Το blog των Λαμπράκηδων

ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑΤΑ – ΜΕΡΟΣ 13ο

Μάρτιος 21st, 2019

Λίγα λόγια για τη Μακεδονία (… μας … τους … των Βαλκανίων … του κόσμου … του πόνου … της αδικίας … της εκμετάλλευσης … των συμφερόντων και των δολοπλοκιών).

Για τον Παληοτάκη
Η ομάδα του blog των Λαμπράκηδων

13. ΤΟ ΑΠΟΣΙΩΠΗΜΕΝΟ ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑ

Το προκλητικό γεγονός που δείχνει ανάγλυφα τη γενική αναλγησία [109. Lars Baerentzen, όπ.,. σελ. 163], είναι ότι κατά τη διάρκεια όλων αυτών των απίστευτων διεργασιών και δολοπλοκιών, μεταξύ κρατών και διεθνών οργανισμών, δεν προσέχθηκε ή αγνοήθηκε η διαφορά μεταξύ σλαβόφωνων και ελληνόφωνων παιδιών, που δεν αναφέρεται πουθενά. Η διερευνητική βαλκανική επιτροπή του OHE (UNSCOB) στην έκθεσή της αναφέρεται μόνο στα ελληνόπουλα. Η αποσιώπηση είναι προφανής. Φυσικά η έκθεση συντάχθηκε από την πλειοψηφία της επιτροπής αυτής που την είχαν οι δυτικοί, απηχούσαν τις ελληνικές απόψεις και τόνιζαν τις συνέπειες της γιουγκοσλαβικής μοναχικής πολιτικής, που με επαμφοτερίζουσες συμμαχίες προσπαθούσε να επιβιώσει ανάμεσα στις συμπληγάδες των μεγάλων δυνάμεων.
Η ελληνική κυβέρνηση τόνιζε πάντα την ελληνικότητα όλων των παιδιών αποσιωπώντας ότι μεταξύ αυτών υπήρχαν και σλαβόφωνα παιδιά, που, όπως είδαμε παραπάνω, οι γονείς τους ζούσαν στην Ελλάδα. Επίσης το ΚΚΕ, αλλά και οι χώρες του ανατολικού μπλοκ, μιλούσαν μόνο για ελληνόπουλα. Πρόκειται για μία ακόμα πτυχή της διένεξης του ανατολικού μπλοκ με την Γιουγκοσλαβία, που διεκδικούσε τότε τη νότια επέκταση μιας εκ των συνιστωσών της. Της Δημοκρατίας της Μακεδονίας ή αλλιώς της Μακεδονίας του Αιγαίου. Ένα πρόβλημα που θα εμπλακεί ακόμα και στην εκπαίδευση των παιδιών, όπως θα δούμε παρακάτω. Επιπλέον ήταν μια συνωμοσία σιωπής ενάντια σε μια μικρή και αμελητέα μειονοτική ομάδα μιας χώρας, που αιωρούνταν μεταξύ ανατολής και δύσης.
Το επιμύθιο μέχρι σήμερα έχει ως εξής: α) Όλα τα παιδιά που ζούσαν στην προσφυγιά μπορούσαν να επιστρέψουν, ενήλικες πλέον, στην Ελλάδα μετά το νόμο 1285 του 1982. Η υπουργική απόφαση με αριθμό 106841 της 29/12/1982, προέβλεπε τον ελεύθερο επαναπατρισμό των πολιτικών προσφύγων, αλλά μόνο αυτών που έχουν Ελληνικό γένος. Εξαιρούσε εύσχημα αυτούς που αυτοπροσδιορίζονταν ως σλαβομακεδόνες. Αρκετοί απ’ αυτούς, που δεν ήταν Έλληνες στο γένος στην περίοδο της κατοχής, πολέμησαν ενάντια στις δυνάμεις του άξονα, ως Έλληνες μακεδόνες στη χώρα που ζούσαν. Μάλιστα η πρώτη γυναίκα, η νεαρή δασκάλα από τη Νάουσα Μίρκα Γκίνοβα (Γκίνη Ειρήνη) [110. Αγγέλικα Ψαρρά. Η ιστορία ως μαρτυρολόγιο, περιοδικό «Αρχειοτάξιο», τεύχ. 9 Μάιος, 2007, σελ.170. Μαρτυρία για τη σύλληψη της Γκίνη στο Μαργαρίτα Λαζαρίδου, ό.π., σελ.156- 158], που εκτελέστηκε με απόφαση στρατοδικείου ήταν Μακεδόνισσα. Καταδικάστηκε σε θάνατο μαζί με άλλους έξι άνδρες, μέλη του ΚΚΕ και εκτελέστηκαν στις 26 Ιουλίου 1946 στα Γιαννιτσά. Το 1980 στήθηκε προτομή της στα Σκόπια [111. Κυριακή Κλοκίτη. Πιάσανε τη Μίρκα, εφημερίδα «Η Εποχή» 2/11/2008, σελ. 20, όπου αναφέρεται στην απόφαση του δημοτικού συμβουλίου για μετονομασία ενός δρόμου σε Ειρήνη Γκίνη, ακυρώθηκε από το Υπουργείο Εσωτερικών και σε συνέχεια, μετά από απειλές ντόπιων μακεδόνων, μελών του ΠΑΣΟΚ, ότι θα αποχωρήσουν απ’ το κόμμα, επικυρώθηκε η απόφαση], όπου την τιμούν ως ηρωίδα της αντίστασης του Σερβικού λαού ενάντια στους φασίστες. Η ειρωνεία είναι ότι αυτή που πολέμησε στην Ελλάδα τις δυνάμεις κατοχής, δυο χρόνια μετά την απελευθέρωση, η χώρα για την οποία πολέμησε την καταδικάζει ως προδότρια και μέλος του ΚΚΕ και εκτελείται. Από την άλλη πλευρά, η δράση της και η ίδια γίνεται αντικείμενο οικειοποίησης από μια άλλη χώρα.
β) Και θλιβερό: Τα παιδιά της σλαβομακεδονικής Ελληνικής μειονότητας που οι γονείς τους είχαν καταφύγει στη Γιουγκοσλαβία κυρίως (στη Δημοκρατία της Μακεδονίας ή του Αιγαίου, όπως εναλλακτικά την ονόμαζαν τότε) ή αλλού, δεν μπορούν να έρθουν ούτε ως τουρίστες στην Ελλάδα. Διότι προσχηματικά οι τότε φυγάδες αντάρτες γονείς τους είχαν χάσει την Ελληνική ιθαγένεια, που ποτέ δυνητικά δεν τους αποδόθηκε, ενώ δεσμεύτηκαν και οι περιουσίες τους [112. Νίκος Αλιβιζάτος, Οι πολιτικοί θεσμοί σε κρίση 1922-1974. Όψεις της Ελληνικής εμπειρίας, εκδ. «Θεμέλιο», 1983, σελ. 487 και μετά]. Αμαρτίες γονέων δεκάδες χρόνια μετά! Αυτή ήταν μια βίαιη αλλά αναίμακτη εθνοκάθαρση μιας μικρής μειονοτικής ομάδας. Τα απλόχερα ανθρωπιστικά αισθήματα ποτέ δεν άγγιξαν αυτή την ομάδα! Υπολογίζεται ότι τη δεκαετία του 1940 συνολικά έφυγαν 102.000 εκ των οποίων οι 78.000 κατά τη διάρκεια του εμφυλίου. Η φυγή αυτή αποσυνδέεται με τα πολιτικά φρονήματα.
Μετά τη λήξη του εμφυλίου, στους εναπομείναντες σλαβομακεδόνες στην Ελλάδα «επιβλήθηκαν άμεσα, βίαια μέτρα, που συνοδεύτηκαν από μέσα αστυνομικής καταστολής (απαγόρευση χρήσης της γλώσσας τους ακόμα και μέσα στο σπίτι, μαζικές ορκωμοσίες. Να σημειώσουμε ότι δεν ήταν κομμουνιστές. Ορισμένα χωριά δεν ξαναμίλησαν ποτέ τη γλώσσα τους [113. Σταμάτης Μπέης, Όψεις γλωσσικού ηγεμονισμού στο Μειονότητες στην Ελλάδα, εκδ. Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας, 2004, σελ. 330]. Κατάληξη ήταν η ενσωμάτωση.
Να σημειώσουμε ότι οι γιουγκοσλαβικές αρχές από την πρώτη στιγμή με δελεαστικές παροχές (στέγαση, εργασία, σχολεία, υποτροφίες, πολιτισμός) προσπάθησαν να αφομοιώσουν [114. Keith Brown, Τα παιδιά-παππούδες της Μακεδονίας: Διεθνικές πολιτικές μνήμης, εξορίας και επιστροφής, 1948-1998, στο Πρόσφυγες στα Βαλκάνια. Μνήμη και ενσωμάτωση, επιμ. Β.Γούναρης-Ι. Μιχαηλίδης, εκδ. Πατάκη 2004, σελ. 67] τον σλαβόφωνο αυτόν πληθυσμό. Το αποτέλεσμα ήταν ότι, στα μέσα του 1952, περίπου 6.000 άτομα είχαν αποκτήσει την γιουγκοσλαβική υπηκοότητα, ενώ 3.000 είχαν γνωστοποιήσει στο ελληνικό προξενείο των Σκοπίων την πρόθεση επαναπατρισμού [115. Keith Brown, ό.π., σελ. 67] στην Ελλάδα. Το σύνολο αυτής της κατηγορίας πληθυσμού ήταν περίπου 40.000 άτομα [116. Ευάγγελος Κωφός, Εθνική κληρονομιά και ταυτότητα στη Μακεδονία του 19ου και του 20ου αιώνα, στο Εθνική ταυτότητα και εθνικισμός στη νεότερη Ελλάδα, επιμ. Θ. Βερέμης, Π. Κιτρομιλίδης, Ε. Κωφός, Α. Κιτρόεφ, εκδ. «Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης», 2003 σελ.255. Ο Τίτο τα υπολογίζει σε 35.000. Βλέπε Ιάκωβος Μιχαηλίδης «Τα πρόσωπα του Ιανού. Οι ελληνογιουγκοσλαβικές σχέσεις 1947-1949», εκδ. Πατάκη 2007, σελ. 209] (ο Τίτο [117. Ιάκωβος Μιχαηλίδης, Τα πρόσωπα του Ιανού. Οι ελληνογιουγκοσλαβικές σχέσεις 1947-1949, εκδ. «Πατάκη, 2007, σελ. 209] τα υπολογίζει σε 35.000) και ο επαναπατρισμός τους δεν έγινε ποτέ.

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog

ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑΤΑ – ΜΕΡΟΣ 12ο

Μάρτιος 4th, 2019

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα η σημερινή ανάρτηση, κατά τη γνώμη μας. Και είναι ενδιαφέρουσα γιατί, μέσα από τις πηγές και τα συμπεράσματα του συντάκτη, επιβεβαιώνεται με τον πιο καθαρό τρόπο πως τα παιδιά υπήρξαν θύματα διπλωματικών και πολιτικών πιέσεων μεταξύ των Δυνάμεων της εποχής και των συμφερόντων που διακυβεύονταν στην περιοχή.
Το τμήμα αυτό παρακίνησε κι εμάς να προσπαθήσουμε να αναζητήσουμε και από μόνοι μας τη σχετική βιβλιογραφία, προκειμένου να γνωρίσουμε καλύτερα το παρόν της Ελλάδας και των Βαλκανίων, να είμαστε πληρέστερα ενημερωμένοι και να καταλάβουμε τα παιχνίδια που εξακολουθούν να παίζονται στις πλάτες των σύγχρονων Ελλήνων.

