δρόμος. Άρχισε η σταδιακή βελτίωση των διπλωματικών σχέσεών της με τον δυτικό κόσμο και την Ελλάδα, παρά τις αρνητικές και πυροδοτούμενες από ακροδεξιές οργανώσεις αντιδράσεις.
Στις 25 Νοεμβρίου 1950 στα Ελληνογιουγκοσλαβικά σύνορα, σε πανηγυρικό κλίμα, έγινε η παράδοση 21 παιδιών από την Γιουγκοσλαβία. Μετά τη διακοπή βοήθειας από τη Γιουγκοσλαβία προς τους αντάρτες, όπως αποκαλύπτει η Ειρήνη Λαγάνη [103. Ειρήνη Λαγάνη, 1995, σελ. 117] από διπλωματικά έγγραφα του Νοεμβρίου 1951, η ελληνική κυβέρνηση άλλαξε στάση και έπαψε να ανακινεί το θέμα της επιστροφής των παιδιών των σλαβομακεδόνων, διότι ήθελε να αποπέμψει το σύνολο αυτής της μειονότητας, πράγμα που τότε ακόμα και ο δοτός πρωθυπουργός Ν. Πλαστήρας αγνοούσε. Ήταν μια κίνηση κατευνασμού των εξτρεμιστικών ακροδεξιών δυνάμεων, με ταυτόχρονη επιδίωξη να ανακόψει τις επεκτατικές ορέξεις της γειτονικής χώρας, η οποία ήθελε να κατοχυρώσει την ύπαρξη μακεδονικής μειονότητας στην Ελλάδα [104. Σωτήρης Βαλντέν, Ελλάδα-Γιουγκοσλαβία. Γέννηση και εξέλιξη μιας κρίσης και οι ανακατατάξεις στα Βαλκάνια 1961-1962, εκδ. «Θεμέλιο», 1991, σελ. 48]. Ένα ακόμα επιπρόσθετο στοιχείο, ότι τα παιδιά χρησιμοποιήθηκαν για άλλους σκοπούς.
Ο πρώτος (και οι επόμενοι) επαναπατρισμός προκάλεσε την άμεση και έντονη αντίδραση του ΚΚΕ, με την κατηγορία ότι η παράδοση αυτή είναι «αποτρόπαιο έγκλημα με εμπνευστή τον Τίτο, που πέρασε στο στρατόπεδο των ιμπεριαλιστών… έγινε φίλος και σύμμαχος των Ελλήνων μοναρχοφασιστών… που ξεπερνά και τον Χίτλερ…». Όπως αναφέρει ο Μ. Ristovic [105. Milan Ristovic 2008, σελ. 218], ο Γιουγκοσλάβος Γενικός Πρόξενος στη Θεσσαλονίκη σε έκθεσή του εκτιμάει ότι οι Ελληνικές αρχές δυσανασχετούσαν και δεν φαίνονταν πολύ ευχαριστημένες για την εξέλιξη αυτή. Η παράδοση παιδιών συνεχίστηκε, όπως επίσης η επιδείνωση των σχέσεων της Γιουγκοσλαβίας όχι μόνο με το ΚΚΕ, αλλά και τις άλλες ανατολικές χώρες. Οι παραδόσεις παιδιών στην Ελλάδα συνεχίστηκαν μέχρι το 1954 που ήταν και η τελευταία (54 παιδιά). Στο διάστημα αυτό παραδόθηκαν μερικά παιδιά που οι γονείς τους είχαν μεταναστεύσει στην Αυστραλία και τον Καναδά. Ήταν κι αυτή μια κίνηση που άνοιγε διπλωματικούς δρόμους.
Στο μεταξύ οι Γιουγκοσλάβοι ζητούσαν την επιστροφή των παιδιών που οι γονείς τους ζούσαν στην Γιουγκοσλαβία και τα παιδιά τους στις ανατολικές χώρες. Αντίστροφα έπρατταν οι γονείς που ζούσαν στις ανατολικές χώρες και είχαν παιδιά στη Γιουγκοσλαβία, με σφοδρούς αμοιβαίους διαξιφισμούς. Δηλαδή όλες οι χώρες κατακρατούσαν παιδιά, ως εμπόρευμα ή ανταλλακτικό ή διαπραγματευτικό μέσο, ενόσω οι μεταξύ τους σχέσεις ήταν τεταμένες.
Ένα χρόνο μετά το θάνατο του Στάλιν, το 1954, άρχισαν να λιώνουν οι πάγοι στις σχέσεις μεταξύ της Σ. Ένωσης, των φιλικών της κρατών (άρα και του ΚΚΕ) και της Γιουγκοσλαβίας. Οι προσχηματικές οξύνσεις αρχίζουν να εξασθενούν. Έτσι μεταξύ Μαρτίου 1955 και μέχρι το τέλος 1958 έγιναν οι ανταλλαγές παιδιών μεταξύ Γιουγκοσλαβίας και αυτών που ζούσαν στις ανατολικές χώρες. Επίσης, μέχρι το 1954, με τη μεσολάβηση του Σουηδικού Ερυθρού Σταυρού, επέστρεψαν από τις λοιπές ανατολικές χώρες στην Ελλάδα περίπου 5.000 παιδιά και παρέμειναν περίπου 18-20.000 [106. Γιώργος Γκαγκούλιας, ό.π., σελ. 78]. Άρα καταλυτικός παράγοντας για τη μερική επιστροφή των παιδιών ήταν το νέο διαμορφούμενο παγκόσμιο status, στις σχέσεις των μεγάλων δυνάμεων. Ήταν τα εγκαίνια της λεγόμενης εποχής ειρηνικής συνύπαρξης.
Με το τέλος του εμφυλίου, η ηγεσία του «Εράνου», αποφάσισε την επιστροφή των παιδιών στα σπίτια τους. Εξαίρεση αποτέλεσε η κατηγορία των ορφανών και από τους δύο γονείς ή «των προς τούτοις εξομοιουμένων (παιδιά με γονείς συμμορίτας ή καταδίκους ή εν εξορία)». Όπως λέει η Τ. Βερβενιώτη [107. Τασούλα Βερβενιώτη, Καλλιόπη  Μουστάκα: Αρχηγός παιδούπολης “Αγίας Σοφίας” Βόλου, περιοδικό «Αρχειοτάξιο» τεύχος 10, Ιούνιος,-2008] «το σκεπτικό με βάση το οποίο προσφερόταν η “προστασία”, του “εράνου” ή σε όλα τα ορφανά (πραγματικά ή μη), ήταν ότι ως “Ελληνόπαιδες” αποτελούσαν “Εθνικό κεφάλαιο” και γι’ αυτό δεν έπρεπε να εγκαταλειφθούν “εις την επίδρασιν των αντεθνικών διδαγμάτων”». Ουσιαστικά εξομοιώνονται οι φυλακισμένοι, οι πρόσφυγες και οι εξόριστοι με νεκρούς και κρατούνται παρά τη θέληση των οικογενειών τους τα παιδιά για «εθνική διαπαιδαγώγηση.
Με την πάροδο του χρόνου παραμονής, που τα παιδιά μεγάλωναν και άρχισαν να αποκτούν γνώση και συνείδηση της κατάστασής τους, αρχίζουν να εμφανίζονται προβλήματα που πονοκεφαλιάζουν τις κυβερνητικές στρατηγικές. Μεταξύ άλλων, αναφέρεται το περιστατικό [108. Milan Ristovic, σελ. 134] μιας «στασιαστικής ομάδας», ηλικίας 15-19 ετών, που διαδραματίστηκε τον Φεβρουάριο του 1951, στο Curug της Γιουγκοσλαβίας, όπου τα 12 μεταξύ των 70, ήθελαν να επιστρέψουν στους γονείς τους, ενώ τα υπόλοιπα ήθελαν να πάνε στις χώρες της ανατολικής Ευρώπης.

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog

ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑΤΑ – ΜΕΡΟΣ 11ο

Τετάρτη, Φεβρουάριος 20th, 2019

Το 11ο μέρος από τα “Παιδομαζώματα” είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον. Διαβάζουμε για την εκμετάλλευση που έγινε από όλες τις δυνάμεις και από όλους τους ενδιαφερόμενους του ζητήματος των εκπατρισμένων παιδιών και των συγγενών τους.
Οικογένειες χωρισμένες σε διαφορετικά κράτη, παιδιά που δεν γνώριζαν ούτε το όνομά τους, δεν ήξεραν αν υπήρχαν γι’ αυτά γονείς και σε ποιο κράτος βρίσκονταν, αποτέλεσαν μοχλό πολιτικής πίεσης και εκμετάλλευσης.

Για τον Παληοτάκη
Η ομάδα του blog των Λαμπράκηδων

11. ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΗ ΤΩΝ ΑΡΠΑΓΜΕΝΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ

Μετά το ρήγμα των σχέσεων μεταξύ Στάλιν-Τίτο, δημιουργείται ο τρίτος πόλος, στη διεκδίκηση των παιδιών, η Γιουγκοσλαβία, της οποίας ο Ερυθρός Σταυρός ανακοινώνει ότι στη χώρα βρίσκονται 9.506 παιδιά, εκ των οποίων τα 7.661 ζουν με τους γονείς ή οικογένειες συγγενών και 1.845 διαμένουν σε παιδουπόλεις. Το πρόβλημα παιδιά θα αποτελέσει την πρόφαση, μέσω της οποίας θα επιδιωχθεί η επίτευξη πολιτικών και οικονομικών στόχων. Τώρα πια, με ασπίδα τους εθνικούς «μη πολιτικούς» Ερυθρούς Σταυρούς και πρόσχημα τα παιδιά, οι δυο κυβερνήσεις και η ΕΒΟΠ, βάζουν μπροστά τους αμήχανους γονείς (και ποιος μπορούσε να αντισταθεί;) των παιδιών να τα ζητούν και διεκδικούν:
α) Οι Έλληνες γονείς της Γιουγκοσλαβίας απαιτούν την επιστροφή των παιδιών τους, που βρίσκονται στις άλλες ανατολικές χώρες. Όχι όμως και τα παιδιά τους, που πράγματι υπήρχαν στην Ελλάδα. Κι αυτό διότι (ποιος λογάριαζε τους γονείς) η Γιουγκοσλαβία επιζητούσε διεθνείς συμμαχίες και με την Ελλάδα, κυρίως όμως με τους προστάτες και συμμάχους της. Τώρα, εκτός από τις χώρες της ανατολικής Ευρώπης, η Γιουγκοσλαβία, που ήδη είχε εχθρικές σχέσεις από το 1945 με τις γειτονικές της χώρες Αυστρία και Ιταλία λόγω εδαφικών διεκδικήσεων, έβαζε πλώρη για να βγει από την απομόνωση. Έτσι απλά στο βωμό των διεθνών σχέσεων και την αναζήτηση συμμαχιών με άλλες χώρες έπεσαν οι συγκεκριμένες οικογένειες και τα παιδιά τους.
β) Οι Έλληνες γονείς που ζουν στις ανατολικές χώρες ζητούν την επιστροφή των παιδιών τους που ζουν στην Γιουγκοσλαβία, γιατί «έχουν γίνει αντικείμενο συναλλαγής στις διαπραγματεύσεις ανάμεσα στη “μοναρχοφασιστική” κυβέρνηση της Αθήνας και στο Βελιγράδι» [92. Milan Ristovic, ό.π., σελ, 126]. Στον απολογισμό για το 1951 [93. Άννα Ματθαίου-Πόπη Πολέμη. Η εκδοτική περιπέτεια των Ελλήνων κομμουνιστών. Από το βουνό στην υπερορία 1948-1967, εκδ. «Βιβλιόραμα/ΑΣΚΙ», 2003, σελ. 61] του εκδοτικού οίκου του ΚΚΕ που εδρεύει στο Βουκουρέστι, βλέπουμε ότι στις 833.500 συνολικά σελίδες βιβλίων που εκδόθηκαν, οι 52.500 (6,4%) αφορούν σλαβομακεδονικά βιβλία, ενώ για το επόμενο έτος προγραμματίζονται συνολικά 956.300 σελίδες, εκ των οποίων οι 140.000 (14,6%) θα αφορούν σλαβομακεδονικά βιβλία. Άρα υπάρχει σ’ αυτές τις χώρες ελληνικός ενήλικος και ανήλικος πληθυσμός που μιλάει την σλαβομακεδονική γλώσσα. Τώρα πλάι στην ταξική πάλη και στην επανάσταση που πρόσκαιρα έχει ανασταλεί η σημαία της, έχει καίρια θέση η ενδοκομμουνιστική ιδεολογική διαμάχη.
γ) Η ελληνική κυβέρνηση ζητούσε τον επαναπατρισμό όλων των απαχθέντων παιδιών, ακόμα και αυτών που οι γονείς τους ευρίσκοντο στις ανατολικές χώρες. Γιατί «θέλουν να τα μετατρέψουν σε απόσπασμα γενιτσάρων που θα χρησιμοποιούσε η Ρωσία για τους βρώμικους σκοπούς της». Ακόμα και οι σύμμαχοι της Ελλάδας εξανέστησαν με τις εξτρεμιστικές αυτές απαιτήσεις και έκαναν την εξής προσθήκη: «όταν τα παιδιά τα ζητούν οι γονείς ή κοντινοί συγγενείς» [94. Lars Baerentzen, ό.π., σελ.153]. Στις αρχές Οκτωβρίου 1949 η κυβέρνηση κατέθεσε καταλόγους με ονόματα 6.238 παιδιών που οι γονείς ή συγγενείς τους ζητούσαν την επιστροφή των παιδιών στην Ελλάδα.
Μπορεί εύκολα να φανταστεί κανείς πόσες πιέσεις υπέστησαν πολλοί προκειμένου να μπουν στη λίστα των απαρηγόρητων, για να μεγαλώσει ο κατάλογος. Παρουσιάστηκε περίπτωση που ένας πατέρας ζητούσε το παιδί του στην Ελλάδα, ενώ αυτό έπαιρνε γράμματα από τους γονείς του στο Καναδά ή που μια μητέρα από την Ελλάδα ζητούσε το παιδί της, ενώ η ίδια στην πραγματικότητα βρισκόταν στην Γιουγκοσλαβία.
Στα ψηφίσματα στον ΟΗΕ και στον Διεθνή Ερυθρό Σταυρό, υπήρχε απόλυτη ομοφωνία και φραστική αλληλεγγύη για τη σωτηρία των παιδιών, ενώ κάθε πλευρά στην πράξη λειτουργούσε υστερόβουλα με διάφορες αιτιάσεις και διαφορετικά από τις ομόφωνες αυτές αποφάσεις. Υπήρχαν όμως και αντικειμενικές δυσκολίες. Όπως π.χ. παιδιά χωρίς γονείς ή κηδεμόνες, άλλα παιδιά που, για διαφόρους λόγους (επώνυμο παραπλανητικό ή εξελληνισμένο ή εκσλαβισμένο), δεν ήξεραν το όνομα ή, για ευνόητους λόγους (οι γονείς ήταν διωκόμενοι και χρησιμοποιούσαν ψευδώνυμα), δεν ήξεραν το πραγματικό όνομά τους, παιδιά που ο ένας γονέας ήταν πρόσφυγας και ο άλλος στην Ελλάδα. Πολλά παιδιά δεν γνώριζαν ούτε τα πραγματικά ονόματα των γονιών τους, διότι σε μικρή ηλικία όλα τα παιδιά του κόσμου τους αποκαλούν μπαμπά και μαμά.
Στα αρχεία του Γιουγκοσλάβικου Ερυθρού Σταυρού [95. Milan Ristovic, σελ. 209] αναφέρεται η συγκλονιστική περιπέτεια μιας οικογένειας: η Ευαγγελία Θεοδώρου βρισκόταν στην Γιουγκοσλαβία, οι γονείς της στην Ουγγαρία, ένας αδελφός στη Ρουμανία, ο άλλος στην Πολωνία, η αδελφή της στη Σ. Ένωση. Οι δύο θείοι της, που ζούσαν στην Ελλάδα, ως κοντινοί συγγενείς, δυνητικά θα μπορούσαν να ζητήσουν τον επαναπατρισμό των ανήλικων και άβουλων παιδιών, σε μια εποχή που η αντίσταση σε παρόμοιες πιέσεις κόστιζε συνέπειες, καθώς επιπλέον πρακτικά η αλληλογραφία ήταν μέχρι και απαγορευμένη.
Άλλο συγκλονιστικό περιστατικό από συνέντευξη [96. Ρίκη Βαν Μπουσχότεν, «Ενότητα και αδελφότητα»: Σλαβομακεδόνες και Έλληνες πολιτικοί πρόσφυγες στην Ανατολική Ευρώπη, στο Το όπλο παρά πόδα. Οι πολιτικοί πρόσφυγες του εμφυλίου πολέμου στην Ανατολική Ευρώπη, επιμ. Ε. Βουτυρά, Β. Δαλκαβούρας, Ν. Μαραντζίδης, Μ. Μποτίλα, εκδ. «Πανεπιστημίου Μακεδονίας», 2005, σελ. 65] που δίνεται στις 13/6/2001, εποχή που μπορεί να εκφραστεί η ελεύθερη βούληση, αναφέρεται: «η Αριάδνη καταγόταν από την Κόνιτσα. Ο πατέρας της ήταν δάσκαλος εθνικών αρχών, ο οποίος διετέλεσε για ένα διάστημα διευθυντής παιδούπολης της Βασιλικής Πρόνοιας. Η μάνα της ισχυρίζεται ότι την απήγαγαν οι αντάρτες με τη βία. Ωστόσο η ίδια έχει τις καλύτερες αναμνήσεις από τον παιδικό σταθμό της Ουγγαρίας που έζησε».
Από το 1949 μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1960, καθημερινά το Ελληνικό ραδιόφωνο αφιέρωνε τις περίφημες «αναζητήσεις μέσω του Ερυθρού Σταυρού», που όσο επιλεκτικές κι αν ήταν, είχαν ευεργετικά αποτελέσματα. Ωστόσο οι πρόσφυγες των ανατολικών χωρών απέφευγαν ακόμα και να ακούνε τις ειδήσεις από την Ελλάδα (αρκετοί τιμωρήθηκαν τα πρώτα χρόνια [97. Γεώργιος Γκαγούλιας, ό.π., σελ. 144]). Η επίσημη αιτιολογία του ΚΚΕ, όπως την ερμηνεύει ο Γιώργος Γκαγκούλιας, ήταν ότι οι ειδήσεις ήταν κατασκευασμένες και δεν συνέβαλαν στην ενότητα του λαού κ.λ.π. Η πραγματική αιτία ήταν ότι η ηγεσία του ΚΚΕ πίστευε, για χρόνια μετά την ήττα, ότι θα επιστρέψει ένοπλα και νικηφόρα για τον δεύτερο γύρο και ότι κάποιοι από τους πρόσφυγες, ακούγοντας τις ειδήσεις, μπορεί να πείθονταν για την παγίωση του Ελληνικού καθεστώτος και να αμφισβητούσαν την κομματική πολιτική ορθοφροσύνη.

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog

ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑΤΑ – ΜΕΡΟΣ 10ο

Τρίτη, Φεβρουάριος 12th, 2019

“Διεθνοποίηση” τιτλοφορεί ο συντάκτης την ενότητα αυτή. Και διαβάζοντας κατανοούμε πως μιλάμε για “αξιοποίηση” του θέματος των παιδιών ανάλογα με τα συμφέροντα και τις επιδιώξεις της κάθε πλευράς.
Και η βασική σύγκρουση εντοπίζεται ανάμεσα στο δυτικό και το ανατολικό στρατόπεδο. Συγκεκριμενοποιείται, όμως, μεταξύ Ελλάδας και Γιουγκοσλαβίας του Τίτο, ο οποίος χάραζε έναν διαφορετικό δρόμο. Και, δυστυχώς, διαβάζουμε ότι ύπουλο παιχνίδι παιζόταν και ύποπτα σενάρια εξυφαίνονταν στα βόρεια σύνορά μας. Και με τη συμμετοχή και τη συνευθύνη όλων. Όχι, βεβαίως, των παιδιών!