Για τον Παληοτάκη
Η ομάδα του blog των Λαμπράκηδων

12. ΜΕΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ

Οι Γιουγκοσλάβοι, μετά τη ρήξη Στάλιν-Τίτο, που επέφερε την οικονομική απομόνωση της χώρας τους από το ανατολικό μπλοκ, έπρεπε να αναζητήσουν συμμάχους. Το 1948 οι εισαγωγές της Γιουγκοσλαβίας από τις υπόλοιπες ανατολικές χώρες αντιστοιχούσαν στο 47% του συνόλου των εισαγωγών της, ενώ το 1949 έπεσαν στο 14% και το 1950 μηδενίστηκαν [98. Γεώργιος Χρηστίδης, Τα κομμουνιστικά Βαλκάνια, εκδ. «Βάνιας», σελ. 117. Ο ίδιος γράφει (σελ. 86), ότι οι αμυντικές δαπάνες μεταξύ 1948 και 1950 αυξήθηκαν από 9,4% στο 16,7 του ΑΕΠ και ότι η δύναμη του στρατού από 400.000 το 1947, έφτασε τις 600 000 το 1951]. Ήταν τώρα απαραίτητα τα διπλωματικά ανοίγματα προς τη Δύση, που οδηγούσαν στην επείγουσα προτεραιότητα της στήριξης και ανόρθωσης της κατεστραμμένης οικονομίας τους.
Η καλή θέληση για την επιστροφή των παιδιών ήταν η χρυσή ευκαιρία. Ήταν η εποχή της μεταπολεμικής ανασυγκρότησης, που όλες οι χώρες είχαν ανάγκη από δάνεια, αλλά και του ψυχρού πολέμου, που κανένας δεν μπορούσε να γνωρίζει πού και πώς θα δημιουργηθούν νέες θερμές εστίες, πράγμα που ενίσχυε την ανάγκη των απαραίτητων διπλωματικών ανοιγμάτων.
Στην εκδήλωση της «ημέρας εθνικού πένθους» για τη διεκδίκηση της επιστροφής των παιδιών που έγινε στη Ν. Υόρκη [99. Milan Ristovic 2008, σελ. 175-176], οι διαμαρτυρόμενοι ελληνοαμερικάνοι υπέβαλαν την ερώτηση, που εμπεριείχε έντονη αποδοκιμασία, γιατί η κυβέρνησή τους δίνει δάνεια στη Γιουγκοσλαβία, χωρίς να θέτει ως προϋπόθεση την επιστροφή των παιδιών.
Από τις αρχές της δεκαετίας του 1950 άνοιξαν οι κρουνοί των δυτικών δανείων και λοιπής βοήθειας σε τρόφιμα, αγροτικά είδη και ακολούθησε η στρατιωτική βοήθεια, προς την «αποστάτισσα» της ανατολής» [100. Γεώργιος Χρηστίδης, ό.π., σελ. 118., ο οποίος υπολογίζει, ότι η αμερικανική βοήθεια το έτος 1951 και 1952 έφτασε τα 200 εκατ. δολάρια, πλέον της απροσδιόριστης στρατιωτικής βοήθειας, που ξεκίνησε το 1950. Ο ίδιος επικαλούμενος άλλη πηγή υπολογίζει ότι η στρατιωτική βοήθεια προς την Γιουγκοσλαβία την περίοδο 1952-53 έφτασε τα 296 εκ. δολάρια. Ο Γιώργος Σταθάκης, Το δόγμα Τρούμαν και το σχέδιο Μάρσαλ. Η ιστορία της αμερικανικής βοήθειας στην Ελλάδα, εκδ. «Βιβλιόραμα», 2004, σελ. 376, υπολογίζει ότι η βοήθεια στην Ελλάδα για το ’51-’52, έφτασε τα 180 εκατ. δολάρια. Το αναφέρουμε ως συγκριτικό στοιχείο, γιατί τα εθνικά νομίσματα υποχωρούσαν διαρκώς έναντι του δολαρίου]. Ο μόνος και αδιαπραγμάτευτος όρος που έθεταν οι ΗΠΑ για παροχή βοήθειας [101. Ιάκωβος Μιχαηλίδης, Τα πρόσωπα του Ιανού. Οι ελληνογιουγκοσλαβικές σχέσεις την περίοδο του ελληνικού Εμφυλίου πολέμου (1947-1949), εκδ. «Πατάκη», 2007, σελ. 187 και μετά. Ο ίδιος υπολογίζει, ότι το σύνολο της αμερικανικής οικονομικής βοήθειας μεταξύ 1949 και 1955 ανήλθε στο μεγάλο ποσό των 1.200 εκατομμυρίων δολαρίων] και η Ελλάδα για την εξομάλυνση και αποκατάσταση των σχέσεων, ήταν «η πλήρης εκ μέρους της Γιουγκοσλαβίας διακοπή πάσης βοήθειας προς τους υπό την κομμουνιστικήν ηγεσίαν έλληνας συμμορίτας». Ποιος νοιαζόταν για τα παιδιά! Έτσι, μετά την έμπρακτη συμμόρφωση της Γιουγκοσλαβίας, η οποία διαβεβαίωνε ότι το μεγαλύτερο μέρος των δανείων θα χρησιμοποιούνταν για καταναλωτικούς σκοπούς και την ανύψωση του βιοτικού επιπέδου [102. Elisabeth Barker, Η Γιουγκοσλαβική πολιτική προς την Ελλάδα 1947-1949, στο Μελέτες για τον εμφύλιο πόλεμο 1945-1949, επιμ. Lars Baerentzen, Γιάννης Ιατρίδης, Ole Smith εκδ «Ολκός», 2002, σελ. 315], άνοιγε ο δρόμος. Άρχισε η σταδιακή βελτίωση των διπλωματικών σχέσεών της με τον δυτικό κόσμο και την Ελλάδα, παρά τις αρνητικές και πυροδοτούμενες από ακροδεξιές οργανώσεις αντιδράσεις.
Στις 25 Νοεμβρίου 1950 στα Ελληνογιουγκοσλαβικά σύνορα, σε πανηγυρικό κλίμα, έγινε η παράδοση 21 παιδιών από την Γιουγκοσλαβία. Μετά τη διακοπή βοήθειας από τη Γιουγκοσλαβία προς τους αντάρτες, όπως αποκαλύπτει η Ειρήνη Λαγάνη [103. Ειρήνη Λαγάνη, 1995, σελ. 117] από διπλωματικά έγγραφα του Νοεμβρίου 1951, η ελληνική κυβέρνηση άλλαξε στάση και έπαψε να ανακινεί το θέμα της επιστροφής των παιδιών των σλαβομακεδόνων, διότι ήθελε να αποπέμψει το σύνολο αυτής της μειονότητας, πράγμα που τότε ακόμα και ο δοτός πρωθυπουργός Ν. Πλαστήρας αγνοούσε. Ήταν μια κίνηση κατευνασμού των εξτρεμιστικών ακροδεξιών δυνάμεων, με ταυτόχρονη επιδίωξη να ανακόψει τις επεκτατικές ορέξεις της γειτονικής χώρας, η οποία ήθελε να κατοχυρώσει την ύπαρξη μακεδονικής μειονότητας στην Ελλάδα [104. Σωτήρης Βαλντέν, Ελλάδα-Γιουγκοσλαβία. Γέννηση και εξέλιξη μιας κρίσης και οι ανακατατάξεις στα Βαλκάνια 1961-1962, εκδ. «Θεμέλιο», 1991, σελ. 48]. Ένα ακόμα επιπρόσθετο στοιχείο, ότι τα παιδιά χρησιμοποιήθηκαν για άλλους σκοπούς.
Ο πρώτος (και οι επόμενοι) επαναπατρισμός προκάλεσε την άμεση και έντονη αντίδραση του ΚΚΕ, με την κατηγορία ότι η παράδοση αυτή είναι «αποτρόπαιο έγκλημα με εμπνευστή τον Τίτο, που πέρασε στο στρατόπεδο των ιμπεριαλιστών… έγινε φίλος και σύμμαχος των Ελλήνων μοναρχοφασιστών… που ξεπερνά και τον Χίτλερ…». Όπως αναφέρει ο Μ. Ristovic [105. Milan Ristovic 2008, σελ. 218], ο Γιουγκοσλάβος Γενικός Πρόξενος στη Θεσσαλονίκη σε έκθεσή του εκτιμάει ότι οι Ελληνικές αρχές δυσανασχετούσαν και δεν φαίνονταν πολύ ευχαριστημένες για την εξέλιξη αυτή. Η παράδοση παιδιών συνεχίστηκε, όπως επίσης η επιδείνωση των σχέσεων της Γιουγκοσλαβίας όχι μόνο με το ΚΚΕ, αλλά και τις άλλες ανατολικές χώρες. Οι παραδόσεις παιδιών στην Ελλάδα συνεχίστηκαν μέχρι το 1954 που ήταν και η τελευταία (54 παιδιά). Στο διάστημα αυτό παραδόθηκαν μερικά παιδιά που οι γονείς τους είχαν μεταναστεύσει στην Αυστραλία και τον Καναδά. Ήταν κι αυτή μια κίνηση που άνοιγε διπλωματικούς δρόμους.
Στο μεταξύ οι Γιουγκοσλάβοι ζητούσαν την επιστροφή των παιδιών που οι γονείς τους ζούσαν στην Γιουγκοσλαβία και τα παιδιά τους στις ανατολικές χώρες. Αντίστροφα έπρατταν οι γονείς που ζούσαν στις ανατολικές χώρες και είχαν παιδιά στη Γιουγκοσλαβία, με σφοδρούς αμοιβαίους διαξιφισμούς. Δηλαδή όλες οι χώρες κατακρατούσαν παιδιά, ως εμπόρευμα ή ανταλλακτικό ή διαπραγματευτικό μέσο, ενόσω οι μεταξύ τους σχέσεις ήταν τεταμένες.
Ένα χρόνο μετά το θάνατο του Στάλιν, το 1954, άρχισαν να λιώνουν οι πάγοι στις σχέσεις μεταξύ της Σ. Ένωσης, των φιλικών της κρατών (άρα και του ΚΚΕ) και της Γιουγκοσλαβίας. Οι προσχηματικές οξύνσεις αρχίζουν να εξασθενούν. Έτσι μεταξύ Μαρτίου 1955 και μέχρι το τέλος 1958 έγιναν οι ανταλλαγές παιδιών μεταξύ Γιουγκοσλαβίας και αυτών που ζούσαν στις ανατολικές χώρες. Επίσης, μέχρι το 1954, με τη μεσολάβηση του Σουηδικού Ερυθρού Σταυρού, επέστρεψαν από τις λοιπές ανατολικές χώρες στην Ελλάδα περίπου 5.000 παιδιά και παρέμειναν περίπου 18-20.000 [106. Γιώργος Γκαγκούλιας, ό.π., σελ. 78]. Άρα καταλυτικός παράγοντας για τη μερική επιστροφή των παιδιών ήταν το νέο διαμορφούμενο παγκόσμιο status, στις σχέσεις των μεγάλων δυνάμεων. Ήταν τα εγκαίνια της λεγόμενης εποχής ειρηνικής συνύπαρξης.
Με το τέλος του εμφυλίου, η ηγεσία του «Εράνου», αποφάσισε την επιστροφή των παιδιών στα σπίτια τους. Εξαίρεση αποτέλεσε η κατηγορία των ορφανών και από τους δύο γονείς ή «των προς τούτοις εξομοιουμένων (παιδιά με γονείς συμμορίτας ή καταδίκους ή εν εξορία)». Όπως λέει η Τ. Βερβενιώτη [107. Τασούλα Βερβενιώτη, Καλλιόπη  Μουστάκα: Αρχηγός παιδούπολης “Αγίας Σοφίας” Βόλου, περιοδικό «Αρχειοτάξιο» τεύχος 10, Ιούνιος,-2008] «το σκεπτικό με βάση το οποίο προσφερόταν η “προστασία”, του “εράνου” ή σε όλα τα ορφανά (πραγματικά ή μη), ήταν ότι ως “Ελληνόπαιδες” αποτελούσαν “Εθνικό κεφάλαιο” και γι’ αυτό δεν έπρεπε να εγκαταλειφθούν “εις την επίδρασιν των αντεθνικών διδαγμάτων”». Ουσιαστικά εξομοιώνονται οι φυλακισμένοι, οι πρόσφυγες και οι εξόριστοι με νεκρούς και κρατούνται παρά τη θέληση των οικογενειών τους τα παιδιά για «εθνική διαπαιδαγώγηση.
Με την πάροδο του χρόνου παραμονής, που τα παιδιά μεγάλωναν και άρχισαν να αποκτούν γνώση και συνείδηση της κατάστασής τους, αρχίζουν να εμφανίζονται προβλήματα που πονοκεφαλιάζουν τις κυβερνητικές στρατηγικές. Μεταξύ άλλων, αναφέρεται το περιστατικό [108. Milan Ristovic, σελ. 134] μιας «στασιαστικής ομάδας», ηλικίας 15-19 ετών, που διαδραματίστηκε τον Φεβρουάριο του 1951, στο Curug της Γιουγκοσλαβίας, όπου τα 12 μεταξύ των 70, ήθελαν να επιστρέψουν στους γονείς τους, ενώ τα υπόλοιπα ήθελαν να πάνε στις χώρες της ανατολικής Ευρώπης.

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog

ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑΤΑ – ΜΕΡΟΣ 11ο

Φεβρουάριος 20th, 2019

Το 11ο μέρος από τα “Παιδομαζώματα” είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον. Διαβάζουμε για την εκμετάλλευση που έγινε από όλες τις δυνάμεις και από όλους τους ενδιαφερόμενους του ζητήματος των εκπατρισμένων παιδιών και των συγγενών τους.
Οικογένειες χωρισμένες σε διαφορετικά κράτη, παιδιά που δεν γνώριζαν ούτε το όνομά τους, δεν ήξεραν αν υπήρχαν γι’ αυτά γονείς και σε ποιο κράτος βρίσκονταν, αποτέλεσαν μοχλό πολιτικής πίεσης και εκμετάλλευσης.

Για τον Παληοτάκη
Η ομάδα του blog των Λαμπράκηδων

11. ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΗ ΤΩΝ ΑΡΠΑΓΜΕΝΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ

Μετά το ρήγμα των σχέσεων μεταξύ Στάλιν-Τίτο, δημιουργείται ο τρίτος πόλος, στη διεκδίκηση των παιδιών, η Γιουγκοσλαβία, της οποίας ο Ερυθρός Σταυρός ανακοινώνει ότι στη χώρα βρίσκονται 9.506 παιδιά, εκ των οποίων τα 7.661 ζουν με τους γονείς ή οικογένειες συγγενών και 1.845 διαμένουν σε παιδουπόλεις. Το πρόβλημα παιδιά θα αποτελέσει την πρόφαση, μέσω της οποίας θα επιδιωχθεί η επίτευξη πολιτικών και οικονομικών στόχων. Τώρα πια, με ασπίδα τους εθνικούς «μη πολιτικούς» Ερυθρούς Σταυρούς και πρόσχημα τα παιδιά, οι δυο κυβερνήσεις και η ΕΒΟΠ, βάζουν μπροστά τους αμήχανους γονείς (και ποιος μπορούσε να αντισταθεί;) των παιδιών να τα ζητούν και διεκδικούν:
α) Οι Έλληνες γονείς της Γιουγκοσλαβίας απαιτούν την επιστροφή των παιδιών τους, που βρίσκονται στις άλλες ανατολικές χώρες. Όχι όμως και τα παιδιά τους, που πράγματι υπήρχαν στην Ελλάδα. Κι αυτό διότι (ποιος λογάριαζε τους γονείς) η Γιουγκοσλαβία επιζητούσε διεθνείς συμμαχίες και με την Ελλάδα, κυρίως όμως με τους προστάτες και συμμάχους της. Τώρα, εκτός από τις χώρες της ανατολικής Ευρώπης, η Γιουγκοσλαβία, που ήδη είχε εχθρικές σχέσεις από το 1945 με τις γειτονικές της χώρες Αυστρία και Ιταλία λόγω εδαφικών διεκδικήσεων, έβαζε πλώρη για να βγει από την απομόνωση. Έτσι απλά στο βωμό των διεθνών σχέσεων και την αναζήτηση συμμαχιών με άλλες χώρες έπεσαν οι συγκεκριμένες οικογένειες και τα παιδιά τους.
β) Οι Έλληνες γονείς που ζουν στις ανατολικές χώρες ζητούν την επιστροφή των παιδιών τους που ζουν στην Γιουγκοσλαβία, γιατί «έχουν γίνει αντικείμενο συναλλαγής στις διαπραγματεύσεις ανάμεσα στη “μοναρχοφασιστική” κυβέρνηση της Αθήνας και στο Βελιγράδι» [92. Milan Ristovic, ό.π., σελ, 126]. Στον απολογισμό για το 1951 [93. Άννα Ματθαίου-Πόπη Πολέμη. Η εκδοτική περιπέτεια των Ελλήνων κομμουνιστών. Από το βουνό στην υπερορία 1948-1967, εκδ. «Βιβλιόραμα/ΑΣΚΙ», 2003, σελ. 61] του εκδοτικού οίκου του ΚΚΕ που εδρεύει στο Βουκουρέστι, βλέπουμε ότι στις 833.500 συνολικά σελίδες βιβλίων που εκδόθηκαν, οι 52.500 (6,4%) αφορούν σλαβομακεδονικά βιβλία, ενώ για το επόμενο έτος προγραμματίζονται συνολικά 956.300 σελίδες, εκ των οποίων οι 140.000 (14,6%) θα αφορούν σλαβομακεδονικά βιβλία. Άρα υπάρχει σ’ αυτές τις χώρες ελληνικός ενήλικος και ανήλικος πληθυσμός που μιλάει την σλαβομακεδονική γλώσσα. Τώρα πλάι στην ταξική πάλη και στην επανάσταση που πρόσκαιρα έχει ανασταλεί η σημαία της, έχει καίρια θέση η ενδοκομμουνιστική ιδεολογική διαμάχη.
γ) Η ελληνική κυβέρνηση ζητούσε τον επαναπατρισμό όλων των απαχθέντων παιδιών, ακόμα και αυτών που οι γονείς τους ευρίσκοντο στις ανατολικές χώρες. Γιατί «θέλουν να τα μετατρέψουν σε απόσπασμα γενιτσάρων που θα χρησιμοποιούσε η Ρωσία για τους βρώμικους σκοπούς της». Ακόμα και οι σύμμαχοι της Ελλάδας εξανέστησαν με τις εξτρεμιστικές αυτές απαιτήσεις και έκαναν την εξής προσθήκη: «όταν τα παιδιά τα ζητούν οι γονείς ή κοντινοί συγγενείς» [94. Lars Baerentzen, ό.π., σελ.153]. Στις αρχές Οκτωβρίου 1949 η κυβέρνηση κατέθεσε καταλόγους με ονόματα 6.238 παιδιών που οι γονείς ή συγγενείς τους ζητούσαν την επιστροφή των παιδιών στην Ελλάδα.
Μπορεί εύκολα να φανταστεί κανείς πόσες πιέσεις υπέστησαν πολλοί προκειμένου να μπουν στη λίστα των απαρηγόρητων, για να μεγαλώσει ο κατάλογος. Παρουσιάστηκε περίπτωση που ένας πατέρας ζητούσε το παιδί του στην Ελλάδα, ενώ αυτό έπαιρνε γράμματα από τους γονείς του στο Καναδά ή που μια μητέρα από την Ελλάδα ζητούσε το παιδί της, ενώ η ίδια στην πραγματικότητα βρισκόταν στην Γιουγκοσλαβία.
Στα ψηφίσματα στον ΟΗΕ και στον Διεθνή Ερυθρό Σταυρό, υπήρχε απόλυτη ομοφωνία και φραστική αλληλεγγύη για τη σωτηρία των παιδιών, ενώ κάθε πλευρά στην πράξη λειτουργούσε υστερόβουλα με διάφορες αιτιάσεις και διαφορετικά από τις ομόφωνες αυτές αποφάσεις. Υπήρχαν όμως και αντικειμενικές δυσκολίες. Όπως π.χ. παιδιά χωρίς γονείς ή κηδεμόνες, άλλα παιδιά που, για διαφόρους λόγους (επώνυμο παραπλανητικό ή εξελληνισμένο ή εκσλαβισμένο), δεν ήξεραν το όνομα ή, για ευνόητους λόγους (οι γονείς ήταν διωκόμενοι και χρησιμοποιούσαν ψευδώνυμα), δεν ήξεραν το πραγματικό όνομά τους, παιδιά που ο ένας γονέας ήταν πρόσφυγας και ο άλλος στην Ελλάδα. Πολλά παιδιά δεν γνώριζαν ούτε τα πραγματικά ονόματα των γονιών τους, διότι σε μικρή ηλικία όλα τα παιδιά του κόσμου τους αποκαλούν μπαμπά και μαμά.
Στα αρχεία του Γιουγκοσλάβικου Ερυθρού Σταυρού [95. Milan Ristovic, σελ. 209] αναφέρεται η συγκλονιστική περιπέτεια μιας οικογένειας: η Ευαγγελία Θεοδώρου βρισκόταν στην Γιουγκοσλαβία, οι γονείς της στην Ουγγαρία, ένας αδελφός στη Ρουμανία, ο άλλος στην Πολωνία, η αδελφή της στη Σ. Ένωση. Οι δύο θείοι της, που ζούσαν στην Ελλάδα, ως κοντινοί συγγενείς, δυνητικά θα μπορούσαν να ζητήσουν τον επαναπατρισμό των ανήλικων και άβουλων παιδιών, σε μια εποχή που η αντίσταση σε παρόμοιες πιέσεις κόστιζε συνέπειες, καθώς επιπλέον πρακτικά η αλληλογραφία ήταν μέχρι και απαγορευμένη.
Άλλο συγκλονιστικό περιστατικό από συνέντευξη [96. Ρίκη Βαν Μπουσχότεν, «Ενότητα και αδελφότητα»: Σλαβομακεδόνες και Έλληνες πολιτικοί πρόσφυγες στην Ανατολική Ευρώπη, στο Το όπλο παρά πόδα. Οι πολιτικοί πρόσφυγες του εμφυλίου πολέμου στην Ανατολική Ευρώπη, επιμ. Ε. Βουτυρά, Β. Δαλκαβούρας, Ν. Μαραντζίδης, Μ. Μποτίλα, εκδ. «Πανεπιστημίου Μακεδονίας», 2005, σελ. 65] που δίνεται στις 13/6/2001, εποχή που μπορεί να εκφραστεί η ελεύθερη βούληση, αναφέρεται: «η Αριάδνη καταγόταν από την Κόνιτσα. Ο πατέρας της ήταν δάσκαλος εθνικών αρχών, ο οποίος διετέλεσε για ένα διάστημα διευθυντής παιδούπολης της Βασιλικής Πρόνοιας. Η μάνα της ισχυρίζεται ότι την απήγαγαν οι αντάρτες με τη βία. Ωστόσο η ίδια έχει τις καλύτερες αναμνήσεις από τον παιδικό σταθμό της Ουγγαρίας που έζησε».
Από το 1949 μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1960, καθημερινά το Ελληνικό ραδιόφωνο αφιέρωνε τις περίφημες «αναζητήσεις μέσω του Ερυθρού Σταυρού», που όσο επιλεκτικές κι αν ήταν, είχαν ευεργετικά αποτελέσματα. Ωστόσο οι πρόσφυγες των ανατολικών χωρών απέφευγαν ακόμα και να ακούνε τις ειδήσεις από την Ελλάδα (αρκετοί τιμωρήθηκαν τα πρώτα χρόνια [97. Γεώργιος Γκαγούλιας, ό.π., σελ. 144]). Η επίσημη αιτιολογία του ΚΚΕ, όπως την ερμηνεύει ο Γιώργος Γκαγκούλιας, ήταν ότι οι ειδήσεις ήταν κατασκευασμένες και δεν συνέβαλαν στην ενότητα του λαού κ.λ.π. Η πραγματική αιτία ήταν ότι η ηγεσία του ΚΚΕ πίστευε, για χρόνια μετά την ήττα, ότι θα επιστρέψει ένοπλα και νικηφόρα για τον δεύτερο γύρο και ότι κάποιοι από τους πρόσφυγες, ακούγοντας τις ειδήσεις, μπορεί να πείθονταν για την παγίωση του Ελληνικού καθεστώτος και να αμφισβητούσαν την κομματική πολιτική ορθοφροσύνη.

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog

ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑΤΑ – ΜΕΡΟΣ 10ο

Φεβρουάριος 12th, 2019

“Διεθνοποίηση” τιτλοφορεί ο συντάκτης την ενότητα αυτή. Και διαβάζοντας κατανοούμε πως μιλάμε για “αξιοποίηση” του θέματος των παιδιών ανάλογα με τα συμφέροντα και τις επιδιώξεις της κάθε πλευράς.
Και η βασική σύγκρουση εντοπίζεται ανάμεσα στο δυτικό και το ανατολικό στρατόπεδο. Συγκεκριμενοποιείται, όμως, μεταξύ Ελλάδας και Γιουγκοσλαβίας του Τίτο, ο οποίος χάραζε έναν διαφορετικό δρόμο. Και, δυστυχώς, διαβάζουμε ότι ύπουλο παιχνίδι παιζόταν και ύποπτα σενάρια εξυφαίνονταν στα βόρεια σύνορά μας. Και με τη συμμετοχή και τη συνευθύνη όλων. Όχι, βεβαίως, των παιδιών!

Για τον Παληοτάκη
Η ομάδα του blog των Λαμπράκηδων

10. ΔΙΕΘΝΟΠΟΙΗΣΗ

Έτσι έγινε προσπάθεια, ώστε οι αποφάσεις του ΟΗΕ να γίνουν επικοινωνιακά όπλα προς προσεταιρισμό της διεθνούς κοινής γνώμης και διεύρυνσης των συμμαχιών των δύο πόλων του ψυχρού πολέμου. Πρέπει να επισημάνουμε το αρνητικό κλίμα της δημοκρατικής κοινής γνώμης, τόσο στις ΗΠΑ, όσο και στην Αγγλία, για την υποστήριξη από τις κυβερνήσεις τους ενός «ανελεύθερου και αυταρχικού» καθεστώτος στην Ελλάδα, χωρίς να υποτιμάμε και τις αντίθετες, τις διαπνεόμενες από φιλοκομμουνιστικά αισθήματα.
Ο Έλληνας αντιπρόσωπος στον ΟΗΕ Πιπινέλης επέμενε και επιχειρηματολογούσε «στη διαδικασία απεθνικοποίησης, στην οποία έχουν εκτεθεί τα παιδιά και ότι υπόκεινται σε σκοτεινή ιδεολογική κατήχηση» [79. Milan Ristovic, 2008, σελ. 270]. Αντίστοιχα ο Σοβιετικός επέμενε «στην ύπαρξη στρατοπέδων συγκέντρωσης για τα παιδιά στη Μακρόνησο, όπου επανεκπαιδεύονταν [και παιδιά]» [80. Milan Ristovic, 2008 σελ. 27]. Αυτά, διότι ο πρώτος επιχειρηματολογούσε για την επιστροφή των απαχθέντων παιδιών σε φιλόξενο περιβάλλον, ενώ ο δεύτερος για τη μη επιστροφή σε ένα εχθρικό περιβάλλον. Η Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση (ΠΔΚ) σε υπόμνημά της στη Γ.Σ. του ΟΗΕ της 10/10/48 μεταξύ άλλων καταγγέλλει ότι «τα κακόμοιρα τα παιδάκια μεταφέρθηκαν σε στρατόπεδα ή παραδόθηκαν σε πλούσιες οικογένειες σαν υπηρέτες» [81. ΚΚΕ, Το ΚΚΕ. Επίσημα κείμενα, τόμος 6ος, σελ. 475. Σε ανακοίνωσή της η ΠΔΚ αναφέρεται σε «παιδικά στρατόπεδα της μοναρχοφασιστικής Ελλάδας», στο ίδιο σελίδα 509]. Φυσικά τα επιχειρήματα και των δύο ήταν αβάσιμα και ανυπόστατα.
Ήδη από το 1945 είχαν περάσει τα βόρεια σύνορα περισσότεροι από 25.000 Έλληνες υπήκοοι σλαβομακεδόνες, οι περισσότεροι λόγω των εις βάρος τους διακρίσεων [82. Θανάσης Σφήκας, "Το χωλό άλογο". Οι διεθνείς συνθήκες της Ελληνικής κρίσης 1941-1949, εκδ. «Βιβλιόραμα», 2007, σελ. 234]. Ήταν ένας πληθυσμός που μιλούσε τη δική του γλώσσα και είχε τα δικά του σλαβόφωνα βιβλία. Μετά το τέλος εμφυλίου, μαζί με τα γυναικόπαιδα, περίπου 50.000 είχαν εγκαταλείψει την Ελλάδα.
Η διένεξη Στάλιν-Τίτο επεκτάθηκε στα προσφυγόπουλα και τους δασκάλους τους. Το καλοκαίρι του 1949 η ΠΔΚ και το ΚΚΕ, που τάχθηκαν στο πλευρό του Στάλιν, κατηγόρησαν την Γιουγκοσλαβία ότι κακομεταχειρίζεται τα παιδιά, τα αντιμετωπίζει σα μάζα, που μπορούσε να γίνει αντικείμενο εκμετάλλευσης και προπαγάνδας για «εθνικοσλαβικούς» σκοπούς, έτσι ώστε να υπηρετήσει τους παλιούς ευρύτερους σερβικούς επεκτατικούς στόχους στη Μακεδονία του Αιγαίου [83. Milan Ristovic, 2008, σελ.92, επιστολή της Ελληνικής Προσωρινής δημοκρατικής Κυβέρνησης προς την πρεσβεία της Γιουγκοσλαβίας στη Βουδαπέστη]. Σε απόφαση της Κ.Ε. του ΚΚΕ της 28/3/51 αναφέρεται ότι «οι Τιτικοί θελαν να κάνουν το Μπούλκες όργανο μεγαλοσερβικών βλέψεων στη Μακεδονία του Αιγαίου… ενάντια στο ΚΚΕ…» [84. ΚΚΕ, Το ΚΚΕ. Επίσημα κείμενα, τόμος 7ος, σελ. 142].
Επίσης το ΚΚΕ εγκαλούσε τη Γιουγκοσλαβική κυβέρνηση ότι αντιμετώπιζε τα προσφυγόπουλα αντίθετα από τη θέληση των γονιών τους. Ακόμα κόβοντας τους δεσμούς των παιδιών με την πατρίδα τους, υπονομεύουν τον ίδιο τον αγώνα των γονιών τους. Κατηγορούσαν ότι ακολουθούσαν μια πολιτική δυσφήμισης των γονιών τους και απαιτούσαν τη μεταφορά των παιδιών σε άλλη χώρα (του Σοβιετικού μπλοκ).
Οι Γιουγκοσλάβοι με τη σειρά τους κατηγόρησαν κάποιους δασκάλους ότι προτρέπουν τα παιδιά σε απειθαρχία, επανάσταση (!) και ότι ασκούσαν (στα παιδιά) φιλοσταλινική και φιλοΚΚΕ προπαγάνδα, σύμφωνα με την οποία ο Τίτο κατέστρεψε τον αγώνα (του ΚΚΕ).
Με πρόφαση αυτές τις κατηγορίες, την 1η Ιουλίου του 1949 απολύθηκαν από Γιουγκοσλαβικά σχολεία εκπαιδευτικοί, άλλοι αντικαταστάθηκαν, και ακολούθησαν κι άλλες απομακρύνσεις εκπαιδευτικών. Στις 8 Σεπτεμβρίου [85. Milan Ristovic, 2008, σελ. 97] απελάθηκαν και στάλθηκαν στην Τσεχοσλοβακία όλοι οι δάσκαλοι της πόλης Μπούλκες και διαλύθηκαν τα σχολεία που είχαν πρωτολειτουργήσει για τα παιδιά.
Σε αντίποινα τότε και οι Έλληνες που ζούσαν στις ανατολικές χώρες, με υπόδειξη και μέσω της ΕΒΟΠ, απαιτούσαν την επιστροφή των παιδιών κοντά τους, καθώς και των γυναικών που τα είχαν συνοδεύσει στο ταξίδι από την Ελλάδα. Σε απάντηση των παραπάνω αντιποίνων στις άλλες χώρες του ανατολικού μπλοκ απολύθηκαν σλαβομακεδόνες εκπαιδευτικοί [86. Milan Ristovic, 2008, σελ. 102].
Μέχρι τις αρχές Σεπτεμβρίου 1949, στο γιουγκοσλαβικό έδαφος, υπήρχε μόνο ένα σχολείο με Έλληνες δασκάλους, που, σύμφωνα με αναφορά, η λειτουργία του «…ήταν ανεπιτυχής, λόγω των ακαταλλήλων δασκάλων και της διδασκαλίας στα ελληνικά, που τα παιδιά δεν τα καταλάβαιναν και δεν καλυπτόταν το σχέδιο διδασκαλίας» [87. Milan Ristovic, 2008, σελ. 99].
Να σημειώσουμε ότι μέσα στα εκπαιδευτικά καθήκοντα της εποχής ήταν η πολιτική μόρφωση εκπαιδευτών και εκπαιδευομένων σύμφωνα με τις αρχές της σύγχρονης (τότε) «σοσιαλιστικής παιδαγωγικής» [88. Milan Ristovic, 2008, σελ. 100]. Έτσι το έργο τους ήταν «η ανοικοδόμηση του νέου ανθρώπου» σύμφωνα με τα πρότυπα των ανατολικών χωρών. Τα παιδιά που γενικά αναπτύσσουν συναισθηματικούς δεσμούς με τους δασκάλους τους, πολύ περισσότερο στην περίπτωση των προσφυγόπουλων, που τους ένιωθαν και σαν γονείς, είχαν περισσότερους λόγους να ξανανιώσουν την έλλειψή τους και την ορφάνια. Δημιουργήθηκε κλίμα έκρυθμης κατάστασης, και, κατά τα γιουγκοσλάβικα αρχεία, υποκινούμενης με αλληλογραφία (!) ή άλλα μέσα.
Κι όπως θα δούμε ο σκοπός της εκπαίδευσης αφορούσε το αύριο των παιδιών. Τόσο στην Ελλάδα, όσο και στις χώρες του ανατολικού μπλοκ, η εκπαίδευση διεξαγόταν σε στρατοπεδικό περιβάλλον. Ήταν καταφανώς μεροληπτική, εξυπηρετούσε ανομολόγητους βραχυπρόθεσμους πολιτικούς προπαγανδιστικούς σκοπούς, και μακροπρόθεσμα αφορούσε το μέλλον των ιδεολογιών, μέσω της προσοδοφόρας επένδυσης σε ανθρώπινο δυναμικό, που προσδοκούσε μελλοντικά κέρδη. Οι εμπλεκόμενοι παράγοντες, ακόμα και οι πιο ακραίοι και ανυποχώρητοι, παρίσταναν τους ανυποψίαστους.
Πολλά κοινοβούλια, εκατοντάδες σωματεία, σύλλογοι, εθνικοί Ερυθροί Σταυροί, εκκλησιαστικές και άλλες απίθανες οργανώσεις κάθε μορφής, σε ανατολή και δύση, κινητοποιήθηκαν για τη σωτηρία των παιδιών, με αντικρουόμενα ψυχροπολεμικού τύπου ψηφίσματα και άλλες εκδηλώσεις, ανάλογα με την πολιτική τους τοποθέτηση. Η σωτηρία και προστασία των παιδιών λίγο-πολύ ήταν δεδομένη, πράγμα που ήθελαν να αγνοούν. Το επίδικο ήταν η χρησιμοποίησή τους για εφήμερους σκοπούς και ο μακροπρόθεσμος στόχος, που συνοψίζεται στη λέξη εκπαίδευση ή διαπαιδαγώγηση.
Μέχρι και ο τότε απρόσιτος λόγω οικονομικών νεότευκτος κινηματογράφος επιστρατεύτηκε, από κυβερνήσεις ή άλλες οργανώσεις, στην υπηρεσία των απαιτήσεων αυτών. Τον Σεπτέμβριο του 1946 η Paramoytfilm διαφημίζει την αμερικάνικη βοήθεια και, μεταξύ άλλων, ότι με τα κονδύλια της θα ξαναφτιαχτεί η γέφυρα του Γοργοποτάμου, που κατέστρεψαν οι κομμουνιστές (!) [89. Φώτος Λαμπρινός, Τα δελτία ειδήσεων, εφημερίδα «Εμφύλιος τύπος», τεύχος 39/2006]. Επίσης ο Ristovic γράφει για δυο ταινίες των Γιουγκοσλαβικών αρχείων που προπαγανδίζουν τη βοήθεια στα προσφυγόπουλα, οι οποίες φωτίζουν με τη δική τους οπτική το πρόβλημα [90. Ristovic, 2008, σελ. 15]. Στον κινηματογραφικό πόλεμο επιδόθηκαν ακόμα και μη κυβερνητικές οργανώσεις [91. Βλέπε Τασούλα Βερβενιώτη-Ουρανία Παπαδοπούλου, Η Λίγκα για τη Δημοκρατία στην Ελλάδα και το αρχείο της, περιοδικό «Αρχειοτάξιο», τεύχος 2, Ιούνιος 2002, όπου αναφέρεται, ότι στο αρχείο της Λίγκας υπάρχει φιλμ 10λεπτης διάρκειας, παραγωγής 1949, που καταφέρεται ενάντια στα επιχειρήματα της Αθήνας για το παιδομάζωμα].