Για τον Παληοτάκη
Η ομάδα του blog των Λαμπράκηδων

10. ΔΙΕΘΝΟΠΟΙΗΣΗ

Έτσι έγινε προσπάθεια, ώστε οι αποφάσεις του ΟΗΕ να γίνουν επικοινωνιακά όπλα προς προσεταιρισμό της διεθνούς κοινής γνώμης και διεύρυνσης των συμμαχιών των δύο πόλων του ψυχρού πολέμου. Πρέπει να επισημάνουμε το αρνητικό κλίμα της δημοκρατικής κοινής γνώμης, τόσο στις ΗΠΑ, όσο και στην Αγγλία, για την υποστήριξη από τις κυβερνήσεις τους ενός «ανελεύθερου και αυταρχικού» καθεστώτος στην Ελλάδα, χωρίς να υποτιμάμε και τις αντίθετες, τις διαπνεόμενες από φιλοκομμουνιστικά αισθήματα.
Ο Έλληνας αντιπρόσωπος στον ΟΗΕ Πιπινέλης επέμενε και επιχειρηματολογούσε «στη διαδικασία απεθνικοποίησης, στην οποία έχουν εκτεθεί τα παιδιά και ότι υπόκεινται σε σκοτεινή ιδεολογική κατήχηση» [79. Milan Ristovic, 2008, σελ. 270]. Αντίστοιχα ο Σοβιετικός επέμενε «στην ύπαρξη στρατοπέδων συγκέντρωσης για τα παιδιά στη Μακρόνησο, όπου επανεκπαιδεύονταν [και παιδιά]» [80. Milan Ristovic, 2008 σελ. 27]. Αυτά, διότι ο πρώτος επιχειρηματολογούσε για την επιστροφή των απαχθέντων παιδιών σε φιλόξενο περιβάλλον, ενώ ο δεύτερος για τη μη επιστροφή σε ένα εχθρικό περιβάλλον. Η Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση (ΠΔΚ) σε υπόμνημά της στη Γ.Σ. του ΟΗΕ της 10/10/48 μεταξύ άλλων καταγγέλλει ότι «τα κακόμοιρα τα παιδάκια μεταφέρθηκαν σε στρατόπεδα ή παραδόθηκαν σε πλούσιες οικογένειες σαν υπηρέτες» [81. ΚΚΕ, Το ΚΚΕ. Επίσημα κείμενα, τόμος 6ος, σελ. 475. Σε ανακοίνωσή της η ΠΔΚ αναφέρεται σε «παιδικά στρατόπεδα της μοναρχοφασιστικής Ελλάδας», στο ίδιο σελίδα 509]. Φυσικά τα επιχειρήματα και των δύο ήταν αβάσιμα και ανυπόστατα.
Ήδη από το 1945 είχαν περάσει τα βόρεια σύνορα περισσότεροι από 25.000 Έλληνες υπήκοοι σλαβομακεδόνες, οι περισσότεροι λόγω των εις βάρος τους διακρίσεων [82. Θανάσης Σφήκας, "Το χωλό άλογο". Οι διεθνείς συνθήκες της Ελληνικής κρίσης 1941-1949, εκδ. «Βιβλιόραμα», 2007, σελ. 234]. Ήταν ένας πληθυσμός που μιλούσε τη δική του γλώσσα και είχε τα δικά του σλαβόφωνα βιβλία. Μετά το τέλος εμφυλίου, μαζί με τα γυναικόπαιδα, περίπου 50.000 είχαν εγκαταλείψει την Ελλάδα.
Η διένεξη Στάλιν-Τίτο επεκτάθηκε στα προσφυγόπουλα και τους δασκάλους τους. Το καλοκαίρι του 1949 η ΠΔΚ και το ΚΚΕ, που τάχθηκαν στο πλευρό του Στάλιν, κατηγόρησαν την Γιουγκοσλαβία ότι κακομεταχειρίζεται τα παιδιά, τα αντιμετωπίζει σα μάζα, που μπορούσε να γίνει αντικείμενο εκμετάλλευσης και προπαγάνδας για «εθνικοσλαβικούς» σκοπούς, έτσι ώστε να υπηρετήσει τους παλιούς ευρύτερους σερβικούς επεκτατικούς στόχους στη Μακεδονία του Αιγαίου [83. Milan Ristovic, 2008, σελ.92, επιστολή της Ελληνικής Προσωρινής δημοκρατικής Κυβέρνησης προς την πρεσβεία της Γιουγκοσλαβίας στη Βουδαπέστη]. Σε απόφαση της Κ.Ε. του ΚΚΕ της 28/3/51 αναφέρεται ότι «οι Τιτικοί θελαν να κάνουν το Μπούλκες όργανο μεγαλοσερβικών βλέψεων στη Μακεδονία του Αιγαίου… ενάντια στο ΚΚΕ…» [84. ΚΚΕ, Το ΚΚΕ. Επίσημα κείμενα, τόμος 7ος, σελ. 142].
Επίσης το ΚΚΕ εγκαλούσε τη Γιουγκοσλαβική κυβέρνηση ότι αντιμετώπιζε τα προσφυγόπουλα αντίθετα από τη θέληση των γονιών τους. Ακόμα κόβοντας τους δεσμούς των παιδιών με την πατρίδα τους, υπονομεύουν τον ίδιο τον αγώνα των γονιών τους. Κατηγορούσαν ότι ακολουθούσαν μια πολιτική δυσφήμισης των γονιών τους και απαιτούσαν τη μεταφορά των παιδιών σε άλλη χώρα (του Σοβιετικού μπλοκ).
Οι Γιουγκοσλάβοι με τη σειρά τους κατηγόρησαν κάποιους δασκάλους ότι προτρέπουν τα παιδιά σε απειθαρχία, επανάσταση (!) και ότι ασκούσαν (στα παιδιά) φιλοσταλινική και φιλοΚΚΕ προπαγάνδα, σύμφωνα με την οποία ο Τίτο κατέστρεψε τον αγώνα (του ΚΚΕ).
Με πρόφαση αυτές τις κατηγορίες, την 1η Ιουλίου του 1949 απολύθηκαν από Γιουγκοσλαβικά σχολεία εκπαιδευτικοί, άλλοι αντικαταστάθηκαν, και ακολούθησαν κι άλλες απομακρύνσεις εκπαιδευτικών. Στις 8 Σεπτεμβρίου [85. Milan Ristovic, 2008, σελ. 97] απελάθηκαν και στάλθηκαν στην Τσεχοσλοβακία όλοι οι δάσκαλοι της πόλης Μπούλκες και διαλύθηκαν τα σχολεία που είχαν πρωτολειτουργήσει για τα παιδιά.
Σε αντίποινα τότε και οι Έλληνες που ζούσαν στις ανατολικές χώρες, με υπόδειξη και μέσω της ΕΒΟΠ, απαιτούσαν την επιστροφή των παιδιών κοντά τους, καθώς και των γυναικών που τα είχαν συνοδεύσει στο ταξίδι από την Ελλάδα. Σε απάντηση των παραπάνω αντιποίνων στις άλλες χώρες του ανατολικού μπλοκ απολύθηκαν σλαβομακεδόνες εκπαιδευτικοί [86. Milan Ristovic, 2008, σελ. 102].
Μέχρι τις αρχές Σεπτεμβρίου 1949, στο γιουγκοσλαβικό έδαφος, υπήρχε μόνο ένα σχολείο με Έλληνες δασκάλους, που, σύμφωνα με αναφορά, η λειτουργία του «…ήταν ανεπιτυχής, λόγω των ακαταλλήλων δασκάλων και της διδασκαλίας στα ελληνικά, που τα παιδιά δεν τα καταλάβαιναν και δεν καλυπτόταν το σχέδιο διδασκαλίας» [87. Milan Ristovic, 2008, σελ. 99].
Να σημειώσουμε ότι μέσα στα εκπαιδευτικά καθήκοντα της εποχής ήταν η πολιτική μόρφωση εκπαιδευτών και εκπαιδευομένων σύμφωνα με τις αρχές της σύγχρονης (τότε) «σοσιαλιστικής παιδαγωγικής» [88. Milan Ristovic, 2008, σελ. 100]. Έτσι το έργο τους ήταν «η ανοικοδόμηση του νέου ανθρώπου» σύμφωνα με τα πρότυπα των ανατολικών χωρών. Τα παιδιά που γενικά αναπτύσσουν συναισθηματικούς δεσμούς με τους δασκάλους τους, πολύ περισσότερο στην περίπτωση των προσφυγόπουλων, που τους ένιωθαν και σαν γονείς, είχαν περισσότερους λόγους να ξανανιώσουν την έλλειψή τους και την ορφάνια. Δημιουργήθηκε κλίμα έκρυθμης κατάστασης, και, κατά τα γιουγκοσλάβικα αρχεία, υποκινούμενης με αλληλογραφία (!) ή άλλα μέσα.
Κι όπως θα δούμε ο σκοπός της εκπαίδευσης αφορούσε το αύριο των παιδιών. Τόσο στην Ελλάδα, όσο και στις χώρες του ανατολικού μπλοκ, η εκπαίδευση διεξαγόταν σε στρατοπεδικό περιβάλλον. Ήταν καταφανώς μεροληπτική, εξυπηρετούσε ανομολόγητους βραχυπρόθεσμους πολιτικούς προπαγανδιστικούς σκοπούς, και μακροπρόθεσμα αφορούσε το μέλλον των ιδεολογιών, μέσω της προσοδοφόρας επένδυσης σε ανθρώπινο δυναμικό, που προσδοκούσε μελλοντικά κέρδη. Οι εμπλεκόμενοι παράγοντες, ακόμα και οι πιο ακραίοι και ανυποχώρητοι, παρίσταναν τους ανυποψίαστους.
Πολλά κοινοβούλια, εκατοντάδες σωματεία, σύλλογοι, εθνικοί Ερυθροί Σταυροί, εκκλησιαστικές και άλλες απίθανες οργανώσεις κάθε μορφής, σε ανατολή και δύση, κινητοποιήθηκαν για τη σωτηρία των παιδιών, με αντικρουόμενα ψυχροπολεμικού τύπου ψηφίσματα και άλλες εκδηλώσεις, ανάλογα με την πολιτική τους τοποθέτηση. Η σωτηρία και προστασία των παιδιών λίγο-πολύ ήταν δεδομένη, πράγμα που ήθελαν να αγνοούν. Το επίδικο ήταν η χρησιμοποίησή τους για εφήμερους σκοπούς και ο μακροπρόθεσμος στόχος, που συνοψίζεται στη λέξη εκπαίδευση ή διαπαιδαγώγηση.
Μέχρι και ο τότε απρόσιτος λόγω οικονομικών νεότευκτος κινηματογράφος επιστρατεύτηκε, από κυβερνήσεις ή άλλες οργανώσεις, στην υπηρεσία των απαιτήσεων αυτών. Τον Σεπτέμβριο του 1946 η Paramoytfilm διαφημίζει την αμερικάνικη βοήθεια και, μεταξύ άλλων, ότι με τα κονδύλια της θα ξαναφτιαχτεί η γέφυρα του Γοργοποτάμου, που κατέστρεψαν οι κομμουνιστές (!) [89. Φώτος Λαμπρινός, Τα δελτία ειδήσεων, εφημερίδα «Εμφύλιος τύπος», τεύχος 39/2006]. Επίσης ο Ristovic γράφει για δυο ταινίες των Γιουγκοσλαβικών αρχείων που προπαγανδίζουν τη βοήθεια στα προσφυγόπουλα, οι οποίες φωτίζουν με τη δική τους οπτική το πρόβλημα [90. Ristovic, 2008, σελ. 15]. Στον κινηματογραφικό πόλεμο επιδόθηκαν ακόμα και μη κυβερνητικές οργανώσεις [91. Βλέπε Τασούλα Βερβενιώτη-Ουρανία Παπαδοπούλου, Η Λίγκα για τη Δημοκρατία στην Ελλάδα και το αρχείο της, περιοδικό «Αρχειοτάξιο», τεύχος 2, Ιούνιος 2002, όπου αναφέρεται, ότι στο αρχείο της Λίγκας υπάρχει φιλμ 10λεπτης διάρκειας, παραγωγής 1949, που καταφέρεται ενάντια στα επιχειρήματα της Αθήνας για το παιδομάζωμα].