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog

ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑΤΑ – ΜΕΡΟΣ 9ο

Φεβρουάριος 1st, 2019

Μια σύντομη ιστορική επισκόπηση διαβάζουμε σήμερα, σχετική με τις συνθήκες που δημιούργησαν τον διπολισμό και τον λεγόμενο “ψυχρό πόλεμο”. Μέρος αυτής της μοιρασιάς του κόσμου υπήρξε και η Ελλάδα, όπως και το σύνολο των Βαλκανίων. Η τύχη των παιδιών, που μας απασχολεί, δεν μπορούσε να μείνει έξω από αυτό το κλίμα έντονου διαγκωνισμού μεταξύ των ανερχόμενων μεγάλων δυνάμεων. Και δοκίμασαν αυτές τις δυνάμεις τους σε βάρος μας, στον οικονομικό, τον πολιτικό και τον κοινωνικό τομέα. Την επίγευση αυτών των συνθηκών, εξακολουθούμε να βιώνουμε και σήμερα ακόμη.

Για τον Παληοτάκη
Η ομάδα του blog των Λαμπράκηδων

9. ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΔΙΠΟΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΜΙΑ ΥΠΟΜΝΗΣΗ:
ΕΜΕΙΣ ΒΑΛΑΜΕ ΤΟ ΧΡΗΜΑ ΚΑΙ ΣΕΙΣ ΤΟ ΑΙΜΑ

Αμέσως μετά τον πόλεμο, η αρμονική και αρραγής πολεμική συμμαχία της Σ. Ένωσης με τους δυτικούς αρχίζει σταδιακά να ξεφτίζει. Μετεξελίσσεται σε όλο και πιο έντονη αντιπαλότητα. Ξεκινάει επιταχυνόμενος ο αγώνας δρόμου, με τον ανακαθορισμό νέων συμμαχιών, που θα οδηγήσει στη διαμόρφωση των δύο κύριων μπλοκ. Επίδικο είναι η κατοχύρωση, αναδιανομή και επέκταση των κερδών μεταξύ των νικητριών δυνάμεων του πολέμου. Στο πλαίσιο αυτού του παγκόσμιου σκηνικού, που αργότερα ονομάστηκε ψυχρός πόλεμος, τα μικρά κράτη, όπως η Ελλάδα, συμμετέχουν δορυφορικά. Θα ακολουθήσει ο διαμελισμός της ηττημένης Γερμανίας σε δύο κράτη, όπως λίγο μετά της Κίνας και αργότερα της Κορέας.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο εμφύλιος συμπίπτει με την έναρξη του ψυχρού πολέμου και τον ανταγωνισμό των δύο υπερδυνάμεων, για την κατάκτηση του ζωτικού χώρου της Μεσογείου και του Αιγαίου. Ουσιαστικά η Ελλάδα αποτέλεσε τον δοκιμαστικό σωλήνα για την έναρξη των ανταγωνισμών μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων. Αυτός ο τοπικός εμφύλιος προσλαμβάνει παγκόσμιες διαστάσεις, κινητοποιεί συμμαχίες και αντιπαλότητες κρατών με τις αντίστοιχες συνέπειες. Ένας τοπικός πόλεμος με ανοιχτά σύνορα πρόθυμων οικονομικών χορηγών, ώστε να μπορεί να υποδέχεται και να σπαταλά την άφθονη πολύπλευρη βοήθεια που τον συντήρησε.
Είναι αποκαλυπτική η κυνική δήλωση του αμερικάνου στρατηγού, ως εκπροσώπου του κύριου χρηματοδότη, που ήταν ταυτόχρονα και επικεφαλής των αμερικανικών δυνάμεων στην Ελλάδα, Βαν Φλιτ, που φέρεται ότι είπε: «Εμείς βάλαμε το χρήμα και η Ελλάδα το αίμα». Υπονοώντας ότι η εξοπλιστική και οικονομική βοήθεια για τον εμφύλιο, μπορεί να έχει αποδέκτες και άλλους πρόθυμους πέραν της Ελλάδας, σε όλο τον δυτικό κόσμο. Την ίδια ακριβώς φράση και στο ίδιο πνεύμα συναντάμε σε απόρρητη αναφορά της 19/11/1948 του αντιστράτηγου Θρ. Τσακαλώτου: «ΟΠΛΙΤΑΙ… “καμμία οικογένεια μαχομένου πενομένη, καμμία άστεγος”… όσοι δεν εισφέρουν σε αίμα να δώσουν χρήμα» [72. ΓΕΣ/Διεύθυνσις Ιστορίας Στρατού, ό.π., τόμος 10ος, σελ. 413].
Μετά τη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, ο εμφύλιος αποτέλεσε πεδίο δοκιμής νέων όπλων. Εδώ δοκιμάστηκαν οι περίφημες βόμβες ναπάλμ, το καλοκαίρι του 1948, σε περιορισμένη κλίμακα στην αρχή και πιο εκτεταμένα το επόμενο καλοκαίρι, που αυξανόταν η ένταση και η αγριότητα των μαχών, και όδευαν προς το τέλος οι νικηφόρες μάχες ενάντια στο ΚΚΕ. Ο Γ. Ιατρίδης γράφει [73. Γιάννης Ιατρίδης, Εμφύλιος πόλεμος, 1946-1949 εθνικοί και διεθνείς παράγοντες στο Η Ελλάδα στη δεκαετία 1940-1950. Ένα έθνος σε κρίση, επιμ. Γ. Ιατρίδης, εκδ. «Θεμέλιο», 1984 σελ. 381. Επίσης για τις βόμβες ναπάλμ: Αγγελική Λαΐου, ό.π, σελ. 80], ότι η αποτελεσματικότητά τους, εκτός από το πεδίο των μαχών, που αναμφισβήτητα επέδρασε πολεμικά, επιπρόσθετα λειτούργησε στη δημιουργία αρνητικού ψυχολογικού κλίματος στους αντιπάλους. Ο ίδιος αποκαλύπτει, ότι πολλοί Έλληνες πιλότοι στην αρχή αρνήθηκαν να χρησιμοποιήσουν τις εξαιρετικά θανατηφόρες αυτές βόμβες. Λέγεται ότι έγιναν 114 ρίψεις.
Ο ψυχρός πόλεμος ίσως αρχίζει πριν το δικό μας εμφύλιο. Όπως γράφει ο Β. Κουφουδάκης [74. Βαγγέλης Κουφουδάκης, ό.π., σελ.490], στις 21 Ιανουαρίου 1946 η Σ. Ένωση καταγγέλλει στον ΟΗΕ την βρετανική στρατιωτική παρουσία στην Ελλάδα, που συνιστούσε παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις της χώρας και απειλή για τους δημοκρατικούς θεσμούς. Ακολουθεί με υπόδειξη – παρακίνηση των ΗΠΑ και της Μ. Βρετανίας, η κυβέρνηση του Ιράν, που καταγγέλλει τη συνεχή παρουσία σοβιετικών δυνάμεων στη χώρα του, με αντίστοιχες αιτιάσεις. Την επόμενη ημέρα, παίρνει τη σκυτάλη αντίστοιχη καταγγελία της Ουκρανίας α) ενάντια στις Βρετανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις της κατά της Ινδονησίας και β) γιατί ενθαρρύνει την Ελλάδα, σε διεκδικήσεις εδαφών στη Β. Ήπειρο ενάντια στην Αλβανία και για διώξεις σε βάρος μειονοτήτων κ.λ.π. Απάντηση είναι η ανάληψη πρωτοβουλιών για την ίδρυση διεθνών οργανώσεων και την περιχαράκωση των συμμάχων του δυτικού και ανατολικού κόσμου στις αντίστοιχες συμμαχίες.
Ακολουθεί η ανακοίνωση την 12 Μαρτίου 1947 από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Χάρρυ Τρούμαν του ομωνύμου δόγματος για την κατ’ εξαίρεση οικονομική και στρατιωτική βοήθεια προς την Ελλάδα, Τουρκία και Ιράν, ως ανταμοιβή για την αντίσταση που προσέφεραν (και θα προσφέρουν) κατά του κομμουνιστικού επεκτατισμού. Σε τρεις μήνες ακολούθησε η εξαγγελία του υπουργού εξωτερικών των ΗΠΑ Τζωρτζ Μάρσαλ, που επίσημα αφορούσε σχέδιο βοήθειας για την ανασυγκρότηση των φιλικών προς τις ΗΠΑ χωρών της Ευρώπης, που είχαν πληγεί από τον πόλεμο.
Στις 12 Ιουλίου 1947 υπό την ηγεμονία των ΗΠΑ ιδρύεται ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (καθώς αργότερα και άλλοι διεθνείς οικονομικοί οργανισμοί), με σκοπό την οικονομική συνεργασία του δυτικού κόσμου, που ουσιαστικά στόχευε στην καθιέρωση του δολαρίου ως διεθνώς αποδεκτού νομίσματος σε ολόκληρο τον κόσμο, καθώς το νόμισμα αυτό βρίσκονταν και συνέχισε τα επόμενα χρόνια να βρίσκεται σε επιταχυνόμενη τροχιά ανόδου.
[75. Παναγιώτης Γουλιέμος, Νεοελληνική Πραγματικότητα, εκδ. «Νέα Αριστερά», 1976 (4η έκδοση), σελ.220].

Πίνακας ισοτιμίας δολαρίου και χρυσού φράγκου, που δείχνει την όλο και μεγαλύτερη ισχυροποίηση του αμερικάνικου νομίσματος.
1940 4,12 χρυσά φράγκα = 1 δολάριο
1941 3,45 χρυσά φράγκα = 1 δολάριο
1946 3,18 χρυσά φράγκα = 1 δολάριο
1947 2,78 χρυσά φράγκα = 1 δολάριο
1948 2,58 χρυσά φράγκα = 1 δολάριο
1949 2,60 χρυσά φράγκα = 1 δολάριο
1950 2,58 χρυσά φράγκα = 1 δολάριο
1951 2,39 χρυσά φράγκα = 1 δολάριο
1952 2,34 χρυσά φράγκα = 1 δολάριο
1955 2,32 χρυσά φράγκα = 1 δολάριο
1960 2,09 χρυσά φράγκα = 1 δολάριο
1965 1,96 χρυσά φράγκα = 1 δολάριο
1970 1,60 χρυσά φράγκα = 1 δολάριο.
Μέσω αυτής της βοήθειας επιδιωκόταν η εμπέδωση και επέκταση της πολιτικής και οικονομικής επιρροής των ΗΠΑ, ως ηγέτιδας και κηδεμονεύουσας δύναμης του συνασπισμού των δυτικών δυνάμεων.
Ο Μιχάλης Ράπτης προχωράει στην εκτίμηση, ότι οι ΗΠΑ μέσω του σχεδίου Μάρσαλ προσέβλεπαν στην διείσδυση στις χώρες επιρροής της ΕΣΣΔ και στο σκεπτικό του εμπερικλείει το ελληνικό πρόβλημα, όταν γράφει: «Τα γεγονότα 1947-49 στην Ελλάδα αποτέλεσαν τακτικό αντιπερισπασμό του Στάλιν στη διαλυτική επίδραση που μπορούσε να έχει το Σχέδιο Μάρσαλ στις Ανατολικές χώρες πριν η Μόσχα κατορθώσει να τις ενσωματώσει στη σφαίρα επιρροής της» [76. Μιχάλης Ράπτης (Πάμπλο), Η πολιτική μου αυτοβιογραφία, εκδ. «Ίκαρος» (Γ’ έκδοση), 1996, σελ.132. Το παραπάνω σκεπτικό που αναφέρει ο συγγραφέας, όπως διευκρινίζει, αποσυσχετίζεται και είναι ανεξάρτητο από τους εσωτερικούς παράγοντες και τις αιτίες, που προκάλεσαν τον εμφύλιο]. Πράγματι το Σεπτέμβριο του 1947 η αμερικάνικη βοήθεια έτυχε ευνοϊκής υποδοχής [77. Εφημερίδα «Εμπρός», 24/5/1947, όπου προδημοσιεύεται ρεπορτάζ, με πληροφορίες για προσπάθεια προσέγγισης και προσέλκυσης των δυο αυτών χωρών και της Γιουγκοσλαβίας στο σχέδιον Μάρσαλ] στην Πολωνία και την Τσεχοσλοβακία, ματαιώθηκε μετά από σοβιετική παρέμβαση και είχε σκοπό να επεκταθεί και στις λοιπές χώρες του ανατολικού μπλοκ.
Δυο χρόνια αργότερα οι ανατολικοί απαντούν αντίστοιχα υπό την ηγεσία της Σ. Ένωσης με παρόμοιες μεθόδους, με ανάλογο οργανισμό οικονομικής συνεργασίας (COMECON) και αντίστοιχες επιδιώξεις. Έτσι ταυτίζεται ο ψυχρός πόλεμος με τον παγκόσμιο διπολισμό και με πρώτο ίσως θύμα την Ελλάδα, που δεν είναι άμοιρη ευθυνών.
Στις 4 Απριλίου 1949, υπό την ηγεσία των ΗΠΑ, υπογράφηκε στην Ουάσιγκτον η συμφωνία για το Βορειοατλαντικό Σύμφωνο, προοίμιο του ΝΑΤΟ [78. Γιάννης Ρουμπάτης, Δούρειος Ίππος. Η Αμερικανική διείσδυση στην Ελλάδα 1947-1967, εκδ. «Οδυσσέας», 1987, σελ.135-137, όπου περιγράφει ως εξής τον καταμερισμό: Στο Βορειοατλαντικό Σύμφωνο (ΝΑΤΟ) η Τουρκία και η Ελλάδα εντάχθηκαν στις 18 Φεβρουάριου 1952, στη σύνοδο της Λισαβόνας. Σε αντιστάθμισμα της εισόδου η Τουρκία θα παραχωρούσε αεροπορικές βάσεις στη συμμαχία, η Ελλάδα τη βάση της Σούδας στην Κρήτη. Οι στρατιωτικές δυνάμεις ξηράς, αέρος και θάλασσας θα ετίθεντο υπό την διοίκηση των Συμμαχικών Δυνάμεων], ως «αμυντικού» στρατιωτικού συνασπισμού για την αντιμετώπιση του κομμουνιστικού κινδύνου, όπως ισχυρίζονταν. Αργότερα το 1955 οι ανατολικοί υπό την αιγίδα της Σοβ. Ένωσης ιδρύουν το σύμφωνο της Βαρσοβίας, με τις αντίστοιχες «αντιιμπεριαλιστικές» αιτιάσεις. Ένας ακόμα «αμυντικός» στρατιωτικός συνασπισμός, τη στιγμή που κατά τα λεγόμενα δεν υπάρχουν επιθετικές στρατιωτικές συμμαχίες.
Όλες οι Ελληνικές πολιτικές δυνάμεις ήταν αυτιστικά στραμμένες στο εσωτερικό μέτωπο, στην εκμηδένιση του «εχθρού», και στο εξωτερικό μέτωπο, στην προσκόλληση στην αντίστοιχη συμμαχία. Μέσα σ’ αυτό το κλίμα το θέμα των παιδιών είχε την δική του θέση προτεραιότητας. Άλλο μέτωπο ουσιαστικά δεν υπήρχε. Εξωτερικά προβλήματα, όπως οι σχέσεις με τον «προαιώνιο» εχθρό, την Τουρκία, κανέναν δεν απασχολούσαν. Το Κυπριακό επίσης παρέμεινε σε εκκρεμότητα, χωρίς την ελάχιστη αντίσταση, γιατί έτσι υπαγόρευαν οι στρατηγικοί στόχοι των συμμάχων. Τώρα ως ουσία, για εσωτερική κατανάλωση, αλλά και κατά υπαγόρευση των συμμαχικών υποχρεώσεων, ο κίνδυνος και ο εξωτερικός εχθρός ήταν αποκλειστικά από βορρά.

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog

ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑΤΑ – ΜΕΡΟΣ 8ο

Ιανουάριος 22nd, 2019

Διαφορετικές λέξεις, αντιθετικές μεταξύ τους, για να αποδώσουν το ίδιο πρόβλημα: την αξιοποίηση των παιδιών – σε όποιο στρατόπεδο κι αν είχαν “συναχθεί” – προκειμένου να υποστηριχθούν και να αναδειχθούν καλύτερα τα πολιτικά και ιδεολογικά καθεστώτα.
Και μιλάμε για την Ελλάδα και την κυρίαρχη κυβέρνησή της, τη βασίλισσα Φρειδερίκη με την αυλή της που εναντιώνονταν στα σοσιαλιστικά κρατίδια που φιλοξενούσαν παιδιά, και από την άλλη το αντίπαλο στρατόπεδο, που υπεραμύνονταν των συνθηκών “φύλαξης” των παιδιών στα δικά τους κράτη.
Ταυτοσημίες ο τίτλος της ενότητας. Μάλλον πετυχημένος.

Για τον Παληοτάκη
Η ομάδα του blog των Λαμπράκηδων

8. ΤΑΥΤΟΣΗΜΙΕΣ

Το ΚΚΕ σε απολογητικούς τόνους και αμυνόμενο για τον απαξιωτικό όρο «παιδομάζωμα», που του είχε προσάψει ο εχθρός, επέλεξε για τον εαυτό του τον τιμητικό όρο «παιδοφύλαγμα», με ασπίδα την «προστασία» των παιδιών και, όπως ισχυριζόταν, την άψογη φιλοξενία που απολαμβάνουν στις σοσιαλιστικές δημοκρατίες. Η ασπίδα της ελληνικής κυβέρνησης (εχθρού) ήταν οι δικοί της παιδότοποι με τα ίδια χαρακτηριστικά για την προστασία… Η διαφορά βρίσκεται στο πολιτικό και κοινωνικό περιβάλλον διαπαιδαγωγικής φιλοξενίας: Σοσιαλιστικές δημοκρατίες (ανατολή) έναντι της Ελλάδας (δύση).
Άλλα εναλλακτικά αντιθετικά ζεύγη λέξεων που χρησιμοποιήθηκαν στον επικοινωνιακό πόλεμο είναι: απαγωγή-μεταφορά, απαγωγή-σωτηρία, δασκάλεμα-εκπαίδευση.
Οι παραπάνω δήθεν αντιθετικές λέξεις, ταυτόσημες στην ουσία, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν και αντίστροφα. Καθιερώθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν ως πρόσθετα σύμβολα διαφορετικών κόσμων, υπηρέτησαν όμως παρόμοιους σκοπούς, που συμπυκνώνονται στη λογική της εξόντωσης του αντιπάλου στο εσωτερικό και ενδυνάμωση των συμμαχιών των υπό διαμόρφωση μεγάλων συνασπισμών στο εξωτερικό. Οι αναμφισβήτητες ευθύνες των εσωτερικών πολιτικών δυνάμεων δεν θα μας απασχολήσουν. Αυτό δεν αποτελεί άλλοθι τήρησης ίσων αποστάσεων.
Μια ακόμα μαρτυρία που επιβεβαιώνει ότι αντίθετοι σκοποί οδηγούσαν σε ταυτόσημα μέσα: Ανταρτόπληκτος και συμμοριόπληκτος ή πρόσφυγας, ανεξάρτητα από τη σηματοδότηση των λέξεων. Τα ταυτόσημα μέσα οδηγούν στην κοινή τραγωδία. Τα παραπάνω επιβεβαιώνει η παρακάτω μαρτυρία: «…Τον άντρα της τον είχανε πάρει οι αντάρτες στα βουνά. Ένα ανθρωπάκι άκακο, δεν είχε πειράξει μερμήγκι και βρέθηκε στα βουνά, χωρίς να το καταλάβει… [Μετά] ήρθανε από τη Χώρα ο Στρατός και τα TEA. Για εκδίκηση κάψανε τα σπίτια όσων ήτανε στο βουνό, μαζί και το σπίτι τούτου» [68. Γιάννης Αντ. Αντωνόπουλος, Στου Αλφειού τα γυρίσματα, Αθήνα, 2000, σελ. 45]. Και μάλιστα στην περιοχή της Πελοποννήσου, μια περιοχή που δεν βρέθηκε στο κέντρο, ούτε στην κορύφωση των επιχειρήσεων.
Η επίκληση των ανθρωπιστικών λόγων ήταν άλλη κοινή συνισταμένη. Κοινή συνισταμένη επίσης ήταν η κακόπιστη και καχύποπτη στάση για τις προθέσεις της αντίπαλης πλευράς. Η κατάκτηση της σφαίρας των εντυπώσεων δικαιολογούσε την πιο άκριτη και αυθαίρετη απόδοση προθέσεων, αρκεί αυτές να εξυπηρετούσαν την επικοινωνιακή εξόντωση του αντιπάλου. Προς επιβεβαίωση των παραπάνω, με εξαίρεση την γλωσσική μορφή (δημοτική- καθαρεύουσα), που κάνει διακριτή την προέλευση της κάθε ιδεολογικής τοποθέτησης, η συλλογή των παρακάτω κακόγουστων επιχειρημάτων και εκφράσεων, που μεταξύ πολλών παραθέτουμε, αναδείχνει την ταυτοσημία των άκριτων, χωρίς αποδεικτικό ειρμό και όρια φραστικών μέσων, που φιλοξενήθηκαν σε επίσημα έγγραφα:
«Φρικτή τραγωδία του παιδομαζώματος…»
«Ούτω καθιερούται ο αφελληνισμός και η γενοκτονία…»
«Απήχθησαν βιαίως υπό των συμμοριτών…»
«Να καταστρέψουν την ελληνική φυλή αποξενώνοντας τα Ελληνόπουλα…»
«Να μεταβάλουν τα Ελληνόπουλα εις γενιτσάρους…»
«Στα παιδιά προσφέρθησαν ως κατοικίαι αλλού σταύλοι…»
«Για την σωτηρίαν των παιδιών που έχουν εμποτισθεί με την κομμουνιστικήν διδασκαλίαν…»
«Να αποβάλουν τας κακάς συνηθείας… να ανανήψουν…»
«Το Εθνικό Συμβούλιο Νορβηγίδων κατήγγειλεν… ότι τα κορίτσια βιάζονται αδιαλείπτως και ζήτησαν τον επαναπατρισμόν… ώστε να μην απεθνικοποιηθούν τα παιδιά…»
«Που ζουν σε τρώγλες και στις λεγόμενες παιδουπόλεις της χιτλεροφασίστριας βασίλισσας Φρειδερίκης…»
«Για την επιστροφή στις εστίες τους των χιλιάδων Ελληνόπουλων που οι μοναρχοφαστικές ορδές απήγαγαν με τη βία…»
«Την τρομερή τραγωδία που ξετυλίγεται σε βάρος εκατοντάδων [!] χιλιάδων παιδιών…»
«Τα έκλεισαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης [!], στα οποία τα υποχρεώνουν να δουλεύουν με το ζόρι…»
Ο Ευάγγελος Αβέρωφ [69. Ευάγγελος Αβέρωφ, ο.π., σελ. 338], από τα πρακτικά σχετικής συνέλευσης του ΟΗΕ, αναφέρει ότι ο Γιουγκοσλάβος αντιπρόσωπος, μεταξύ άλλων, ισχυρίστηκε ότι ο ελληνικός στρατός, κατά τη διάρκεια των μαχών, χρησιμοποιούσε τα παιδιά για να καθαρίζουν τα ναρκοπέδια [!].
Οι ανθρωπιστικοί λόγοι δεν επιστρατεύτηκαν για τα «350.000-400.000 παιδιά, που υπολογίζεται ότι, μετά το τέλος του πολέμου, ήταν ορφανά και είχαν πραγματική ανάγκη κοινωνικής μέριμνας, αλλά για 40.000-60.000 παιδιά [του Εμφυλίου]» [70. Τασούλα Βερβενιώτη, Παιδομάζωμα ή/και Παιδοφύλαγμα, περιοδικό «Ιστορία», έκδ. «Εκδοτικός Οργανισμός Πάπυρος», τεύχος 503, Μάιος 2010, σελ. 13]. Προς επιβεβαίωση της επισήμανσης αυτής στα μέσα του 1946, ο καθηγητής Χωρέμης ανακοινώνει σε συνέδριο με θέμα «Η προστασία του παιδιού» ότι επί 75.000 παιδιών το 25%, έχει μολυνθεί από φυματίωση [71. Εφημερίδα «Ελευθερία» 30/6/1946].
Το ΚΚΕ ήταν σε θέση άμυνας στο παιχνίδι των εντυπώσεων, διότι δεν διέθετε τα ανάλογα επικοινωνιακά μέσα και τα ερείσματα διεθνών συμμαχιών, που διέθεταν οι αντίπαλοί του. Ενώ οι στρατιωτικές επιχειρήσεις διεξήχθησαν στα όρια της επικράτειας, η επικοινωνιακή γεωγραφία του πολέμου για τη σωτηρία των παιδιών ξεπέρασε τα κρατικά όρια και ενέπλεξε δεκάδες χώρες, σε όλες τις Ηπείρους, αφού το πρόβλημα δεν περιορίστηκε μόνο στις κατ’ επανάληψη συζητήσεις στον ΟΗΕ.

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog

ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑΤΑ – ΜΕΡΟΣ 7ο

Ιανουάριος 15th, 2019

Μια μικρή αναφορά στην “επέμβαση” των ξένων δυνάμεων στο θέμα. Αυτών που αναδεικνύονταν μέσα από τους νικητές και τους νικητές του πολέμου, των κρατών δορυφόρων τους, των “κρατών-ανταρτών”, αλλά – κυρίως – των κρατών που βρίσκονταν στα σύνορά μας και φιλοξένησαν παιδιά.

Για τον Παληοτάκη
Η ομάδα του blog των Λαμπράκηδων

7. Ο ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ

Η σωτηρία των παιδιών αποτέλεσε επίσης μέρος του διεθνούς ιδεολογικού και επικοινωνιακού πολέμου, μεταξύ των δύο υπό διαμόρφωση υπερδυνάμεων και των συμμάχων – δορυφόρων τους, αλλά και της Γιουγκοσλαβίας, μετά τη σύγκρουσή της με την Σ. Ένωση, που εκδηλώθηκε το καλοκαίρι του 1948. Ο ρόλος της Γιουγκοσλαβίας ήταν κομβικός, όχι μόνο επειδή αποτέλεσε τη χώρα υποδοχής των αμάχων και μη, που περνούσαν τα βόρεια σύνορα, αλλά γιατί κινήθηκε μεταξύ των υπερδυνάμεων και αποτέλεσε το μήλο της έριδος μεταξύ τους. Η διαμάχη απασχόλησε για χρόνια τον ΟΗΕ, που συγκρότησε Ειδική Επιτροπή για τα Βαλκάνια (UNSCOB), για τη διερεύνηση των ενδοελληνικών διαφορών για τα παιδιά, που εμπλέκονταν και άλλες χώρες, αλλά και συνοριακές διαφορές. Συγκεκριμένα για να διερευνήσει καταγγελίες της Αλβανίας [67. Βαγγέλης Κουφουδάκης, Οι ΗΠΑ, τα Ηνωμένα Έθνη και το Ελληνικό ζήτημα 1946-1952, στο Η Ελλάδα στη δεκαετία 1940-1950 ένα έθνος σε κρίση, επι. Γ. Ιατρίδης, εκδ. «Θεμέλιο», 1984, σελ. 521] κατά της Ελλάδας, για εδαφικές διεκδικήσεις εις βάρος της και τις διώξεις μειονοτήτων στη Βόρεια Ελλάδα. Πρωτεύων σκοπός της επιτροπής ήταν οι συνοριακές διαφορές μεταξύ της Ελλάδας από τη μια και των βορείων γειτόνων της Γιουγκοσλαβίας, Βουλγαρίας και Αλβανίας. Στην ιστοριογραφία φαίνεται ότι κυριάρχησε όμως η «μάχη» για τα παιδιά, γιατί αυτή μπορούσε να διεγείρει τα αισθήματα και να συμβάλει στην κινητοποίηση της ελληνικής και παγκόσμιας κοινής γνώμης σε δύση και ανατολή. Μάλλον δεν είναι έτσι. Αυτό προκύπτει από ένα απλό ξεφύλλισμα του τύπου της εποχής, που αναφέρεται στα θέματα του εμφυλίου. Ενώ υπάρχει καθημερινό ρεπορτάζ από τα πεδία των μαχών και τακτική ενημέρωση για το τι συζητείται στον ΟΗΕ, οι αναφορές που σχετίζονται με τα παιδιά σπανίζουν. Μια πρώιμη ένοχη σιωπή καλύπτει το θέμα. Μια αιτιολόγηση, που δεν θα μπορούσε εύκολα να προκαλέσει διαφωνία, είναι ότι προβάλλεται η εξέλιξη των πολεμικών επιχειρήσεων, που είναι και η αιτία που προκάλεσε το πρόβλημα. Το πρόβλημα όμως συνέχισε να υπάρχει και λύθηκε όχι με τη λήξη του εμφυλίου, αλλά με την ενηλικίωση των παιδιών αυτής της συγκυρίας. Αντίθετα, κυριαρχούν οι ειδήσεις σχετικά με τη φιλανθρωπική δραστηριότητα του βασιλικού ζεύγους, οι επισκέψεις της βασίλισσας και οι συναφείς δραστηριότητες διαφόρων παραγόντων. Οι ανυποψίαστοι που συγκινήθηκαν και προσπάθησαν (π.χ. εκκλησιαστικοί παράγοντες) να το αναδείξουν είχαν φαίνεται μεσάνυχτα από δημόσιες σχέσεις. Επίσης στην «παράσταση» είχε εμπλοκή ο Διεθνής Ερυθρός Σταυρός, ένας μη πολιτικός υπερεθνικός οργανισμός, που εδράζει την υπόστασή του σε ανθρωπιστικά κίνητρα. Η συμβολή του αναγνωρίζεται ως σημαντική. Προσπάθησε να ισορροπήσει μεταξύ σφοδρά συγκρουόμενων δυνάμεων, μέσα από διπλωματικούς δρόμους. Τα εθνικά του τμήματα, υποτίθεται αδέσμευτα πολιτικής τοποθέτησης, κάθε άλλο παρά ουδέτερα αποδείχτηκαν. Αντίθετα, αποδείχτηκαν όργανα εξυπηρέτησης κρατικών πολιτικών, σε ανατολή και δύση. Αυτό γιατί οι ηγεσίες τους αντλούσαν τη νομιμοποίησή τους από διορισμό και λογοδοτούσαν στην εκάστοτε κυβέρνηση.