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog

ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑΤΑ – ΜΕΡΟΣ 9ο

Παρασκευή, Φεβρουάριος 1st, 2019

Μια σύντομη ιστορική επισκόπηση διαβάζουμε σήμερα, σχετική με τις συνθήκες που δημιούργησαν τον διπολισμό και τον λεγόμενο “ψυχρό πόλεμο”. Μέρος αυτής της μοιρασιάς του κόσμου υπήρξε και η Ελλάδα, όπως και το σύνολο των Βαλκανίων. Η τύχη των παιδιών, που μας απασχολεί, δεν μπορούσε να μείνει έξω από αυτό το κλίμα έντονου διαγκωνισμού μεταξύ των ανερχόμενων μεγάλων δυνάμεων. Και δοκίμασαν αυτές τις δυνάμεις τους σε βάρος μας, στον οικονομικό, τον πολιτικό και τον κοινωνικό τομέα. Την επίγευση αυτών των συνθηκών, εξακολουθούμε να βιώνουμε και σήμερα ακόμη.

Για τον Παληοτάκη
Η ομάδα του blog των Λαμπράκηδων

9. ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΔΙΠΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΙΑ ΥΠΟΜΝΗΣΗ:
ΕΜΕΙΣ ΒΑΛΑΜΕ ΤΟ ΧΡΗΜΑ ΚΑΙ ΣΕΙΣ ΤΟ ΑΙΜΑ

Αμέσως μετά τον πόλεμο, η αρμονική και αρραγής πολεμική συμμαχία της Σ. Ένωσης με τους δυτικούς αρχίζει σταδιακά να ξεφτίζει. Μετεξελίσσεται σε όλο και πιο έντονη αντιπαλότητα. Ξεκινάει επιταχυνόμενος ο αγώνας δρόμου, με τον ανακαθορισμό νέων συμμαχιών, που θα οδηγήσει στη διαμόρφωση των δύο κύριων μπλοκ. Επίδικο είναι η κατοχύρωση, αναδιανομή και επέκταση των κερδών μεταξύ των νικητριών δυνάμεων του πολέμου. Στο πλαίσιο αυτού του παγκόσμιου σκηνικού, που αργότερα ονομάστηκε ψυχρός πόλεμος, τα μικρά κράτη, όπως η Ελλάδα, συμμετέχουν δορυφορικά. Θα ακολουθήσει ο διαμελισμός της ηττημένης Γερμανίας σε δύο κράτη, όπως λίγο μετά της Κίνας και αργότερα της Κορέας.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο εμφύλιος συμπίπτει με την έναρξη του ψυχρού πολέμου και τον ανταγωνισμό των δύο υπερδυνάμεων, για την κατάκτηση του ζωτικού χώρου της Μεσογείου και του Αιγαίου. Ουσιαστικά η Ελλάδα αποτέλεσε τον δοκιμαστικό σωλήνα για την έναρξη των ανταγωνισμών μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων. Αυτός ο τοπικός εμφύλιος προσλαμβάνει παγκόσμιες διαστάσεις, κινητοποιεί συμμαχίες και αντιπαλότητες κρατών με τις αντίστοιχες συνέπειες. Ένας τοπικός πόλεμος με ανοιχτά σύνορα πρόθυμων οικονομικών χορηγών, ώστε να μπορεί να υποδέχεται και να σπαταλά την άφθονη πολύπλευρη βοήθεια που τον συντήρησε.
Είναι αποκαλυπτική η κυνική δήλωση του αμερικάνου στρατηγού, ως εκπροσώπου του κύριου χρηματοδότη, που ήταν ταυτόχρονα και επικεφαλής των αμερικανικών δυνάμεων στην Ελλάδα, Βαν Φλιτ, που φέρεται ότι είπε: «Εμείς βάλαμε το χρήμα και η Ελλάδα το αίμα». Υπονοώντας ότι η εξοπλιστική και οικονομική βοήθεια για τον εμφύλιο, μπορεί να έχει αποδέκτες και άλλους πρόθυμους πέραν της Ελλάδας, σε όλο τον δυτικό κόσμο. Την ίδια ακριβώς φράση και στο ίδιο πνεύμα συναντάμε σε απόρρητη αναφορά της 19/11/1948 του αντιστράτηγου Θρ. Τσακαλώτου: «ΟΠΛΙΤΑΙ… “καμμία οικογένεια μαχομένου πενομένη, καμμία άστεγος”… όσοι δεν εισφέρουν σε αίμα να δώσουν χρήμα» [72. ΓΕΣ/Διεύθυνσις Ιστορίας Στρατού, ό.π., τόμος 10ος, σελ. 413].
Μετά τη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, ο εμφύλιος αποτέλεσε πεδίο δοκιμής νέων όπλων. Εδώ δοκιμάστηκαν οι περίφημες βόμβες ναπάλμ, το καλοκαίρι του 1948, σε περιορισμένη κλίμακα στην αρχή και πιο εκτεταμένα το επόμενο καλοκαίρι, που αυξανόταν η ένταση και η αγριότητα των μαχών, και όδευαν προς το τέλος οι νικηφόρες μάχες ενάντια στο ΚΚΕ. Ο Γ. Ιατρίδης γράφει [73. Γιάννης Ιατρίδης, Εμφύλιος πόλεμος, 1946-1949 εθνικοί και διεθνείς παράγοντες στο Η Ελλάδα στη δεκαετία 1940-1950. Ένα έθνος σε κρίση, επιμ. Γ. Ιατρίδης, εκδ. «Θεμέλιο», 1984 σελ. 381. Επίσης για τις βόμβες ναπάλμ: Αγγελική Λαΐου, ό.π, σελ. 80], ότι η αποτελεσματικότητά τους, εκτός από το πεδίο των μαχών, που αναμφισβήτητα επέδρασε πολεμικά, επιπρόσθετα λειτούργησε στη δημιουργία αρνητικού ψυχολογικού κλίματος στους αντιπάλους. Ο ίδιος αποκαλύπτει, ότι πολλοί Έλληνες πιλότοι στην αρχή αρνήθηκαν να χρησιμοποιήσουν τις εξαιρετικά θανατηφόρες αυτές βόμβες. Λέγεται ότι έγιναν 114 ρίψεις.
Ο ψυχρός πόλεμος ίσως αρχίζει πριν το δικό μας εμφύλιο. Όπως γράφει ο Β. Κουφουδάκης [74. Βαγγέλης Κουφουδάκης, ό.π., σελ.490], στις 21 Ιανουαρίου 1946 η Σ. Ένωση καταγγέλλει στον ΟΗΕ την βρετανική στρατιωτική παρουσία στην Ελλάδα, που συνιστούσε παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις της χώρας και απειλή για τους δημοκρατικούς θεσμούς. Ακολουθεί με υπόδειξη – παρακίνηση των ΗΠΑ και της Μ. Βρετανίας, η κυβέρνηση του Ιράν, που καταγγέλλει τη συνεχή παρουσία σοβιετικών δυνάμεων στη χώρα του, με αντίστοιχες αιτιάσεις. Την επόμενη ημέρα, παίρνει τη σκυτάλη αντίστοιχη καταγγελία της Ουκρανίας α) ενάντια στις Βρετανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις της κατά της Ινδονησίας και β) γιατί ενθαρρύνει την Ελλάδα, σε διεκδικήσεις εδαφών στη Β. Ήπειρο ενάντια στην Αλβανία και για διώξεις σε βάρος μειονοτήτων κ.λ.π. Απάντηση είναι η ανάληψη πρωτοβουλιών για την ίδρυση διεθνών οργανώσεων και την περιχαράκωση των συμμάχων του δυτικού και ανατολικού κόσμου στις αντίστοιχες συμμαχίες.
Ακολουθεί η ανακοίνωση την 12 Μαρτίου 1947 από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Χάρρυ Τρούμαν του ομωνύμου δόγματος για την κατ’ εξαίρεση οικονομική και στρατιωτική βοήθεια προς την Ελλάδα, Τουρκία και Ιράν, ως ανταμοιβή για την αντίσταση που προσέφεραν (και θα προσφέρουν) κατά του κομμουνιστικού επεκτατισμού. Σε τρεις μήνες ακολούθησε η εξαγγελία του υπουργού εξωτερικών των ΗΠΑ Τζωρτζ Μάρσαλ, που επίσημα αφορούσε σχέδιο βοήθειας για την ανασυγκρότηση των φιλικών προς τις ΗΠΑ χωρών της Ευρώπης, που είχαν πληγεί από τον πόλεμο.
Στις 12 Ιουλίου 1947 υπό την ηγεμονία των ΗΠΑ ιδρύεται ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (καθώς αργότερα και άλλοι διεθνείς οικονομικοί οργανισμοί), με σκοπό την οικονομική συνεργασία του δυτικού κόσμου, που ουσιαστικά στόχευε στην καθιέρωση του δολαρίου ως διεθνώς αποδεκτού νομίσματος σε ολόκληρο τον κόσμο, καθώς το νόμισμα αυτό βρίσκονταν και συνέχισε τα επόμενα χρόνια να βρίσκεται σε επιταχυνόμενη τροχιά ανόδου.
[75. Παναγιώτης Γουλιέμος, Νεοελληνική Πραγματικότητα, εκδ. «Νέα Αριστερά», 1976 (4η έκδοση), σελ.220].

Πίνακας ισοτιμίας δολαρίου και χρυσού φράγκου, που δείχνει την όλο και μεγαλύτερη ισχυροποίηση του αμερικάνικου νομίσματος.
1940 4,12 χρυσά φράγκα = 1 δολάριο
1941 3,45 χρυσά φράγκα = 1 δολάριο
1946 3,18 χρυσά φράγκα = 1 δολάριο
1947 2,78 χρυσά φράγκα = 1 δολάριο
1948 2,58 χρυσά φράγκα = 1 δολάριο
1949 2,60 χρυσά φράγκα = 1 δολάριο
1950 2,58 χρυσά φράγκα = 1 δολάριο
1951 2,39 χρυσά φράγκα = 1 δολάριο
1952 2,34 χρυσά φράγκα = 1 δολάριο
1955 2,32 χρυσά φράγκα = 1 δολάριο
1960 2,09 χρυσά φράγκα = 1 δολάριο
1965 1,96 χρυσά φράγκα = 1 δολάριο
1970 1,60 χρυσά φράγκα = 1 δολάριο.
Μέσω αυτής της βοήθειας επιδιωκόταν η εμπέδωση και επέκταση της πολιτικής και οικονομικής επιρροής των ΗΠΑ, ως ηγέτιδας και κηδεμονεύουσας δύναμης του συνασπισμού των δυτικών δυνάμεων.
Ο Μιχάλης Ράπτης προχωράει στην εκτίμηση, ότι οι ΗΠΑ μέσω του σχεδίου Μάρσαλ προσέβλεπαν στην διείσδυση στις χώρες επιρροής της ΕΣΣΔ και στο σκεπτικό του εμπερικλείει το ελληνικό πρόβλημα, όταν γράφει: «Τα γεγονότα 1947-49 στην Ελλάδα αποτέλεσαν τακτικό αντιπερισπασμό του Στάλιν στη διαλυτική επίδραση που μπορούσε να έχει το Σχέδιο Μάρσαλ στις Ανατολικές χώρες πριν η Μόσχα κατορθώσει να τις ενσωματώσει στη σφαίρα επιρροής της» [76. Μιχάλης Ράπτης (Πάμπλο), Η πολιτική μου αυτοβιογραφία, εκδ. «Ίκαρος» (Γ’ έκδοση), 1996, σελ.132. Το παραπάνω σκεπτικό που αναφέρει ο συγγραφέας, όπως διευκρινίζει, αποσυσχετίζεται και είναι ανεξάρτητο από τους εσωτερικούς παράγοντες και τις αιτίες, που προκάλεσαν τον εμφύλιο]. Πράγματι το Σεπτέμβριο του 1947 η αμερικάνικη βοήθεια έτυχε ευνοϊκής υποδοχής [77. Εφημερίδα «Εμπρός», 24/5/1947, όπου προδημοσιεύεται ρεπορτάζ, με πληροφορίες για προσπάθεια προσέγγισης και προσέλκυσης των δυο αυτών χωρών και της Γιουγκοσλαβίας στο σχέδιον Μάρσαλ] στην Πολωνία και την Τσεχοσλοβακία, ματαιώθηκε μετά από σοβιετική παρέμβαση και είχε σκοπό να επεκταθεί και στις λοιπές χώρες του ανατολικού μπλοκ.
Δυο χρόνια αργότερα οι ανατολικοί απαντούν αντίστοιχα υπό την ηγεσία της Σ. Ένωσης με παρόμοιες μεθόδους, με ανάλογο οργανισμό οικονομικής συνεργασίας (COMECON) και αντίστοιχες επιδιώξεις. Έτσι ταυτίζεται ο ψυχρός πόλεμος με τον παγκόσμιο διπολισμό και με πρώτο ίσως θύμα την Ελλάδα, που δεν είναι άμοιρη ευθυνών.
Στις 4 Απριλίου 1949, υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, υπογράφηκε στην Ουάσιγκτον η συμφωνία για το Βορειοατλαντικό Σύμφωνο, προοίμιο του ΝΑΤΟ [78. Γιάννης Ρουμπάτης, Δούρειος Ίππος. Η Αμερικανική διείσδυση στην Ελλάδα 1947-1967, εκδ. «Οδυσσέας», 1987, σελ.135-137, όπου περιγράφει ως εξής τον καταμερισμό: Στο Βορειοατλαντικό Σύμφωνο (ΝΑΤΟ) η Τουρκία και η Ελλάδα εντάχθηκαν στις 18 Φεβρουάριου 1952, στη σύνοδο της Λισαβόνας. Σε αντιστάθμισμα της εισόδου η Τουρκία θα παραχωρούσε αεροπορικές βάσεις στη συμμαχία, η Ελλάδα τη βάση της Σούδας στην Κρήτη. Οι στρατιωτικές δυνάμεις ξηράς, αέρος και θάλασσας θα ετίθεντο υπό την διοίκηση των Συμμαχικών Δυνάμεων], ως «αμυντικού» στρατιωτικού συνασπισμού για την αντιμετώπιση του κομμουνιστικού κινδύνου, όπως ισχυρίζονταν. Αργότερα το 1955 οι ανατολικοί υπό την αιγίδα της Σοβ. Ένωσης ιδρύουν το σύμφωνο της Βαρσοβίας, με τις αντίστοιχες «αντιιμπεριαλιστικές» αιτιάσεις. Ένας ακόμα «αμυντικός» στρατιωτικός συνασπισμός, τη στιγμή που κατά τα λεγόμενα δεν υπάρχουν επιθετικές στρατιωτικές συμμαχίες.
Όλες οι Ελληνικές πολιτικές δυνάμεις ήταν αυτιστικά στραμμένες στο εσωτερικό μέτωπο, στην εκμηδένιση του «εχθρού», και στο εξωτερικό μέτωπο, στην προσκόλληση στην αντίστοιχη συμμαχία. Μέσα σ’ αυτό το κλίμα το θέμα των παιδιών είχε την δική του θέση προτεραιότητας. Άλλο μέτωπο ουσιαστικά δεν υπήρχε. Εξωτερικά προβλήματα, όπως οι σχέσεις με τον «προαιώνιο» εχθρό, την Τουρκία, κανέναν δεν απασχολούσαν. Το Κυπριακό επίσης παρέμεινε σε εκκρεμότητα, χωρίς την ελάχιστη αντίσταση, γιατί έτσι υπαγόρευαν οι στρατηγικοί στόχοι των συμμάχων. Τώρα ως ουσία, για εσωτερική κατανάλωση, αλλά και κατά υπαγόρευση των συμμαχικών υποχρεώσεων, ο κίνδυνος και ο εξωτερικός εχθρός ήταν αποκλειστικά από βορρά.

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog

ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑΤΑ – ΜΕΡΟΣ 8ο

Τρίτη, Ιανουάριος 22nd, 2019

Διαφορετικές λέξεις, αντιθετικές μεταξύ τους, για να αποδώσουν το ίδιο πρόβλημα: την αξιοποίηση των παιδιών – σε όποιο στρατόπεδο κι αν είχαν “συναχθεί” – προκειμένου να υποστηριχθούν και να αναδειχθούν καλύτερα τα πολιτικά και ιδεολογικά καθεστώτα.
Και μιλάμε για την Ελλάδα και την κυρίαρχη κυβέρνησή της, τη βασίλισσα Φρειδερίκη με την αυλή της που εναντιώνονταν στα σοσιαλιστικά κρατίδια που φιλοξενούσαν παιδιά, και από την άλλη το αντίπαλο στρατόπεδο, που υπεραμύνονταν των συνθηκών “φύλαξης” των παιδιών στα δικά τους κράτη.
Ταυτοσημίες ο τίτλος της ενότητας. Μάλλον πετυχημένος.