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog

ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑΤΑ – ΜΕΡΟΣ 6ο

Ιανουάριος 7th, 2019

Στο σημερινό απόσπασμα της ανάρτησής μας για τα “Παιδομαζώματα” διαβάσαμε συγκλονιστικές και συγκινητικές μαρτυρίες παιδιών και μανάδων.
Θεωρούμε πως τα δικά μας σχόλια θα βαρύνουν και θα μειώσουν την αξία αυτού καθαυτού του κειμένου. Επιλέγουμε, λοιπόν, τη σιωπή τη δική μας και αφήνουμε τα παιδιά της εποχής εκείνης, τους γονείς τους, όσους τα έζησαν και τα μελέτησαν να μιλήσουν στην ψυχή και στο μυαλό των αναγνωστών μας.

Η ομάδα του blog των Λαμπράκηδων
Για τον Παληοτάκη

ΜΕΡΟΣ 6ο – ΤΟ ΠΑΡΑΓΝΩΡΙΣΜΕΝΟ ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑ

Οι νέοι ως εκτελεστικά όργανα και των δυο στρατοπέδων αποτέλεσαν την πρώτη ύλη, που άλεσε η πολεμική μηχανή και οι συνακόλουθες συνέπειες του διχασμού. Είναι τα παιδιά που γεννήθηκαν στις φυλακές, είναι τα παιδιά θύματα αντεκδικήσεων, τα μεγαλύτερα παιδιά τα έγκλειστα σε παιδικές φυλακές, είναι τ’ ανήλικα της Μακρονήσου και άλλες αδιανόητες κατηγορίες, που μπορούμε να βρούμε στις παρακάτω μαρτυρίες:
«Ήταν τότε επτά μωρομάνες στο θάλαμο, όλες αγρότισσες. Τα παιδιά τους ήταν από δυόμισι ως τριών χρόνων, σε λίγο θα τα έπαιρναν από τη φυλακή, για να τα στείλουν στα ιδρύματα της Φρειδερίκης – στα χωριά τους δεν μπορούσαν να τα στείλουν, ήταν κατεστραμμένα, οι δικοί τους σκοτωμένοι, διωγμένοι, ξεκληρισμένοι. Εκεί, στη φυλακή, γινόταν ένα αληθινό «παιδομάζωμα» – αληθινή αρπαγή των παιδιών από την αγκαλιά των μανάδων – κι οι μανάδες δεν ήξεραν πού και πώς θα ζούσαν και θα μεγάλωναν τα παιδιά τους. Όταν πήγα εγώ, λεχώνα, στο θάλαμο, τα παιδιά ήταν μεγαλωμένα, προσαρμοσμένα στις συνθήκες της φυλακής» [48. Έλλη Παππά, Μαρτυρίες μιας διαδρομής, εκδ. «Βιβλιοθήκη του Μουσείου Μπενάκη». 2010, σελ. 121].
Η Μαστρολέων-Ζέρβα επιβεβαιώνει για το άρπαγμα των παιδιών, στις φυλακές της Χίου, όταν γράφει, ότι «ποτέ δεν έμαθαν οι μανάδες πού τα είχαν πάει… στα αναμορφωτήρια της Φρειδερίκης», πράγμα που πρέπει να δημιουργούσε έντονες αντιδράσεις και προσφυγές σε ντόπιες και αλλοδαπές οργανώσεις, ενώ για την επιστροφή στις μανάδες γράφει: «η Ζωζώ σκέφτηκε να φτιάξει μια παιδική χαρά και να παίρνει τα λίγα παιδάκια που μας είχαν έρθει από το παιδομάζωμα της Φρειδερίκης…» [49. Μαριγούλα Μαστρολέων-Ζέρβα, Εξόριστες. Χίος, Τρίκερι, Μακρονήσι, εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», 1986, σελ.13 και 56].
Το πιο χαρακτηριστικό, αξιόπιστο και αδιαμφισβήτητο γεγονός μαζικού αρπάγματος παιδιών, από τις κρατούμενες στις φυλακές Αβέρωφ μανάδες, για να τις τιμωρήσουν, επειδή με τις έντονες πολιτικές κινητοποιήσεις τους ξεσήκωναν την κοινή γνώμη: Το 1950 «πενήντα τέσσερα παιδιά δόθηκαν σε θετούς γονείς καθώς οι μητέρες τους φοβούνταν ότι, σε διαφορετική περίπτωση, το κράτος θα τα έστρεφε εναντίον τους, και άλλα τριάντα επτά στάλθηκαν σε κρατικά ιδρύματα όπου παρέμειναν μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1960» [50. Μαντώ Δαλιάνη-Mark Mazower, Παιδιά στη δίνη τον Εμφυλίου πολέμου. Οι ενήλικες του σήμερα, στο Μετά τον Πόλεμο. Η ανασυγκρότηση της οικογένειας, του έθνους και του κράτους, επιμ. Mark Mazower, έκδ. «Αλεξάνδρεια», 2000, σελ. 107]. Ο τραγικός επίλογος των παιδιών αυτών κλείνει όταν τον Οκτώβριο του 1962 τρία από αυτά και στα τέλη του 1965 τα εναπομείναντα τρία εγκαταλείπουν τα ιδρύματα που φιλοξενήθηκαν.
Η τότε γιατρός Μαντώ Δαλιάνη ήταν συγκρατούμενη των γυναικών αυτών. Εξειδικεύθηκε στην παιδοψυχιατρική, παρακολούθησε και μελέτησε την πορεία των παιδιών και των οικογενειών τους μέχρι το 1986, οπότε και κατέθεσε τη διατριβή της (516 σελίδων) με αυτό το αντικείμενο. Η μελέτη αυτή, μεταξύ πολλών άλλων ευρημάτων, καταλήγει ότι: «Τα περισσότερα από τα παιδιά είχαν το αίσθημα ότι είχαν εξαναγκαστεί να μεγαλώσουν γρήγορα», [51. Μαντώ Δαλιάνη, Παιδιά στη δίνη του ελληνικού εμφυλίου πολέμου 1946-1949, σημερινοί ενήλικες, εκδόσεις της «Σχολής I. Μ. Παναγιωτόπουλου», 2010, σελ. 498] και παραθέτει κάποιες αποκαλυπτικά χαρακτηριστικές εκφράσεις τους: «δεν θυμάμαι την παιδική μου ηλικία», «δεν έπαιξα ποτέ», «δεν ήμουν ποτέ παιδί ή έφηβος», «έμαθα να παίζω όταν έγινα γονιός». Επίσης «Όλα τα παιδιά είχαν εκτεθεί σε ακραίους τραυματισμούς πολέμου… σε συνεχή καταπίεση, σε ατομική και κοινωνική περιθωριοποίηση κατά τη διάρκεια ολόκληρης της παιδικής και εφηβικής ηλικίας… η πλειονότητα των παιδιών επέτυχε επαρκή ψυχοκοινωνική προσαρμογή κατά την ενήλικη ζωή…η αντοχή των παιδιών είχε ευοδωθεί από τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας κάθε παιδιού, από παράγοντες σχετικούς με την οικογένεια και τα δίκτυα υποστήριξης του…» [52. Μαντώ Δαλιάνη, 2010, σελ. 502-503].
Υπολογίζεται, ότι στο ΔΣΕ οι μάχιμες γυναίκες έφτασαν στο 20-30% του συνόλου και οι απασχολούμενες σε βοηθητικές υπηρεσίες, όπως την υγειονομική, την ταχυδρομική, την επιμελητεία κ.λ.π., μπορεί να έφταναν και το 70%. Υπήρχαν πολλά ζευγάρια που είχαν βγει στο βουνό ή που η γυναίκα ακολούθησε μεταγενέστερα τον άνδρα. Επίσης κατά τη διάρκεια της πολεμικής περιόδου δημιουργήθηκαν ερωτικές σχέσεις και γάμοι. Οι γυναίκες που έμεναν έγκυοι στέλνονταν για να γεννήσουν στις γειτονικές χώρες, κυρίως την Γιουγκοσλαβία, και μετά τον τοκετό επέστρεφαν. Οπότε στη δύναμη των πρώτων παιδουπόλεων πρέπει να περιλαμβάνονται και αυτά τα παιδιά, που οι γονείς τους ήταν στο πολεμικό μέτωπο.
Μια άλλη κατηγορία παιδιών-θυμάτων είναι αυτά που, όπως γράφει η Μαργαρίτα Λαζαρίδη, προέκυψαν από «εύθραυστες και εφήμερες σχέσεις» [53. Μαργαρίτα Λαζαρίδη, Πόλεμος και αίμα. Ταξίδι στο παρελθόν. Ταξίδι στον πόνο, εκδ, «Διογένης», 2004, σελ. 309], που δημιουργήθηκαν στο βουνό μέσα στις φλόγες του πολέμου, από παιδιά που «παθιασμένα ζούσαν το σήμερα», γιατί αύριο δεν ήξεραν τι τους ξημερώνει και μετά τις μάχες γιόρταζαν το γεγονός ότι επέζησαν, παρ’ ότι είχαν χαθεί (στη μάχη) καρδιακοί τους φίλοι. Είναι γνωστές οι απαγορεύσεις, ακόμα και επί ποινή θανάτου, για σύναψη και λύση ερωτικών σχέσεων. Ήταν η εποχή που χρειαζόταν άδεια από το κόμμα ακόμα και για τη σύναψη γάμου. Και όταν το ζευγάρι παντρευόταν στο βουνό, ο κανόνας ήταν να βρίσκονται σε διαφορετικές απομακρυσμένες μεταξύ τους μονάδες. Ακόμα η συγγραφέας διαβεβαιώνει ότι ανακοίνωσε τον χωρισμό με τον σύζυγό της στο κόμμα [54. Μαργαρίτα Λαζαρίδη, ό.π., σελ. 201].
Η ίδια συγγραφέας, από την εμπειρία της στη Ρουμανία, γράφει για μάνες παιδοκτόνες. Είναι οι μάνες εκείνες των οποίων οι άντρες είχαν σκοτωθεί σε μάχη ή που ο πατέρας αρνιόταν την αναγνώριση των παιδιών. Κορίτσια παραμεθορίων περιοχών που είδανε και πάθανε να τις πείσουν να «βγάλουν τα τσεμπέρια από τα κεφάλια τους, να βγάλουν τις χωριάτικες μακριές ως το χώμα φούστες». Η προκατάληψη ότι έχουν «νόθο» παιδί πολλές φορές τις οδηγούσε σε απόγνωση. Αναφέρεται ακόμα και σε εμπόριο παιδιών και σε παιδιά που ποτέ δεν γνώρισαν τους φυσικούς τους γονείς ή ότι αυτοί ήταν Έλληνες.
Η Βιργώ Βασιλείου [55. Βιργώ Βασιλείου, Ένα κλωνάρι ανθισμένο ρείκι, εκδ. «Θεμέλιο», σελ. 17] σε μαρτυρία της γράφει για μια άλλη κατηγορία γυναικών σε κατάσταση κύησης από βιασμό κατά τη διάρκεια ανακρίσεων και βασανιστηρίων, που προσπαθούσαν να αποβάλουν το έμβρυο κτυπώντας την κοιλιά τους. Γυναίκες που μισούσαν θανάσιμα τον αντίπαλο βιαστή και πατέρα του παιδιού τους. Γυναίκες ψυχολογικά τραυματισμένες με ανάμικτα και αντιφατικά αισθήματα απέναντι στο σπλάχνο τους. Στιγμές αισθημάτων μίσους και άλλες στιγμές στοργής. Ποιος ξέρει, σημειώνει, πόσο τραυματικά εξελίχθηκε η παραπέρα ζωή αυτής της κατηγορίας των παιδιών και κάθε μάνα πώς αντιμετώπισε τη σχέση με το παιδί, όταν αυτό άρχισε να αποκτά συνείδηση; Πώς απαντούσε στις πολύ φυσιολογικές και αυθόρμητες ερωτήσεις του παιδιού; Πώς αυτό το παιδί αντιμετώπισε και αντιμετωπίστηκε από το συντροφικό και συγγενικό περίγυρο; Και βέβαια, σε μια εποχή που οι τρέχουσες ανάγκες καθιστούσαν την επίσκεψη στον ψυχίατρο όνειρο.
Η ίδια πάλι μιλάει για ένα δωδεκάχρονο κορίτσι, τη Νίνα, που καταδικάστηκε, όπως αναφέρει και η Ε. Παππά, σε διετή φυλάκιση από το στρατοδικείο Αθηνών, μια και φαίνεται δεν είχαν σκεφτεί, τότε, να δημιουργήσουν στρατοδικείο ανηλίκων. Και μια απορία και ερώτημα ταυτόχρονα: Πώς είναι δυνατό αυτοί που θεωρούσαν αδιανόητη τη στράτευση των γυναικών, για πιθανά αδικήματα να τις παραπέμπουν σε στρατιωτικά δικαστήρια;
Η Τ. Βερβενιώτη καταθέτει ενδιαφέροντα στοιχεία από εκθέσεις, που συντάχθηκαν από εκπροσώπους του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, μετά από επισκέψεις τους στους τόπους κράτησης, με φωτογραφίες «που προσθέτουν στο ιστορικό περιεχόμενο [της εργασίας της], το φωτίζουν και το τεκμηριώνουν». Στο παράρτημα περιλαμβάνονται πολλά στοιχεία για ανήλικα παιδιά. Σε ένα μόνο από τα στρατόπεδα της Μακρονήσου βρίσκονται 372 καταδικασμένοι ανήλικοι [56. Τασούλα Βερβενιώτη, Αναπαραστάσεις της ιστορίας: Η δεκαετία του 1940, μέσα από τα αρχεία του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, εκδ. «Μέλισσα», 2009, σελ. 305. Είναι συγκλονιστική η φωτογραφία (σελ. 127) από το «Ειδικόν Σχολείον Αναμορφώσεως Γυναικών» (Μακρονήσου), με τις γυναίκες και τα μικρά παιδιά τους], πολλοί από αυτούς καταδικασμένοι σε ισόβια.
Μερικές συναφείς μαρτυρίες:
«Φέρνουν στη φυλακή ταχτικά, και εκείνη και άλλες γειτόνισσες, τα παιδιά των κρατουμένων μανάδων… Πώς να φαίνεται σ’ αυτά τα παιδιά άραγε η μάνα τους, πίσω απ’ αυτά τα σύρματα… τι θα χαραχτεί στην ψυχή τους για όλη τους τη ζωή… πώς να βλέπουνε το γονιό τους πίσω από το ανεξήγητο γι’ αυτά εμπόδιο της «σίτας», που δεν αφήνουν τα χεράκια τους, να πιάσουν με τα χεράκια τους τη μαμά. Κολλάνε τα χειλάκια τους πάνω στη σίτα, το ίδιο κι η μαμά από δω, και δίνουνε ένα φιλάκι». [57. Ολυμπία Παπαδούκα, Γυναικείαι φυλακαί Αβέρωφ, Αθήνα, 1981, σελ. 141].
«Πέντε παιδιά άφησε στους πέντε δρόμους. Έρχονται τακτικά και τις τρεις φορές τη βδομάδα που είναι το επισκεπτήριο… τα παιδιά φέρνουν επισκεπτήριο στη μάνα τ’ άπλυτα ρούχα τους και παίρνουνε τα καθαρά. Φέρνουνε άδεια τα κατσαρολάκια και τα παίρνουνε γεμάτα με το φαΐ της φυλακής… Τους δίνει και λεφτά για να πληρώνουνε το νοίκι. Πλένει τα ρούχα των υπαλλήλων της φυλακής για να εξοικονομήσει αυτό το νοίκι» [58. Ολυμπία Παπαδούκα ό.π., σελ. 60].
«Πώς δέθηκαν – κι αν δέθηκαν – τα τρυφερά νήματα της πιο τρυφερής, της γλυκιάς, της θείας σχέσης, που είναι η σχέση μάνας με τα παιδιά της και των παιδιών με τη μάνα τους, που τη στερήθηκαν χιλιάδες Ελληνόπουλα;» [59. Ολυμπία Παπαδούκα ό.π., σελ. 58].
Δεν έλειψε και το εμπόριο παιδιών, σύμφωνα με πολλές μαρτυρίες, όπως: «Η αρχηγός άνοιξε πάλι εκείνο το μεγάλο βιβλίο, όπου ήταν γραμμένα όλα τα παιδιά της παιδούπολης, με κοίταξε για πολλήν ώρα στα μάτια και μετά με ρώτησε αν θα ήθελα να με πάρει μια καλή και πλούσια οικογένεια στην Αμερική. «Θα σ’ έχουν σαν δικό τους παιδί και θα έχεις καλά ρούχα και παιχνίδια και ό,τι άλλο θέλεις», μου είπε» [60. Γιάννης Ατζακάς, Θολός βυθός, εκδ. «Άγρα», 2009, σελ. 68].
Σύμφωνα με καταγγελίες Συλλόγων Υιοθετημένων παιδιών: μιλάνε για αγοραπωλησίες παιδιών ή εκδόσεις πλαστών πιστοποιητικών θανάτων ή με άλλο τρόπο εξαφάνιση παιδιών, προκειμένου να δοθούν προς υιοθεσία. Αναφέρεται επίσης ότι τα παιδιά του Αργυριάδη, που εκτελέστηκε μαζί με τον Μπελογιάννη, απήχθησαν προς υιοθεσία και στάλθηκαν στις ΗΠΑ [61. Δημήτρης Σέρβος, ό.π., σελ. 162-163].
Η Μαργαρίτα Λαζαρίδη [62. Μαργαρίτα Λαζαρίδη, ό.π., σελ. 145-150], μητέρα δίχρονου και άρρωστου παιδιού, γράφει για την καταναγκαστική αποστολή της μια βραδιά του Δεκέμβρη 1947, από το Μπούλκες της Γιουγκοσλαβίας, όπου διέμενε, στο βουνό, καθώς και άλλης γυναίκας μητέρας δύο παιδιών, εκ των οποίων το ένα ήταν 10 μηνών – τα μικρά παιδιά τα ανελάμβαναν οι παιδουπόλεις. Ήταν μια αποστολή 130 ατόμων. Γράφει ότι οι αποστολές γίνονταν πάντα βράδυ και κρυφά. Γράφει ακόμα για την καταναγκαστική επιστράτευση κοριτσιών 13 και 15 ετών. Αργότερα το 1949 η ίδια πάλι ως ανακρίτρια ή πρόεδρος λαϊκού δικαστηρίου βρέθηκε αντιμέτωπη με 7 παιδιά, που είχαν απαχθεί και επιστρατευθεί από το χωριό τους σε επιδρομή ανταρτών. Τα παιδιά αυτά είχαν αυτοτραυματιστεί, για να αποφύγουν τις μάχες [63. Μαργαρίτα Λαζαρίδη, ό.π., σελ. 166]. Αναφέρεται στις πιέσεις που είχε από ηγετικά στελέχη του ΚΚΕ, προκειμένου να εκδοθεί απόφαση θανατικής καταδίκης, για παραδειγματισμό μη επανάληψης παρόμοιων φαινομένων. Μετά την άρνησή της να εκδώσει θανατική καταδίκη αναφέρεται στην απομάκρυνσή της από το δικαστικό σώμα [64. Βλέπε ΓΕΣ/Διεύθυνσις Ιστορίας Στρατού, ό.π., τόμος 9ος, σελ. 55, όπου η Λαζαρίδη, σύμφωνα με πληροφορίες του κυβερνητικού στρατού, είναι υπεύθυνη της διεύθυνσης δικαστικού του ΔΣΕ]. Αναφέρεται επίσης σε ομιλία του Βασίλη Μπαρτσιώτα, ηγετικού στελέχους, που λέει [Ιανουάριος 1949], ότι «μετά την αποτυχία της μάχης πληθαίνουν οι λιποταξίες: Μέσα σε 11 μέρες είχαμε 40 λιποταξίες, απ’ αυτούς 16 πήγαν προς τους «μοναρχοφασίστες» και 40 στα Σκόπια». Σε απόφαση του Π.Γ. της Κ.Ε. του ΚΚΕ της 1/11/48 διαβάζουμε: «Είχαμε και έχουμε λιποταξίες. Το Σεπτέμβρη λιποτάχτησε ένας αριθμός ίσος προς το ένα έβδομο των δυνάμεων που επιστρατεύσαμε» [65. ΚΚΕ, Το ΚΚΕ. Επίσημα κείμενα, τόμος 6ος, εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», 1987, σελ.295-296].
Αλλού διαβάζουμε μαρτυρία, που διαδραματίζεται σε πόλη της Β. Ελλάδας: «Ήμουν έντεκα χρονών το 1954, όταν με κάλεσαν στην ασφάλεια. Κι ακούω τον διοικητή της Ασφάλειας να λέει: -Φέρτε το φάκελο του μικρού Κιάου. Δεν πολυκαταλάβαινα, αλλά αυτό που τους ενδιέφερε ήταν πού έβρισκα χρήματα κι έστελνα στον πατέρα μου στην εξορία. Προφανώς οι δικοί μου βάζαν το όνομά μου για να βλέπει ο πατέρας μου το όνομα του παιδιού του» [66. Νίκος Κιάος, Τα παιδιά που μεγαλώνουν χωρίς γονείς, εφημερίδα «Η Αυγή», 29/11/2009]. Αυτό συμβαίνει πέντε χρόνια μετά τη λήξη των ένοπλων συρράξεων, και όταν η χώρα έχει μπει για τα καλά στον κοινοβουλευτικό δρόμο!

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog

ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑΤΑ Μέρος 5ο

Δεκέμβριος 11th, 2018

Στη σημερινή ανάρτηση θα διαβάσουμε για τις οργανώσεις και τους φορείς που συστάθηκαν, προκειμένου να στεγάσουν και να περιθάλψουν τα παιδιά.
Οι απόπειρες αυτές έγιναν και από τις δυο πλευρές των αντιμαχομένων. Από τη μια πλευρά οι γειτονικές βαλκανικές χώρες στέγασαν και επιμόρφωσαν πολλά παιδιά. Από πλευράς κυβερνητικής, ήταν κυρίως το Παλάτι που οργάνωσε και καρπώθηκε – και προσωπικά η Φρειδερίκη – τα θετικά σημεία αυτής της προσπάθειας.
Σε όλα αυτά, σ’ αυτόν τον αγώνα, που είχε και χαρακτήρα προπαγάνδας και προσηλυτισμού, τα θύματα ήταν τα παιδιά, που είχαν χάσει τους γονείς ή που ζούσαν μακριά από τους γονείς τους…

Παληοτάκης

5 ΦΟΡΕΙΣ ΥΠΟΔΟΧΗΣ-ΠΕΡΙΘΑΛΨΗ ΤΩΝ ΑΡΠΑΓΜΕΝΩΝ

Με σκοπό την προστασία αυτού του παιδικού πληθυσμού, η ελληνική κυβέρνηση με το βασιλικό διάταγμα της 10 Ιουλίου 1947, ίδρυσε την «Ειδική Επιτροπή Εράνου» ως υποεπιτροπή της «Πρόνοιας Βορείων Επαρχιών Ελλάδος», που είχε σκοπό, σύμφωνα με το καταστατικό της, «την περίθαλψη των συνεπεία του συμμοριτοπολέμου προσφυγοπαίδων και ορφανών και εν γένει την παροχήν πάσης δυνατής βοηθείας εις τους απομακρυθέντας εκ των εστιών των πληθυσμούς».
Ο «Έρανος» ή «Πρόνοια», όπως σχηματικά ονοματίστηκε αυτή η προσπάθεια, ετέθη υπό την προστασία της βασίλισσας Φρειδερίκης. Συστάθηκε στις 20 Ιουνίου 1948, από 72 Αθηναίες κυρίες και διευθυνόταν από εικοσαμελή κυρίως γυναικεία επιτροπή με επικεφαλής την Λίνα Τσαλδάρη και την Αλεξάνδρα Μελά. Στην επιτροπή αυτή συμμετείχε και ο αυλάρχης. Η διάρκεια του «Εράνου» υπολογιζόταν για έξι μήνες. Την ονομασία του πήρε από τον έρανο για τη συλλογή χρημάτων, που προκήρυξε για την ευόδωση και προαγωγή των σκοπών του. Πέρα από τους επιδιωκόμενους σκοπούς, η υπόσταση του «Εράνου» αποδείχτηκε χρήσιμη, για τις ανάγκες των δημοσίων σχέσεων του παλατιού, οπότε αποφασίστηκε η παράταση της διάρκειάς του, μέχρι που καταργήθηκε με την έξωση της βασιλικής οικογένειας το 1967! Τα ανάκτορα έγιναν ο αποκλειστικός φορέας κοινωνικής πολιτικής. Το τεράστιο δίκτυο δημοσίων σχέσεων, που υποστηριζόταν μονότονα από όλα τα μέσα δημοσιότητας, κατέστησε το παλάτι ένα σημαντικό κέντρο εξουσίας, πάνω από το κοινοβούλιο.
Η «Πρόνοια» εξέδιδε το περιοδικό «Παιδόπολις», που αργότερα μετονομάστηκε «Το σπίτι του παιδιού». Ιδρύθηκαν τοπικές επιτροπές του «Εράνου» σε όλες τις πόλεις. Στις επιτροπές αυτές περιλαμβάνονταν τα πιο λαμπερά ονόματα της κάθε περιοχής, που ξεχείλιζαν από φιλανθρωπικά, χριστιανικά και εθνικά αισθήματα, άνθρωποι γεροί στην ψυχή και το πνεύμα [32. Ελένη Αναγνωστολοπούλου, ό.π., σελ. 23]. Ο Μ. Ristovic [33. Milan Ristovic, 2008, σελ.19], αναφέρει από τα απομνημονεύματα της Φρειδερίκης, ότι «ο αγώνας να φτάσουμε στα παιδιά πριν τους κομμουνιστές …άρχισε αμέσως μετά την ίδρυση της “Πρόνοιας”…». Το 1947 ο «Έρανος» (ή «Πρόνοια») φιλοξένησε 2.000 παιδιά και τα επόμενα έτη και σύμφωνα με συγκρουόμενα στοιχεία έφτασε 13.000-18.000.
Για το σκοπό αυτό δημιουργήθηκαν 53 παιδοπόλεις: 23 στην Αθήνα, 12 στη Θεσσαλονίκη, από τρείς στα Γιάννενα, Ρόδο, από δύο στη Λαμία και Σύρο και στην Καβάλα, Αγρίνιο, Βόλο, Λάρισα, Πάτρα και Τήνο, Μυτιλήνη και Κέρκυρα κ.λπ. όλες οι παιδοπόλεις έφεραν όνομα αγίων. Η πρώτη εγκαινιάστηκε στη Θεσσαλονίκη από τη βασίλισσα, που συνοδευόταν από πολλούς πρώτης γραμμής υπουργούς και πλήθος κρατικών και εκκλησιαστικών παραγόντων. Πήρε το όνομα Αγία Ειρήνη [34. Εφημερίδα «Ελληνικόν Αίμα», 31/7/1947], ως δηλωτικό των ειρηνόφιλων αισθημάτων των Ελλήνων. Όπως αναγράφεται στον κανονισμό των παιδοπόλεων, σκοπός της ίδρυσης είναι «η παροχή προσωρινού ασύλου και η περίθαλψις των διασωζομένων εκ της απειλής του παιδομαζώματος». Σύμφωνα δε με εκτιμήσεις, επιπλέον σιτίζονταν μία φορά την ημέρα 10.000-13.000 παιδιά, στις εστίες διανομής συσσιτίου σε διάφορες πόλεις και χωριά. Επίσης ιδρύθηκαν επαγγελματικές σχολές στη Λέρο για 1.300 νέους και στη Νεάπολη Κρήτης για 400 κορίτσια. Ο Γ. Μαργαρίτης [35. Γιώργος Μαργαρίτης, «Γενική επισκόπηση του εμφυλίου πολέμου», στο «Εμφύλιος πόλεμος, 60 χρόνια μετά», εκδ. «“Ε” Ιστορικά Ελευθεροτυπία», 1999, σελ. 34] για την απόκρυψη του ακριβούς αριθμού των παιδιών των παιδουπόλεων αυτών γράφει, ότι υπήρχε η σκοπιμότητα να παρουσιαστεί μικρότερος ο αριθμός αυτός, από τον αντίστοιχο των παιδιών που κατέληξαν στις ανατολικές χώρες. Ο μεγαλύτερος δυνατός αριθμός των απαχθέντων τροφοδοτούσε περισσότερο τα αντικομμουνιστά αισθήματα.
Στο αυστηρά κλειστό περιβάλλον που έζησαν τα παιδιά, τα πράγματα θα μπορούσαν να έχουν εξελιχθεί και διαφορετικά, όπως στα κολαστήρια των φυλακών κ.λπ., που έχουμε διαβάσει σε μαρτυρίες της εποχής. Όμως τα παιδιά ήταν η εύπλαστη εκείνη πρώτη ύλη, που η επιθυμητή διαμόρφωσή της προσδίδει την εφήμερη αίγλη πραγματικής αλληλεγγύης και την αισιόδοξη προοπτική στην επιθυμητή μελλοντική κοινωνία, που προσβλέπουν οι εκάστοτε πλαστουργοί. Και σημασία είχε ο πεντακάθαρος καθρέπτης, όπως θα δούμε παρακάτω, σε τυποποιημένες μαρτυρίες, και όχι το τι κρύβεται πίσω του.
Δεν ήταν μόνο ο φόβος δυσάρεστων διαρροών κακομεταχείρισης, που καραδοκούσε για να υπονομεύσει την καλή εικόνα των εντυπώσεων, αλλά μέσω αυτής της εικόνας, η διατήρηση και μελλοντική επαύξηση της κοινωνικής υπεροχής, έναντι της πανταχού παρούσας αντίπαλης πλευράς.
Αυτό ισχύει αμφίπλευρα, όπως επίσης και η συνέχεια, για την οποία η κάθε πλευρά επαίρεται, για να αναδείξει την υπεροχή της σε θέματα ανθρωπιάς, που πράγματι δόθηκαν απλόχερα από τις εμπλεκόμενες πλευρές, μέσα βέβαια στο περιβάλλον αξιών, που επιδίωκε να αναδείξει η καθεμία. Από τις διαθέσιμες πληροφορίες, επιβεβαιώνεται ότι στα εξαθλιωμένα αυτά παιδιά παρασχέθηκε κάθε δυνατή υλική, ψυχική φροντίδα και στοργή, ιατρική περίθαλψη και καλή … στέγαση.
Παραθέτουμε τέσσερις μαρτυρίες, που αφορούν τη στέγαση. Για του λόγου το αληθές, συνήθως συνοδεύονται από σκηνοθετημένες φωτογραφίες, ως στοιχείο τεκμηρίωσης.
Από τις ανατολικές χώρες: «Στα παλάτια που μας βάλανε, [ήταν] των πλουσίων που φύγανε… Παλάτια, τι να σας πω, με ζωγραφιές τεράστιας αξίας , από Ιταλούς ζωγράφους…». [36. Ρίκη Βαν Μπουσχότεν, ό.π., 1998, σελ. 273, από συνέντευξη].
Από την Ελλάδα: «Η παιδούπολη σαν κτίριο, ήταν ωραιότατη και μεγάλη. Είχε δύο ορόφους, με πολλούς και μεγάλους θαλάμους (παραθέτει και φωτογραφία του κτιρίου)…» [37. Ελένη Αναγνωστοπούλου, ό.π., σελ. 33].
Από τη Γιουγκοσλαβία: «Μετά τα προσωρινά καταλύματα… Στα τέλη του 1948… το νηπιαγωγείο και αρκετές πρώην ιδιωτικές βίλλες ανακαινίστηκαν για την μόνιμη εγκατάσταση των παιδιών» [38. Milan Ristovic, 2008, σελ. 69].
Εντυπώσεις από επίσκεψη μιας γιαγιάς στην Ουγγαρία: «Τα ζαβόλιαμ, βασιλόπουλα έγιναν, σε παλατ’ κάθοντι. Έλεγα γω η έρμη, καλά θα ειν’ τα παιδιά μας. Αυτοί οι Ουγγαρέζ πολύ μας πηρετεύουν…» [39. Δημήτρης Σέρβος, ό.π., σελ. 293].
Είναι γνωστό ότι όλες οι χώρες υποδοχής των παιδιών αιφνιδιάστηκαν από τον μεγάλο αριθμό των παιδιών, ήταν ανέτοιμες να το αντιμετωπίσουν. Επιδόθηκαν, όμως στη συνέχεια για την εξεύρεση της καλύτερης δυνατής λύσης.
Η διάσωση των παιδιών στην ένταση του εμφυλίου παρουσιάζεται από το επίσημο ΚΚΕ ως εξής: «Πολλοί κάτοικοι των ελεύθερων περιοχών πρότειναν στα λαϊκά συμβούλια να ζητηθεί από τις γειτονικές λαϊκοδημοκρατικές χώρες να φιλοξενήσουν τα παιδιά τους, για να σωθούν από τους κινδύνους που κάθε στιγμή αντιμετώπιζαν. Ύστερα απ’ αυτό η ΠΔΚ. απευθύνθηκε στις κυβερνήσεις αυτές και, όπως ανακοινώθηκε στις 7 του Μάρτη 1948, με χαρά και ευχαρίστηση ανέλαβαν να περιθάλψουν τα Ελληνόπουλα… συγκεντρώθηκαν 25.000 παιδιά με την ελεύθερη συγκατάθεση των γονιών ή συγγενών τους κι όχι με βίαιο τρόπο…» [40. ΚΚΕ, Δοκίμιο ιστορίαςτου ΚΚΕ, 1ος τόμος 1918-1949, εκδ. «Σύγχρονη Εποχή», 1995», σελ. 589]. Στην εφημερίδα «Εθνικός Στρατός» της 27/6/48, διαβάζουμε, σε σημείωμα ανταποκριτή, ότι η Γιουγκοσλαβική απάντηση στις παραπάνω κατηγορίες, είναι ευθυγραμμισμένη με της Πολωνίας και Ουγγαρίας, που ισχυρίζονται ότι «η επικρατούσα εν Ελλάδι κατάστασις ηνάγκασε τους Ελληνόπαιδας να ζητήσουν άσυλον…».
Τον Μάιο του 1948, το ΚΚΕ συνέστησε την «Επιτροπή Βοήθεια στο Παιδί» (ΕΒΟΠ), με πρόεδρο τον καρδιολόγο καθηγητή πανεπιστημίου Πέτρο Κόκκαλη, που ταυτόχρονα ήταν υπουργός υγείας της «Δημοκρατικής Κυβέρνησης». Η επιτροπή αυτή λειτούργησε μέχρι το 1956, οπότε και ενηλικιώθηκαν τα παιδιά, που τελικά παρέμειναν στις ανατολικές χώρες.
Από το 1945 είχαν φτάσει στην Γιουγκοσλαβία πολλά παιδιά και είχαν εγκατασταθεί με τους γονείς τους, όπως και στην Αλβανία. Οι περισσότεροι ήταν οι αυτόβουλοι πρόσφυγες, που πέρασαν τα σύνορα, κυρίως για λόγους προστασίας. Σύμφωνα με τον Γ. Γκαγκούλια [41. Γεώργιος Γκαγκούλιας, «Παιδομάζεμα Τα παιδιά στη θύελλα του Εμφυλίου Πολέμου και μετά», εκδ. «Ιωλκός», 2004, σελ.85-86] είχε ιδρυθεί και λειτουργούσε ο πρώτος προσφυγικός παιδικός σταθμός (1947) στην πόλη Σκόδρα της Αλβανίας, ενώ ο δεύτερος είναι αυτός του Μπούλκες στη Γιουγκοσλαβία, που ιδρύθηκε στις 5 Νοεμβρίου 1947 με 92 παιδιά από τα χωριά της Ηπείρου, των Γρεβενών, της Καστοριάς και της Φλώρινας. Ο ίδιος συγγραφέας αναφέρεται στον Θ. Μητσόπουλο [42. Θανάσης Μητσόπουλος, Μείναμε Έλληνες, εκδ. «Οδυσέας», 1979, σελ.23. Στις ίδιες διαπιστώσεις καταλήγει, παραθέτοντας περισσότερα στοιχεία ο Ristovic, 2008, ό.π., σελ. 26], που συμπληρωματικά αναφέρει, ότι τα πρώτα προσφυγικά σχολεία, με μερικές δεκάδες παιδιά, λειτούργησαν στο Μπούλκες στις αρχές του 1946 και ότι το 1947 στην ίδια πόλη είχαν ιδρυθεί τρία δημοτικά σχολεία, δύο νηπιαγωγεία και ένας βρεφικός σταθμός.
Όπως προαναφέραμε, η προς βοράν αναχώρηση των παιδιών γινόταν υπό την συνοδεία γυναικών, κατά κανόνα νέων, που είχαν και δικά τους παιδιά ή που προσφέρονταν να τα συνοδεύσουν. Τόπος προσωρινής διαμονής ήταν η Αλβανία ή η Γιουγκοσλαβία, όπου πέρασαν μέχρι το φθινόπωρο του 1949 οργανωμένα περίπου 3.300 και 12.000 αντίστοιχα, οπότε ακολουθούσε η διοχέτευσή τους στις άλλες ανατολικές χώρες. Η Βουλγαρία στάθηκε διακριτικά και επιφυλακτικά απέναντι στη βοήθεια προς το ΚΚΕ και το θέμα των παιδιών. Τούτο γιατί η χώρα αυτή μέχρι το τέλος του πολέμου ήταν σύμμαχος των δυνάμεων του άξονα και τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια παρουσίαζε ένα ασταθές και κλυδωνιζόμενο καθεστώς.
Τα κριτήρια της διασποράς των παιδιών και ο τρόπος κατανομής στις ανατολικές χώρες, παραμένουν μέχρι σήμερα αδιευκρίνιστα. Το βέβαιο είναι ότι η Γιουγκοσλαβία ποτέ δεν έδωσε ακριβή αριθμό παιδιών [43. Ειρήνη Λαγάνη, Το "παιδομάζωμα” και οι ελληνογιουγκοσλαβικές σχέσεις 1949-1953. Μια κριτική προσέγγιση, εκδ. «I. Σιδέρης», 1995, σελ. 63]. Όλοι οι παιδότοποι ήταν μακριά από τα σύνορα με την Ελλάδα.
Υπολογίζεται ότι ο παιδικός πληθυσμός που φιλοξενήθηκε στις παιδουπόλεις των ανατολικών χωρών, ανέρχεται σε 25.000-28.000. Ο Μ. Ristovic [44. Milan Ristovic,2008, σελ.90] αναφέρει ότι στα τέλη Απριλίου 1948 στη Γιουγκοσλαβία υπήρχαν συνολικά 9.373 παιδιά, εκ των οποίων 4.080 στη Δημοκρατία της Μακεδονίας. Όμως ο αριθμός αυτός ήταν μια κινούμενη άμμος, λόγω των εισροών από την Ελλάδα και των αποστολών προς τις άλλες ανατολικές χώρες, που συνεχίστηκαν μέχρι τον Δεκέμβριο του 1948 [45. Milan Ristovic, ’2008, σελ,89], παρά τις μεταξύ τους τεταμένες σχέσεις, που είχαν προηγηθεί. Μεταξύ των παιδιών αυτών ήταν και σλαβόφωνα, που αργότερα θα αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγματεύσεων, διεκδικήσεων και τριβών.
Ο αυτοαποκαλούμενος γενικός επιθεωρητής παιδομαζώματος, παραθέτει πίνακα, που συμπίπτει περίπου με τα στοιχεία του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού [46. Ειρήνη Λαγάνη, 1995, σελ. 58], «εμφαίνοντα τον αριθμόν των απαχθέντων κατά νομούς [σ.σ. της Ελλάδας] και ευρεθέντων εις παιδουπόλεις του παραπετάσματος το 1959, [σ.σ. εκτός της Γιουγκοσλαβίας]». Στο σύνολό τους είναι 28.010 και τα χωρίζει στις παρακάτω κατηγορίες: [47. Γεώργιος Μανούκας, ό.π., σελ.26, 27. Δεν έχουμε συναντήσει το όνομα και την ιδιότητά του, στη μέχρι τώρα βιβλιογραφία. Προφανώς θα πρόκειται για μεσαίο διοικητικό στέλεχος. Οι αριθμοί που παραθέτει είναι επισφαλείς]. Απαχθέντα απροστάτευτα 12.941, απαχθέντα μετά των γονέων των 721, ακολουθήσαντα τους εκουσίως ή ακουσίως οδηγηθέντας γονείς 12.248, γεννηθέντα εις τα βουνά (κατά προσέγγιση) 2100. Αν είναι δυνατό στο «παραπέτασμα» και υπό αυτές τις συνθήκες φυγής η απογραφή να μπορούσε να γίνει με βάση αυτούς τους απίθανους διαχωρισμούς. Και μάλιστα κατά νομό καταγωγής των παιδιών.

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog

ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑΤΑ – ΜΕΡΟΣ 4ο

Νοέμβριος 30th, 2018

Το σύντομο αυτό τέταρτο μέρος του αφιερώματος στα “Παιδομαζώματα” είναι ιδιαιτέρως συγκινητικό. Περνούν μπροστά από τα μάτια μας – και πληγώνουν τις καρδιές μας – εικόνες παιδιών που “σέρνονται” μακριά από τους δικούς τους και τα σπίτια τους, μακριά από την πατρίδα τους – και φυσικά ο λόγος είναι το συνεχιζόμενο εμφυλιοπολεμικό σκηνικό.
Γυναίκες μεγαλύτερες αλλά και κορίτσια σε εφηβική ηλικία αναλαμβάνουν να οδηγήσουν τα παιδιά και να παίξουν το ρόλο της μάνας, που δεν είναι δίπλα τους μια τόσο δύσκολη στιγμή…
Με αυτά τα καραβάνια κλείνει η μικρή αυτή ενότητα. Καραβάνια παιδιών ορφανών, παιδιών γυμνών και πεινασμένων…

Παληοτάκης

4 ΤΑ ΚΑΤΑΡΡΑΚΩΜΕΝΑ ΑΡΠΑΓΜΕΝΑ ΠΑΙΔΙΑ

Σε μια παραστατική περιγραφή στην εφημερίδα «Εξόρμηση» της 1/4/1948, διαβάζουμε: «…ζώα κάρα γεμάτα παιδάκια, ολόκληρες φάλαγγες από μικρά παιδιά βαδίζουν προς διάφορες κατευθύνσεις… μερικά περπατούν. Άλλα είναι πάνω στα ζώα κι από κοντά οι μανάδες τους… τα πιο μικρά μισοκοιμούνται πάνω σε γαϊδουράκια» [27. Lars Baerentzen, ό.π., σελ, 142]. Μανάδες ονόμαζαν τις μεγαλύτερες γυναίκες, που ανά μικρές ομάδες είχαν την ευθύνη της συνοδείας των παιδιών. Η δραματική αυτή πομπή όδευε υπό την περιφρούρηση του Δημοκρατικού Στρατού, προς τα σύνορα της Αλβανίας ή της Γιουγκοσλαβίας. Σε όλους τους ημεδαπούς ή αλλοδαπούς παιδότοπους, τις ομαδάρχισσες που τα φρόντιζαν τις ονόμαζαν μανάδες. Μια ακόμα ταυτοσημία μέσων, που θα εξηγήσουμε παρακάτω, γιατί η παιδική ψυχολογία, σε ανατολή και δύση, έχει κοινούς παρονομαστές.
Ο Δ. Σέρβος [28. Δημήτρης Σέρβος, ό.π., σελ. 241] περιγράφει τις δύσκολες συνθήκες του ταξιδιού (πεζοπορία κ.λπ.) των παιδιών, υπό το φόβο των αναγνωριστικών αεροπλάνων και άλλων λαγωνικών και καταδιωκτικών μέσων του κυβερνητικού στρατού. Η πορεία υποχρεωτικά γινόταν βράδυ με απόλυτη σιωπή. Η ίδια σιωπή επιβαλλόταν κατά τη διάρκεια της ημέρας, όπου λούφαζαν κρυμμένοι οι πεζοπόροι. Και πώς να πείσεις, όπως γράφει, τα νεογέννητα να μην κλάψουν; Πώς να πείσεις τα παιδιά (καθώς και τα ζώα) να υπομείνουν την πείνα, τη δίψα, την έλλειψη της μάνας και τις λοιπές κακουχίες, που εμπεριείχε αυτή η περιπέτεια; Τα παιδιά που δεν μπορούσαν να περπατήσουν, τα φόρτωναν στα ζώα και τα υπόλοιπα, μαζί με τη συνοδό (μάνα) και στρατιωτική συνοδεία, ήταν πεζά. Κάθε συνοδός ήταν η επικεφαλής και υπεύθυνη ολιγομελούς ομάδας παιδιών.
Ο ίδιος αναφέρει τη μαρτυρία του 15χρονου τότε και μεγαλύτερου παιδιού, που έγινε κατά την αναχώρηση 270 παιδιών στις 1/3/48, από τον Έβρο προς τα Ελληνοβουλγαρικά σύνορα. Πορεία που κράτησε 15 ημέρες: «Ξεκινήσαμε την 1 Μαρτίου 1948, απ’ το χωριό Λευκίμη με 15 βοϊδάμαξες, και 23 γαϊδούρια, όλα καταφορτωμένα παιδιά. Ήταν μια ηρωική πορεία παιδιών, που πεινούσαν και τρέμαν από φόβο. Ήταν παιδιά που δεν είχαν πατεράδες. Παιδιά μαχητών του Δ.Σ.Ε. Οι μανάδες τους τα φέρναν στην αγκαλιά ή τα παρέδιναν στους παππούδες, που περίμεναν με τις βοϊδάμαξες έξω απ’ το χωριό. Κλαίγαν οι μανάδες, κλαίγαν τα παιδάκια και οι παππούδες… η Μυρσίνη Βρανίδου 14 ετών απ’ το χωριό Τριφύλι ήταν η μεγαλύτερη. Ήταν η μάνα, η δασκάλα, η συνοδός των υπόλοιπων 21 παιδιών του χωριού…» [29. Δημήτρης Σέρβος, ό.π., σελ. 283]. Στη συνέχεια αναφέρονται και άλλοι συνοδοί παρόμοιων ηλικιών. Σε άλλη μαρτυρία συναντάμε ως επικεφαλής ομάδας τη γιαγιά ενός εκ των παιδιών [30. Ρίκη Βαν Μπουσχότεν, Περάσαμε πολλές μπάρες κορίτσι μου..., εκδ. «Πλέθρον», 1998, σελ. 272].
“Τα παιδιά έφταναν στις παιδουπόλεις σε κακή κατάσταση, σωστά αγρίμια, πραγματικά «φαντάσματα, κουρελιασμένα, ψειριασμένα, ψωριασμένα, πεινασμένα, διψασμένα, και προπαντός βλέπαμε στο πρόσωπό τους το φόβο… το θέαμα ήταν απαίσιο και αποκρουστικό… οι ταλαιπωρίες, η γύμνια, η πείνα και ο τρόμος είχαν σπάσει το ηθικό τους” [31. Ελένη Αναγνωστοπούλου, Το έργο της βασίλισσας Φρειδερίκης. Παιδοπόλεις 1948-1950, Αθήνα, 2003, σελ. 27].

Παληοτάκης
Για το blog των Λαμπράκηδων
www.lamprakides.gr/blog