Για τον Παληοτάκη
Η ομάδα του blog των Λαμπράκηδων

8. ΤΑΥΤΟΣΗΜΙΕΣ

Το ΚΚΕ σε απολογητικούς τόνους και αμυνόμενο για τον απαξιωτικό όρο «παιδομάζωμα», που του είχε προσάψει ο εχθρός, επέλεξε για τον εαυτό του τον τιμητικό όρο «παιδοφύλαγμα», με ασπίδα την «προστασία» των παιδιών και, όπως ισχυριζόταν, την άψογη φιλοξενία που απολαμβάνουν στις σοσιαλιστικές δημοκρατίες. Η ασπίδα της ελληνικής κυβέρνησης (εχθρού) ήταν οι δικοί της παιδότοποι με τα ίδια χαρακτηριστικά για την προστασία… Η διαφορά βρίσκεται στο πολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον διαπαιδαγωγικής φιλοξενίας: Σοσιαλιστικές δημοκρατίες (ανατολή) έναντι της Ελλάδας (δύση).
Άλλα εναλλακτικά αντιθετικά ζεύγη λέξεων που χρησιμοποιήθηκαν στον επικοινωνιακό πόλεμο είναι: απαγωγή-μεταφορά, απαγωγή-σωτηρία, δασκάλεμα-εκπαίδευση.
Οι παραπάνω δήθεν αντιθετικές λέξεις, ταυτόσημες στην ουσία, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και αντίστροφα. Καθιερώθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν ως πρόσθετα σύμβολα διαφορετικών κόσμων, υπηρέτησαν όμως παρόμοιους σκοπούς, που συμπυκνώνονται στη λογική της εξόντωσης του αντιπάλου στο εσωτερικό και ενδυνάμωση των συμμαχιών των υπό διαμόρφωση μεγάλων συνασπισμών στο εξωτερικό. Οι αναμφισβήτητες ευθύνες των εσωτερικών πολιτικών δυνάμεων δεν θα μας απασχολήσουν. Αυτό δεν αποτελεί άλλοθι τήρησης ίσων αποστάσεων.
Μια ακόμα μαρτυρία που επιβεβαιώνει ότι αντίθετοι σκοποί οδηγούσαν σε ταυτόσημα μέσα: Ανταρτόπληκτος και συμμοριόπληκτος ή πρόσφυγας, ανεξάρτητα από τη σηματοδότηση των λέξεων. Τα ταυτόσημα μέσα οδηγούν στην κοινή τραγωδία. Τα παραπάνω επιβεβαιώνει η παρακάτω μαρτυρία: «…Τον άντρα της τον είχανε πάρει οι αντάρτες στα βουνά. Ένα ανθρωπάκι άκακο, δεν είχε πειράξει μερμήγκι και βρέθηκε στα βουνά, χωρίς να το καταλάβει… [Μετά] ήρθανε από τη Χώρα ο Στρατός και τα TEA. Για εκδίκηση κάψανε τα σπίτια όσων ήτανε στο βουνό, μαζί και το σπίτι τούτου» [68. Γιάννης Αντ. Αντωνόπουλος, Στου Αλφειού τα γυρίσματα, Αθήνα, 2000, σελ. 45]. Και μάλιστα στην περιοχή της Πελοποννήσου, μια περιοχή που δεν βρέθηκε στο κέντρο, ούτε στην κορύφωση των επιχειρήσεων.
Η επίκληση των ανθρωπιστικών λόγων ήταν άλλη κοινή συνισταμένη. Κοινή συνισταμένη επίσης ήταν η κακόπιστη και καχύποπτη στάση για τις προθέσεις της αντίπαλης πλευράς. Η κατάκτηση της σφαίρας των εντυπώσεων δικαιολογούσε την πιο άκριτη και αυθαίρετη απόδοση προθέσεων, αρκεί αυτές να εξυπηρετούσαν την επικοινωνιακή εξόντωση του αντιπάλου. Προς επιβεβαίωση των παραπάνω, με εξαίρεση την γλωσσική μορφή (δημοτική- καθαρεύουσα), που κάνει διακριτή την προέλευση της κάθε ιδεολογικής τοποθέτησης, η συλλογή των παρακάτω κακόγουστων επιχειρημάτων και εκφράσεων, που μεταξύ πολλών παραθέτουμε, αναδείχνει την ταυτοσημία των άκριτων, χωρίς αποδεικτικό ειρμό και όρια φραστικών μέσων, που φιλοξενήθηκαν σε επίσημα έγγραφα:
«Φρικτή τραγωδία του παιδομαζώματος…»
«Ούτω καθιερούται ο αφελληνισμός και η γενοκτονία…»
«Απήχθησαν βιαίως υπό των συμμοριτών…»
«Να καταστρέψουν την ελληνική φυλή αποξενώνοντας τα Ελληνόπουλα…»
«Να μεταβάλουν τα Ελληνόπουλα εις γενιτσάρους…»
«Στα παιδιά προσφέρθησαν ως κατοικίαι αλλού σταύλοι…»
«Για την σωτηρίαν των παιδιών που έχουν εμποτισθεί με την κομμουνιστικήν διδασκαλίαν…»
«Να αποβάλουν τας κακάς συνηθείας… να ανανήψουν…»
«Το Εθνικό Συμβούλιο Νορβηγίδων κατήγγειλεν… ότι τα κορίτσια βιάζονται αδιαλείπτως και ζήτησαν τον επαναπατρισμόν… ώστε να μην απεθνικοποιηθούν τα παιδιά…»
«Που ζουν σε τρώγλες και στις λεγόμενες παιδουπόλεις της χιτλεροφασίστριας βασίλισσας Φρειδερίκης…»
«Για την επιστροφή στις εστίες τους των χιλιάδων Ελληνόπουλων που οι μοναρχοφαστικές ορδές απήγαγαν με τη βία…»
«Την τρομερή τραγωδία που ξετυλίγεται σε βάρος εκατοντάδων [!] χιλιάδων παιδιών…»
«Τα έκλεισαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης [!], στα οποία τα υποχρεώνουν να δουλεύουν με το ζόρι…»
Ο Ευάγγελος Αβέρωφ [69. Ευάγγελος Αβέρωφ, ο.π., σελ. 338], από τα πρακτικά σχετικής συνέλευσης του ΟΗΕ, αναφέρει ότι ο Γιουγκοσλάβος αντιπρόσωπος, μεταξύ άλλων, ισχυρίστηκε ότι ο ελληνικός στρατός, κατά τη διάρκεια των μαχών, χρησιμοποιούσε τα παιδιά για να καθαρίζουν τα ναρκοπέδια [!].
Οι ανθρωπιστικοί λόγοι δεν επιστρατεύτηκαν για τα «350.000-400.000 παιδιά, που υπολογίζεται ότι, μετά το τέλος του πολέμου, ήταν ορφανά και είχαν πραγματική ανάγκη κοινωνικής μέριμνας, αλλά για 40.000-60.000 παιδιά [του Εμφυλίου]» [70. Τασούλα Βερβενιώτη, Παιδομάζωμα ή/και Παιδοφύλαγμα, περιοδικό «Ιστορία», έκδ. «Εκδοτικός Οργανισμός Πάπυρος», τεύχος 503, Μάιος 2010, σελ. 13]. Προς επιβεβαίωση της επισήμανσης αυτής στα μέσα του 1946, ο καθηγητής Χωρέμης ανακοινώνει σε συνέδριο με θέμα «Η προστασία του παιδιού» ότι επί 75.000 παιδιών το 25%, έχει μολυνθεί από φυματίωση [71. Εφημερίδα «Ελευθερία» 30/6/1946].
Το ΚΚΕ ήταν σε θέση άμυνας στο παιχνίδι των εντυπώσεων, διότι δεν διέθετε τα ανάλογα επικοινωνιακά μέσα και τα ερείσματα διεθνών συμμαχιών, που διέθεταν οι αντίπαλοί του. Ενώ οι στρατιωτικές επιχειρήσεις διεξήχθησαν στα όρια της επικράτειας, η επικοινωνιακή γεωγραφία του πολέμου για τη σωτηρία των παιδιών ξεπέρασε τα κρατικά όρια και ενέπλεξε δεκάδες χώρες, σε όλες τις Ηπείρους, αφού το πρόβλημα δεν περιορίστηκε μόνο στις κατ’ επανάληψη συζητήσεις στον ΟΗΕ.

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog

ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑΤΑ – ΜΕΡΟΣ 7ο

Τρίτη, Ιανουάριος 15th, 2019

Μια μικρή αναφορά στην “επέμβαση” των ξένων δυνάμεων στο θέμα. Αυτών που αναδεικνύονταν μέσα από τους νικητές και τους νικητές του πολέμου, των κρατών δορυφόρων τους, των “κρατών-ανταρτών”, αλλά – κυρίως – των κρατών που βρίσκονταν στα σύνορά μας και φιλοξένησαν παιδιά.

Για τον Παληοτάκη
Η ομάδα του blog των Λαμπράκηδων

7. Ο ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ

Η σωτηρία των παιδιών αποτέλεσε επίσης μέρος του διεθνούς ιδεολογικού και επικοινωνιακού πολέμου, μεταξύ των δύο υπό διαμόρφωση υπερδυνάμεων και των συμμάχων – δορυφόρων τους, αλλά και της Γιουγκοσλαβίας, μετά τη σύγκρουσή της με την Σ. Ένωση, που εκδηλώθηκε το καλοκαίρι του 1948. Ο ρόλος της Γιουγκοσλαβίας ήταν κομβικός, όχι μόνο επειδή αποτέλεσε τη χώρα υποδοχής των αμάχων και μη, που περνούσαν τα βόρεια σύνορα, αλλά γιατί κινήθηκε μεταξύ των υπερδυνάμεων και αποτέλεσε το μήλο της έριδος μεταξύ τους. Η διαμάχη απασχόλησε για χρόνια τον ΟΗΕ, που συγκρότησε Ειδική Επιτροπή για τα Βαλκάνια (UNSCOB), για τη διερεύνηση των ενδοελληνικών διαφορών για τα παιδιά, που εμπλέκονταν και άλλες χώρες, αλλά και συνοριακές διαφορές. Συγκεκριμένα για να διερευνήσει καταγγελίες της Αλβανίας [67. Βαγγέλης Κουφουδάκης, Οι ΗΠΑ, τα Ηνωμένα Έθνη και το Ελληνικό ζήτημα 1946-1952, στο Η Ελλάδα στη δεκαετία 1940-1950 ένα έθνος σε κρίση, επι. Γ. Ιατρίδης, εκδ. «Θεμέλιο», 1984, σελ. 521] κατά της Ελλάδας, για εδαφικές διεκδικήσεις εις βάρος της και τις διώξεις μειονοτήτων στη Βόρεια Ελλάδα. Πρωτεύων σκοπός της επιτροπής ήταν οι συνοριακές διαφορές μεταξύ της Ελλάδας από τη μια και των βορείων γειτόνων της Γιουγκοσλαβίας, Βουλγαρίας και Αλβανίας. Στην ιστοριογραφία φαίνεται ότι κυριάρχησε όμως η «μάχη» για τα παιδιά, γιατί αυτή μπορούσε να διεγείρει τα αισθήματα και να συμβάλει στην κινητοποίηση της ελληνικής και παγκόσμιας κοινής γνώμης σε δύση και ανατολή. Μάλλον δεν είναι έτσι. Αυτό προκύπτει από ένα απλό ξεφύλλισμα του τύπου της εποχής, που αναφέρεται στα θέματα του εμφυλίου. Ενώ υπάρχει καθημερινό ρεπορτάζ από τα πεδία των μαχών και τακτική ενημέρωση για το τι συζητείται στον ΟΗΕ, οι αναφορές που σχετίζονται με τα παιδιά σπανίζουν. Μια πρώιμη ένοχη σιωπή καλύπτει το θέμα. Μια αιτιολόγηση, που δεν θα μπορούσε εύκολα να προκαλέσει διαφωνία, είναι ότι προβάλλεται η εξέλιξη των πολεμικών επιχειρήσεων, που είναι και η αιτία που προκάλεσε το πρόβλημα. Το πρόβλημα όμως συνέχισε να υπάρχει και λύθηκε όχι με τη λήξη του εμφυλίου, αλλά με την ενηλικίωση των παιδιών αυτής της συγκυρίας. Αντίθετα, κυριαρχούν οι ειδήσεις σχετικά με τη φιλανθρωπική δραστηριότητα του βασιλικού ζεύγους, οι επισκέψεις της βασίλισσας και οι συναφείς δραστηριότητες διαφόρων παραγόντων. Οι ανυποψίαστοι που συγκινήθηκαν και προσπάθησαν (π.χ. εκκλησιαστικοί παράγοντες) να το αναδείξουν είχαν φαίνεται μεσάνυχτα από δημόσιες σχέσεις. Επίσης στην «παράσταση» είχε εμπλοκή ο Διεθνής Ερυθρός Σταυρός, ένας μη πολιτικός υπερεθνικός οργανισμός, που εδράζει την υπόστασή του σε ανθρωπιστικά κίνητρα. Η συμβολή του αναγνωρίζεται ως σημαντική. Προσπάθησε να ισορροπήσει μεταξύ σφοδρά συγκρουόμενων δυνάμεων, μέσα από διπλωματικούς δρόμους. Τα εθνικά του τμήματα, υποτίθεται αδέσμευτα πολιτικής τοποθέτησης, κάθε άλλο παρά ουδέτερα αποδείχτηκαν. Αντίθετα, αποδείχτηκαν όργανα εξυπηρέτησης κρατικών πολιτικών, σε ανατολή και δύση. Αυτό γιατί οι ηγεσίες τους αντλούσαν τη νομιμοποίησή τους από διορισμό και λογοδοτούσαν στην εκάστοτε κυβέρνηση.

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog

ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑΤΑ – ΜΕΡΟΣ 6ο

Δευτέρα, Ιανουάριος 7th, 2019

Στο σημερινό απόσπασμα της ανάρτησής μας για τα “Παιδομαζώματα” διαβάσαμε συγκλονιστικές και συγκινητικές μαρτυρίες παιδιών και μανάδων.
Θεωρούμε πως τα δικά μας σχόλια θα βαρύνουν και θα μειώσουν την αξία αυτού καθαυτού του κειμένου. Επιλέγουμε, λοιπόν, τη σιωπή τη δική μας και αφήνουμε τα παιδιά της εποχής εκείνης, τους γονείς τους, όσους τα έζησαν και τα μελέτησαν να μιλήσουν στην ψυχή και στο μυαλό των αναγνωστών μας.

Η ομάδα του blog των Λαμπράκηδων
Για τον Παληοτάκη

ΜΕΡΟΣ 6ο – ΤΟ ΠΑΡΑΓΝΩΡΙΣΜΕΝΟ ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑ

Οι νέοι ως εκτελεστικά όργανα και των δυο στρατοπέδων αποτέλεσαν την πρώτη ύλη, που άλεσε η πολεμική μηχανή και οι συνακόλουθες συνέπειες του διχασμού. Είναι τα παιδιά που γεννήθηκαν στις φυλακές, είναι τα παιδιά θύματα αντεκδικήσεων, τα μεγαλύτερα παιδιά τα έγκλειστα σε παιδικές φυλακές, είναι τ’ ανήλικα της Μακρονήσου και άλλες αδιανόητες κατηγορίες, που μπορούμε να βρούμε στις παρακάτω μαρτυρίες:
«Ήταν τότε επτά μωρομάνες στο θάλαμο, όλες αγρότισσες. Τα παιδιά τους ήταν από δυόμισι ως τριών χρόνων, σε λίγο θα τα έπαιρναν από τη φυλακή, για να τα στείλουν στα ιδρύματα της Φρειδερίκης – στα χωριά τους δεν μπορούσαν να τα στείλουν, ήταν κατεστραμμένα, οι δικοί τους σκοτωμένοι, διωγμένοι, ξεκληρισμένοι. Εκεί, στη φυλακή, γινόταν ένα αληθινό «παιδομάζωμα» – αληθινή αρπαγή των παιδιών από την αγκαλιά των μανάδων – κι οι μανάδες δεν ήξεραν πού και πώς θα ζούσαν και θα μεγάλωναν τα παιδιά τους. Όταν πήγα εγώ, λεχώνα, στο θάλαμο, τα παιδιά ήταν μεγαλωμένα, προσαρμοσμένα στις συνθήκες της φυλακής» [48. Έλλη Παππά, Μαρτυρίες μιας διαδρομής, εκδ. «Βιβλιοθήκη του Μουσείου Μπενάκη». 2010, σελ. 121].
Η Μαστρολέων-Ζέρβα επιβεβαιώνει για το άρπαγμα των παιδιών, στις φυλακές της Χίου, όταν γράφει, ότι «ποτέ δεν έμαθαν οι μανάδες πού τα είχαν πάει… στα αναμορφωτήρια της Φρειδερίκης», πράγμα που πρέπει να δημιουργούσε έντονες αντιδράσεις και προσφυγές σε ντόπιες και αλλοδαπές οργανώσεις, ενώ για την επιστροφή στις μανάδες γράφει: «η Ζωζώ σκέφτηκε να φτιάξει μια παιδική χαρά και να παίρνει τα λίγα παιδάκια που μας είχαν έρθει από το παιδομάζωμα της Φρειδερίκης…» [49. Μαριγούλα Μαστρολέων-Ζέρβα, Εξόριστες. Χίος, Τρίκερι, Μακρονήσι, εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», 1986, σελ.13 και 56].
Το πιο χαρακτηριστικό, αξιόπιστο και αδιαμφισβήτητο γεγονός μαζικού αρπάγματος παιδιών, από τις κρατούμενες στις φυλακές Αβέρωφ μανάδες, για να τις τιμωρήσουν, επειδή με τις έντονες πολιτικές κινητοποιήσεις τους ξεσήκωναν την κοινή γνώμη: Το 1950 «πενήντα τέσσερα παιδιά δόθηκαν σε θετούς γονείς καθώς οι μητέρες τους φοβούνταν ότι, σε διαφορετική περίπτωση, το κράτος θα τα έστρεφε εναντίον τους, και άλλα τριάντα επτά στάλθηκαν σε κρατικά ιδρύματα όπου παρέμειναν μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1960» [50. Μαντώ Δαλιάνη-Mark Mazower, Παιδιά στη δίνη τον Εμφυλίου πολέμου. Οι ενήλικες του σήμερα, στο Μετά τον Πόλεμο. Η ανασυγκρότηση της οικογένειας, του έθνους και του κράτους, επιμ. Mark Mazower, έκδ. «Αλεξάνδρεια», 2000, σελ. 107]. Ο τραγικός επίλογος των παιδιών αυτών κλείνει όταν τον Οκτώβριο του 1962 τρία από αυτά και στα τέλη του 1965 τα εναπομείναντα τρία εγκαταλείπουν τα ιδρύματα που φιλοξενήθηκαν.
Η τότε γιατρός Μαντώ Δαλιάνη ήταν συγκρατούμενη των γυναικών αυτών. Εξειδικεύθηκε στην παιδοψυχιατρική, παρακολούθησε και μελέτησε την πορεία των παιδιών και των οικογενειών τους μέχρι το 1986, οπότε και κατέθεσε τη διατριβή της (516 σελίδων) με αυτό το αντικείμενο. Η μελέτη αυτή, μεταξύ πολλών άλλων ευρημάτων, καταλήγει ότι: «Τα περισσότερα από τα παιδιά είχαν το αίσθημα ότι είχαν εξαναγκαστεί να μεγαλώσουν γρήγορα», [51. Μαντώ Δαλιάνη, Παιδιά στη δίνη του ελληνικού εμφυλίου πολέμου 1946-1949, σημερινοί ενήλικες, εκδόσεις της «Σχολής I. Μ. Παναγιωτόπουλου», 2010, σελ. 498] και παραθέτει κάποιες αποκαλυπτικά χαρακτηριστικές εκφράσεις τους: «δεν θυμάμαι την παιδική μου ηλικία», «δεν έπαιξα ποτέ», «δεν ήμουν ποτέ παιδί ή έφηβος», «έμαθα να παίζω όταν έγινα γονιός». Επίσης «Όλα τα παιδιά είχαν εκτεθεί σε ακραίους τραυματισμούς πολέμου… σε συνεχή καταπίεση, σε ατομική και κοινωνική περιθωριοποίηση κατά τη διάρκεια ολόκληρης της παιδικής και εφηβικής ηλικίας… η πλειονότητα των παιδιών επέτυχε επαρκή ψυχοκοινωνική προσαρμογή κατά την ενήλικη ζωή…η αντοχή των παιδιών είχε ευοδωθεί από τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας κάθε παιδιού, από παράγοντες σχετικούς με την οικογένεια και τα δίκτυα υποστήριξης του…» [52. Μαντώ Δαλιάνη, 2010, σελ. 502-503].
Υπολογίζεται, ότι στο ΔΣΕ οι μάχιμες γυναίκες έφτασαν στο 20-30% του συνόλου και οι απασχολούμενες σε βοηθητικές υπηρεσίες, όπως την υγειονομική, την ταχυδρομική, την επιμελητεία κ.λ.π., μπορεί να έφταναν και το 70%. Υπήρχαν πολλά ζευγάρια που είχαν βγει στο βουνό ή που η γυναίκα ακολούθησε μεταγενέστερα τον άνδρα. Επίσης κατά τη διάρκεια της πολεμικής περιόδου δημιουργήθηκαν ερωτικές σχέσεις και γάμοι. Οι γυναίκες που έμεναν έγκυοι στέλνονταν για να γεννήσουν στις γειτονικές χώρες, κυρίως την Γιουγκοσλαβία, και μετά τον τοκετό επέστρεφαν. Οπότε στη δύναμη των πρώτων παιδουπόλεων πρέπει να περιλαμβάνονται και αυτά τα παιδιά, που οι γονείς τους ήταν στο πολεμικό μέτωπο.
Μια άλλη κατηγορία παιδιών-θυμάτων είναι αυτά που, όπως γράφει η Μαργαρίτα Λαζαρίδη, προέκυψαν από «εύθραυστες και εφήμερες σχέσεις» [53. Μαργαρίτα Λαζαρίδη, Πόλεμος και αίμα. Ταξίδι στο παρελθόν. Ταξίδι στον πόνο, εκδ, «Διογένης», 2004, σελ. 309], που δημιουργήθηκαν στο βουνό μέσα στις φλόγες του πολέμου, από παιδιά που «παθιασμένα ζούσαν το σήμερα», γιατί αύριο δεν ήξεραν τι τους ξημερώνει και μετά τις μάχες γιόρταζαν το γεγονός ότι επέζησαν, παρ’ ότι είχαν χαθεί (στη μάχη) καρδιακοί τους φίλοι. Είναι γνωστές οι απαγορεύσεις, ακόμα και επί ποινή θανάτου, για σύναψη και λύση ερωτικών σχέσεων. Ήταν η εποχή που χρειαζόταν άδεια από το κόμμα ακόμα και για τη σύναψη γάμου. Και όταν το ζευγάρι παντρευόταν στο βουνό, ο κανόνας ήταν να βρίσκονται σε διαφορετικές απομακρυσμένες μεταξύ τους μονάδες. Ακόμα η συγγραφέας διαβεβαιώνει ότι ανακοίνωσε τον χωρισμό με τον σύζυγό της στο κόμμα [54. Μαργαρίτα Λαζαρίδη, ό.π., σελ. 201].
Η ίδια συγγραφέας, από την εμπειρία της στη Ρουμανία, γράφει για μάνες παιδοκτόνες. Είναι οι μάνες εκείνες των οποίων οι άντρες είχαν σκοτωθεί σε μάχη ή που ο πατέρας αρνιόταν την αναγνώριση των παιδιών. Κορίτσια παραμεθορίων περιοχών που είδανε και πάθανε να τις πείσουν να «βγάλουν τα τσεμπέρια από τα κεφάλια τους, να βγάλουν τις χωριάτικες μακριές ως το χώμα φούστες». Η προκατάληψη ότι έχουν «νόθο» παιδί πολλές φορές τις οδηγούσε σε απόγνωση. Αναφέρεται ακόμα και σε εμπόριο παιδιών και σε παιδιά που ποτέ δεν γνώρισαν τους φυσικούς τους γονείς ή ότι αυτοί ήταν Έλληνες.
Η Βιργώ Βασιλείου [55. Βιργώ Βασιλείου, Ένα κλωνάρι ανθισμένο ρείκι, εκδ. «Θεμέλιο», σελ. 17] σε μαρτυρία της γράφει για μια άλλη κατηγορία γυναικών σε κατάσταση κύησης από βιασμό κατά τη διάρκεια ανακρίσεων και βασανιστηρίων, που προσπαθούσαν να αποβάλουν το έμβρυο κτυπώντας την κοιλιά τους. Γυναίκες που μισούσαν θανάσιμα τον αντίπαλο βιαστή και πατέρα του παιδιού τους. Γυναίκες ψυχολογικά τραυματισμένες με ανάμικτα και αντιφατικά αισθήματα απέναντι στο σπλάχνο τους. Στιγμές αισθημάτων μίσους και άλλες στιγμές στοργής. Ποιος ξέρει, σημειώνει, πόσο τραυματικά εξελίχθηκε η παραπέρα ζωή αυτής της κατηγορίας των παιδιών και κάθε μάνα πώς αντιμετώπισε τη σχέση με το παιδί, όταν αυτό άρχισε να αποκτά συνείδηση; Πώς απαντούσε στις πολύ φυσιολογικές και αυθόρμητες ερωτήσεις του παιδιού; Πώς αυτό το παιδί αντιμετώπισε και αντιμετωπίστηκε από το συντροφικό και συγγενικό περίγυρο; Και βέβαια, σε μια εποχή που οι τρέχουσες ανάγκες καθιστούσαν την επίσκεψη στον ψυχίατρο όνειρο.
Η ίδια πάλι μιλάει για ένα δωδεκάχρονο κορίτσι, τη Νίνα, που καταδικάστηκε, όπως αναφέρει και η Ε. Παππά, σε διετή φυλάκιση από το στρατοδικείο Αθηνών, μια και φαίνεται δεν είχαν σκεφτεί, τότε, να δημιουργήσουν στρατοδικείο ανηλίκων. Και μια απορία και ερώτημα ταυτόχρονα: Πώς είναι δυνατό αυτοί που θεωρούσαν αδιανόητη τη στράτευση των γυναικών, για πιθανά αδικήματα να τις παραπέμπουν σε στρατιωτικά δικαστήρια;
Η Τ. Βερβενιώτη καταθέτει ενδιαφέροντα στοιχεία από εκθέσεις, που συντάχθηκαν από εκπροσώπους του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, μετά από επισκέψεις τους στους τόπους κράτησης, με φωτογραφίες «που προσθέτουν στο ιστορικό περιεχόμενο [της εργασίας της], το φωτίζουν και το τεκμηριώνουν». Στο παράρτημα περιλαμβάνονται πολλά στοιχεία για ανήλικα παιδιά. Σε ένα μόνο από τα στρατόπεδα της Μακρονήσου βρίσκονται 372 καταδικασμένοι ανήλικοι [56. Τασούλα Βερβενιώτη, Αναπαραστάσεις της ιστορίας: Η δεκαετία του 1940, μέσα από τα αρχεία του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, εκδ. «Μέλισσα», 2009, σελ. 305. Είναι συγκλονιστική η φωτογραφία (σελ. 127) από το «Ειδικόν Σχολείον Αναμορφώσεως Γυναικών» (Μακρονήσου), με τις γυναίκες και τα μικρά παιδιά τους], πολλοί από αυτούς καταδικασμένοι σε ισόβια.
Μερικές συναφείς μαρτυρίες:
«Φέρνουν στη φυλακή ταχτικά, και εκείνη και άλλες γειτόνισσες, τα παιδιά των κρατουμένων μανάδων… Πώς να φαίνεται σ’ αυτά τα παιδιά άραγε η μάνα τους, πίσω απ’ αυτά τα σύρματα… τι θα χαραχτεί στην ψυχή τους για όλη τους τη ζωή… πώς να βλέπουνε το γονιό τους πίσω από το ανεξήγητο γι’ αυτά εμπόδιο της «σίτας», που δεν αφήνουν τα χεράκια τους, να πιάσουν με τα χεράκια τους τη μαμά. Κολλάνε τα χειλάκια τους πάνω στη σίτα, το ίδιο κι η μαμά από δω, και δίνουνε ένα φιλάκι». [57. Ολυμπία Παπαδούκα, Γυναικείαι φυλακαί Αβέρωφ, Αθήνα, 1981, σελ. 141].
«Πέντε παιδιά άφησε στους πέντε δρόμους. Έρχονται τακτικά και τις τρεις φορές τη βδομάδα που είναι το επισκεπτήριο… τα παιδιά φέρνουν επισκεπτήριο στη μάνα τ’ άπλυτα ρούχα τους και παίρνουνε τα καθαρά. Φέρνουνε άδεια τα κατσαρολάκια και τα παίρνουνε γεμάτα με το φαΐ της φυλακής… Τους δίνει και λεφτά για να πληρώνουνε το νοίκι. Πλένει τα ρούχα των υπαλλήλων της φυλακής για να εξοικονομήσει αυτό το νοίκι» [58. Ολυμπία Παπαδούκα ό.π., σελ. 60].
«Πώς δέθηκαν – κι αν δέθηκαν – τα τρυφερά νήματα της πιο τρυφερής, της γλυκιάς, της θείας σχέσης, που είναι η σχέση μάνας με τα παιδιά της και των παιδιών με τη μάνα τους, που τη στερήθηκαν χιλιάδες Ελληνόπουλα;» [59. Ολυμπία Παπαδούκα ό.π., σελ. 58].
Δεν έλειψε και το εμπόριο παιδιών, σύμφωνα με πολλές μαρτυρίες, όπως: «Η αρχηγός άνοιξε πάλι εκείνο το μεγάλο βιβλίο, όπου ήταν γραμμένα όλα τα παιδιά της παιδούπολης, με κοίταξε για πολλήν ώρα στα μάτια και μετά με ρώτησε αν θα ήθελα να με πάρει μια καλή και πλούσια οικογένεια στην Αμερική. «Θα σ’ έχουν σαν δικό τους παιδί και θα έχεις καλά ρούχα και παιχνίδια και ό,τι άλλο θέλεις», μου είπε» [60. Γιάννης Ατζακάς, Θολός βυθός, εκδ. «Άγρα», 2009, σελ. 68].
Σύμφωνα με καταγγελίες Συλλόγων Υιοθετημένων παιδιών: μιλάνε για αγοραπωλησίες παιδιών ή εκδόσεις πλαστών πιστοποιητικών θανάτων ή με άλλο τρόπο εξαφάνιση παιδιών, προκειμένου να δοθούν προς υιοθεσία. Αναφέρεται επίσης ότι τα παιδιά του Αργυριάδη, που εκτελέστηκε μαζί με τον Μπελογιάννη, απήχθησαν προς υιοθεσία και στάλθηκαν στις ΗΠΑ [61. Δημήτρης Σέρβος, ό.π., σελ. 162-163].
Η Μαργαρίτα Λαζαρίδη [62. Μαργαρίτα Λαζαρίδη, ό.π., σελ. 145-150], μητέρα δίχρονου και άρρωστου παιδιού, γράφει για την καταναγκαστική αποστολή της μια βραδιά του Δεκέμβρη 1947, από το Μπούλκες της Γιουγκοσλαβίας, όπου διέμενε, στο βουνό, καθώς και άλλης γυναίκας μητέρας δύο παιδιών, εκ των οποίων το ένα ήταν 10 μηνών – τα μικρά παιδιά τα ανελάμβαναν οι παιδουπόλεις. Ήταν μια αποστολή 130 ατόμων. Γράφει ότι οι αποστολές γίνονταν πάντα βράδυ και κρυφά. Γράφει ακόμα για την καταναγκαστική επιστράτευση κοριτσιών 13 και 15 ετών. Αργότερα το 1949 η ίδια πάλι ως ανακρίτρια ή πρόεδρος λαϊκού δικαστηρίου βρέθηκε αντιμέτωπη με 7 παιδιά, που είχαν απαχθεί και επιστρατευθεί από το χωριό τους σε επιδρομή ανταρτών. Τα παιδιά αυτά είχαν αυτοτραυματιστεί, για να αποφύγουν τις μάχες [63. Μαργαρίτα Λαζαρίδη, ό.π., σελ. 166]. Αναφέρεται στις πιέσεις που είχε από ηγετικά στελέχη του ΚΚΕ, προκειμένου να εκδοθεί απόφαση θανατικής καταδίκης, για παραδειγματισμό μη επανάληψης παρόμοιων φαινομένων. Μετά την άρνησή της να εκδώσει θανατική καταδίκη αναφέρεται στην απομάκρυνσή της από το δικαστικό σώμα [64. Βλέπε ΓΕΣ/Διεύθυνσις Ιστορίας Στρατού, ό.π., τόμος 9ος, σελ. 55, όπου η Λαζαρίδη, σύμφωνα με πληροφορίες του κυβερνητικού στρατού, είναι υπεύθυνη της διεύθυνσης δικαστικού του ΔΣΕ]. Αναφέρεται επίσης σε ομιλία του Βασίλη Μπαρτσιώτα, ηγετικού στελέχους, που λέει [Ιανουάριος 1949], ότι «μετά την αποτυχία της μάχης πληθαίνουν οι λιποταξίες: Μέσα σε 11 μέρες είχαμε 40 λιποταξίες, απ’ αυτούς 16 πήγαν προς τους «μοναρχοφασίστες» και 40 στα Σκόπια». Σε απόφαση του Π.Γ. της Κ.Ε. του ΚΚΕ της 1/11/48 διαβάζουμε: «Είχαμε και έχουμε λιποταξίες. Το Σεπτέμβρη λιποτάχτησε ένας αριθμός ίσος προς το ένα έβδομο των δυνάμεων που επιστρατεύσαμε» [65. ΚΚΕ, Το ΚΚΕ. Επίσημα κείμενα, τόμος 6ος, εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», 1987, σελ.295-296].
Αλλού διαβάζουμε μαρτυρία, που διαδραματίζεται σε πόλη της Β. Ελλάδας: «Ήμουν έντεκα χρονών το 1954, όταν με κάλεσαν στην ασφάλεια. Κι ακούω τον διοικητή της Ασφάλειας να λέει: -Φέρτε το φάκελο του μικρού Κιάου. Δεν πολυκαταλάβαινα, αλλά αυτό που τους ενδιέφερε ήταν πού έβρισκα χρήματα κι έστελνα στον πατέρα μου στην εξορία. Προφανώς οι δικοί μου βάζαν το όνομά μου για να βλέπει ο πατέρας μου το όνομα του παιδιού του» [66. Νίκος Κιάος, Τα παιδιά που μεγαλώνουν χωρίς γονείς, εφημερίδα «Η Αυγή», 29/11/2009]. Αυτό συμβαίνει πέντε χρόνια μετά τη λήξη των ένοπλων συρράξεων, και όταν η χώρα έχει μπει για τα καλά στον κοινοβουλευτικό δρόμο!

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog